Donderdag 22/08/2019

Interview

"God staat nooit boven de grondwet"

Salah Echallaoui: 'De islam heeft zich altijd aangepast aan verschillende contexten, en dat moet ook vandaag gebeuren.' Beeld Bas Bogaerts

In zijn eerste grote interview is Salah Echallaoui, voorzitter van de Moslimexecutieve, erg streng. Voor ministers die olie op het vuur gooien of erkenningsdossiers blokkeren. Maar ook voor moslims die de Koran letterlijk nemen. 'Ik wil werken aan de integratie van de islam in België. Een Europese islam is voor mij een prioriteit.'

Een vrouw als imam? Nee, dat is nog niet mogelijk", zegt Salah Echallaoui (55). "Maar de tijd zal komen. Vandaag mogen vrouwen op sommige plekken al preken en cursussen geven, ik wil vrouwen opnemen in onze raad van theologen, en wat mij betreft krijgen we hier in de toekomst ook vrouwelijke imams."

Echallaoui is sinds een jaar voorzitter van de Moslimexecutieve, de instelling die in ons land met de overheid onderhandelt over onder meer het islamonderwijs en de erkenning van moskeeën. Beroepshalve is hij islaminspecteur in het Franstalige onderwijs, dit voorzitterschap doet hij er gratis bij. "Ik weet dat de kranten volstaan met allerlei betaalde mandaten", lacht hij. "Dus schrijf vooral op dat ik dit vrijwillig doe."

Voor de sier hoeft hij het niet te doen. Echallaoui ontvangt mij op de derde verdieping van een treurig flatgebouwtje aan de rand van Molenbeek, waar de Executieve gevestigd is. Zoals Johan Leman dit weekend in deze krant nog aanstipte, is deze plek ongeschikt voor een religieus hoofdkwartier: je moet je een weg banen tussen de sekswerkers om hier te kunnen aanbellen. "Ja, erg jammer", vindt Echallaoui. "Als we imams uitnodigen om hier te vergaderen, worden ze op straat nageroepen door prostituees: 'Viens, chérie, viens!' Dat is niet aangenaam."

Echallaoui is behoorlijk ambitieus. In dit eerste grote interview met een Vlaamse krant sinds zijn aanstelling pleit hij voor een stevige modernisering van de islam in ons land. "Ik wil hard werken aan de integratie van de islam in België", steekt hij van wal. "Wij willen dat imams en leerkrachten voortaan hier worden opgeleid, zodat zij het radicale discours van de extremisten kunnen deconstrueren."

Hebben we een Europese islam nodig?

"Absoluut, voor mij is dat een prioriteit. Het is de eerste werf die ik lanceerde toen ik een jaar geleden voorzitter werd. We willen geen islam die is afgesneden van zijn wortels, of die zijn geschiedenis vergeet.

"Maar de islam heeft zich altijd aangepast aan verschillende contexten, en dat moet ook vandaag gebeuren."

Wat verstaat u onder een Europese islam?

"Een islam die rekening houdt met de seculiere context, die aanvaardt dat staat en religie gescheiden zijn, dat de wet wordt bepaald door de vertegenwoordigers van het volk, niet door de vertegenwoordigers van God. Dat moeten moslims aanvaarden."

Is dat mogelijk?

"Daar ben ik van overtuigd."

Beeld Bas Bogaerts

Is het woord van God in de islam niet altijd prioritair?

"Privé kan dat het geval zijn. Maar God staat nooit boven de grondwet of de wetten van het Belgische volk. Het is net de grondwet die ons toelaat om onze religie te belijden. De islam heeft trouwens enorm bijgedragen aan de westerse beschaving, die het product is van humanisme en vrijheid. In die context moet een verlichte islam een plek vinden."

Wat zijn de grote hindernissen die u op uw pad zult tegenkomen?

"De letterlijke lezing van de Koran en de hadith, de islamitische overlevering. Dat is een van de eerste problemen: moslims moeten leren dat ze die teksten naar de geest moeten interpreteren, niet naar de letter."

Zijn het vooral de salafisten die dat doen?

"Ook de moslimbroeders doen dat. Maar vooral de salafisten, ja. En het salafisme kent drie strekkingen: de rustige salafisten willen alleen maar leven zoals de eerste moslims dat deden, de politieke salafisten willen een wereld die geregeerd wordt door islam en sharia. En dan is er nog het gewelddadige salafisme, dat niet de democratische weg wil volgen, maar kiest voor terreur."

U bent verkozen door afgevaardigden van 292 moskeeën. Zijn die allemaal mee?

"Alle moskeeën die hebben meegewerkt aan de vernieuwing van de Moslimexecutieve hebben een charter ondertekend, waarin ze namens hun gemeenschap aangeven dat ze de Belgische grondwet en wetten respecteren. Dat was een conditio sine qua non."

Zijn al die moskeeën al erkend door de overheid?

"Nee. Dat is wel het plan. Vandaag zijn er in Wallonië 39 moskeeën erkend, in Brussel 14 en in Vlaanderen 28. Dat is niet veel, maar de Moslimexecutieve heeft een moeilijke periode achter de rug. Wij willen moskeeën nu helpen om hun dossier in te dienen. Als wij een dossier hebben onderzocht, sturen wij het naar de bevoegde ministers. In Vlaanderen is dat Liesbeth Homans (N-VA). En ook de federale overheid geeft een advies, via minister van Justitie Koen Geens (CD&V), die feedback krijgt van de Staatsveiligheid."

Beeld Bas Bogaerts

Minister Homans zei onlangs dat ze strengere criteria wil. Alle moskeeën zouden onder meer een tekst met de mensenrechten moeten ondertekenen.

"Maar zo'n charter hebben ze al ondertekend. Ook de financiële spelregels zijn voor iedereen duidelijk en transparant. Elke moskee die een erkenningsdossier indient, moet de rekeningen presenteren."

Waarom gaat Homans dan op de rem staan?

"Ik begrijp het niet. Ik vermoed om electorale redenen. Ik heb haar vorige week een brief gestuurd om te vragen of we elkaar kunnen ontmoeten, om deze zaak uit te klaren, maar ik wacht nog op een antwoord. Iedereen wint erbij als moskeeën worden erkend: de imam moet Nederlands of Frans leren, het discours in de moskee wordt gecontroleerd door de Moslimexecutieve, en de financiering is helder. Als nieuwe dossiers nu worden geblokkeerd, wat zegt de minister dan tegen die moskeeën? Zoek uw financiering elders?"

Beeld Bas Bogaerts

Krijgt een erkende moskee eigenlijk veel geld?

"Nee, een paar duizend euro per jaar, daar doen ze het dan ook niet voor. Het zijn vooral de gelovigen zelf die geld ophalen voor de werkingsmiddelen. Het gaat de moskeeën om de erkenning, en de transparantie. Ze willen erbij horen."

Johan Leman, voorzitter van de Molenbeekse vzw Foyer, vindt dat de Executieve zou moeten verhuizen naar de Grote Moskee. Akkoord?

"Daar ga ik niet over oordelen, maar we zoeken wel een beter pand, dat is zo. Maar met de Grote Moskee hebben wij geen officiële relatie. Zij hebben ook niet deelgenomen aan de verkiezing van de nieuwe Executieve. In de Grote Moskee klinkt een salafistisch discours, maar niet alle bezoekers zijn er salafisten."

Volgens een recent OCAD-rapport groeit de invloed van het salafisme in ons land. Klopt dat volgens u?

"Ik heb het rapport zelf niet gelezen. Maar ik denk dat vooral een bepaald soort radicalisme bij jongeren toeneemt. En dat gebeurt niet in de moskeeën, maar via satellietzenders en sociale media. Jongeren die zich niet lekker voelen in de samenleving worden er geïndoctrineerd met complottheorieën. Ze krijgen te horen dat het Westen een oorlog voert tegen de islam. Dat religieuze aspect geeft hun radicalisme als het ware legitimiteit. Religie is het laagje vernis dat hun radicalisering rechtvaardigt."

Is religie niet meer dan dat? De passages waar terroristen zich op baseren staan wel degelijk in de Koran, natuurlijk.

"Ja, maar zulke passages vind je ook in andere religieuze boeken. En ook in de boeken van communistische revolutionairen stonden blijkbaar passages die geweld opriepen. De terroristen van de CCC, Action Directe of de Rode Brigades lazen de Koran niet. Het klopt dat in de Koran ook zulke passages staan, maar dat is dus het punt: die verzen moeten in hun historische context gelezen worden. Niet letterlijk."

20170221 BRUSSEL Salah Echallaoui, voorzitter van de moslimexecutieve FOTO BAS BOGAERTS Beeld Bas Bogaerts

Wie gaat u helpen om die boodschap te verspreiden?

"Daarvoor hebben wij dus nieuwe kaders nodig, leerkrachten en imams die hier worden opgeleid. In Louvain-la-Neuve hebben we al een opleiding waar alle islamleerkrachten een certificaat moeten behalen. In Vlaanderen hebben we dat nog niet, maar we zijn in onderhandeling met de KU Leuven. Op die manier willen we alle leerkrachten de nodige instrumenten geven om een bepaald discours te deconstrueren."

Laten we eens een paar controversiële thema's overlopen. Moeten schoolkinderen meedoen aan de ramadan?

"Nee. Daarover heb ik vorig jaar een duidelijke mededeling verspreid: kinderen, oudere mensen, zieken, zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, hoeven niet te vasten."

Moeten meisjes meedoen aan de zwemles?

"Mijn dochter moest altijd meezwemmen. Dus ik zou meisjes nooit van de verplichting ontslaan. Als inspecteur vind ik ook dat alle meisjes alle vakken moeten volgen. Maar ik kan dat niet opleggen, als voorzitter van de Executieve. Dat is aan de overheid. Ik zou het perfect aanvaarden als de ministers van Onderwijs hiervoor een initiatief namen."

Kan een moslim de evolutietheorie van Charles Darwin aanvaarden?

"Hij kán die niet aanvaarden, hij móét die aanvaarden. Toen het fameuze boek van de Turkse creationist Harun Yahya massaal werd verspreid in het Franstalig onderwijs, heb ik meteen gereageerd, als inspecteur. Religie en wetenschap spreken een andere taal en kunnen dus niet met elkaar in tegenspraak zijn. Wetenschap onderzoekt hoe de dingen gebeurd zijn, religie houdt zich bezig met de grote waarom-vragen."

Weten alle leerlingen dat al? Gebeurt het niet regelmatig dat sommigen de les verstoren, omdat ze de evolutietheorie verwerpen?

"Er is een probleem in sommige scholen. Maar dat heeft soms ook te maken met een zekere provocatie door de leerkrachten. Als de geschiedenisleraar na een les over de evolutietheorie tegen de leerlingen zegt dat Allah helemaal niets geschapen heeft, treedt hij buiten zijn rol. En dan zullen leerlingen Allah verdedigen. Alle leerkrachten moeten het onderscheid tussen het religieuze en het wetenschappelijke taalregister leren. En ook de definitie van creationisme moeten we bekijken. Iemand die gelooft dat God de schepper is, is daarom nog geen creationist."

Beeld Bas Bogaerts

Volgende kwestie: homoseksualiteit. Aanvaarden alle moslims dat?

"Nee. Ik zou liegen als ik ja zei. Maar de meerderheid begrijpt dat homoseksualiteit wettelijk erkend en toegelaten is. Elke persoon is vrij, en die vrijheid kan niet bestreden worden. Dat is ook mijn standpunt. Iets dat legaal is, moet iedereen respecteren, ook de imam, ook de islamleerkracht. Maar een minderheid maakt er wel een probleem van. Ook onder theologen is die discussie volop aan de gang."

Om eens een vraag van VRT-collega Bart Schols te lenen: wat zou u zeggen mocht uw zoon homoseksueel zijn?

"Dat is dan zijn vrijheid. Voor mijzelf zou ik die oriëntatie niet aanvaarden, en ik probeer mijn kinderen ook in een andere richting op te voeden. Maar ik weet tegelijk dat het niet alleen een kwestie van opvoeding is. Ik heb vrienden in die situatie, met kinderen die homoseksueel zijn. Dus ik ken het probleem. En ik probeer die mensen te helpen bij het aanvaarden daarvan. Je kind mag je niet verstoten."

Wat vindt u van de hoofddoek?

"Oorspronkelijk was de sluier onder meer bedoeld om de vrouw te beschermen. Als je dan ziet dat vrouwen met een hoofddoek vandaag soms worden aangevallen, dan druist dat in tegen de oorspronkelijke bedoeling. Ik ben niet voor of tegen de hoofddoek. Alleen probeer ik moslims, opnieuw, te laten nadenken over de letter en de geest van de teksten. Eén ding is voor mij duidelijk: als een meisje moet kiezen tussen onderwijs of hoofddoek, of tussen job en hoofddoek, dan zijn onderwijs en job voor mij prioritair."

Voelt u de islamofobie toenemen?

"Ja. Het is normaal dat er een zeker wantrouwen bestaat. Mensen horen alleen wat negatief is, zelden wat positief is. Men herleidt de islam tot de sectarische uitwassen en die zijn niet representatief. We moeten beseffen dat we allemaal in hetzelfde bootje zitten, dat we moeten werken aan een samenleving waarin iedereen zich thuisvoelt."

Momenteel slaat de slinger de andere kant op, met Donald Trump in de VS en de vele rechtse populisten in Europa.

"Voor hij verkozen werd, hoopte ik dat Trump alleen maar stemmen wilde halen, en dat hij als president wel anders zou praten. Helaas is dat tot dusver niet het geval. Maar goed, hij zal vroeg of laat toch moeten inzien dat er 1,6 miljard moslims zijn en dat je die niet allemaal van de aardbol kunt laten verdwijnen. Nu, de populisten en de radicale moslims hebben elkaar nodig, ze kunnen niet zonder elkaar. We hebben meer wijze mensen nodig, die uitleggen dat we elkaar moeten respecteren in alle diversiteit."

Wat vindt u van de vergelijking met de jaren 30 die soms wordt gemaakt?

"Ik begrijp die vergelijking wel. Het is destijds ook zo begonnen, met de diabolisering van een hele gemeenschap. En Hitler is aanvankelijk ook democratisch verkozen. Europa moet wakker blijven en zich de genocide op het joodse volk blijven herinneren. Maar het geheugen is soms kort. Ik hoop dat voldoende burgers op tijd aan de alarmbel trekken, want gisteren waren het de joden, vandaag zijn het moslims, morgen kunt u het zijn."

Wat zegt u tegen mensen die bang zijn dat moslims de sharia willen invoeren zodra ze in de meerderheid zijn?

"Dat ik hen begrijp. Mensen horen tegenwoordig de hele dag niets anders. Daarom vraag ik aan alle moslims in dit land om harder te werken en onze goede intenties te tonen. En tegen de mensen die bang zijn, zeg ik: kijk eens naar alle landen waar moslims in de meerderheid zijn - bijna nergens wordt de sharia toegepast, met uitzondering uiteraard van onder meer Saudi-Arabië."

Beeld Bas Bogaerts

Er bestaat toch zoiets als de Caïro-verklaring van de mensenrechten in de islam, die in 1990 door tientallen landen werd ondertekend?

"Die verklaring, die duidelijk was beïnvloed door de politieke islam, onderschrijf ik niet. Ze past in de logica van de botsende beschavingen, waar ook de vroegere Amerikaanse president George W. Bush in geloofde. Die overtuiging is gevaarlijk. Wij leven niet in botsende beschavingen, er is maar één menselijke beschaving."

Tot slot. Wat vond u van de uitspraak van N-VA-minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon, dat er na de aanslagen van vorig jaar moslims hebben gedanst?

"Volgens onze informatie heeft niemand na de aanslagen gezongen of gedanst. Er waren een paar jongeren die kabaal maakten, maar zonder precies te weten wat er aan de hand was. Ik denk ook niet dat mijnheer Jambon die uitspraak vandaag nog zou herhalen. Hij heeft nadien verklaringen afgelegd die zijn oorspronkelijke uitspraak overstijgen. Ik heb vlak na die uitspraak een ontmoeting gehad met premier Charles Michel, en heb later ook minister Jambon ontmoet, en de zaken zijn in de goede richting geëvolueerd."

Heeft Jambon zich bij u verontschuldigd?

"Nee, mijnheer Jambon heeft zich nooit verontschuldigd, en dat is jammer. Dat zou erg geruststellend geweest zijn voor de islamitische gemeenschap. Met die uitspraak gooide hij olie op het vuur. Hoe kun je denken dat moslims dansten en gelukkig waren na de aanslag? Er waren moslims bij de slachtoffers, ik heb mensen bezocht in het ziekenhuis, ik heb uitvaarten bijgewoond. Wij hebben niet gedanst, wij hebben allemaal gehuild."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden