Zaterdag 18/09/2021

God save England

In Een verre kust zet Caryl Phillips een treffend beeld neer van de door haat en racisme verscheurde Engelse samenleving. De openingszin luidt niet voor niets: 'Engeland is veranderd.'

Caryl Phillips

Een verre kust

Oorspronkelijke titel: A Distant Shore

Vertaald door Maaike Post

De Bezige Bij, Amsterdam, 318 p., 23,50 euro.

Wat is het probleem? Mijn probleem is dat mijn vriend op zijn buik drijvend in dit kanaal is gevonden en dat het blijkbaar geen mens iets kan schelen." De vrouw met het probleem heet Dorothy, een lerares op vervroegd pensioen die in de Noord- Engelse wijk Stoneleigh - door de andere bewoners van Weston steevast "die nieuwe huizen op de heuvel" genoemd - in eenzaamheid zit te verkommeren. De vriend was Solomon, de nachtwaker-conciërge van de wijk en de man die Dorothy wekelijks met zijn piekfijn onderhouden auto naar het ziekenhuis in de stad bracht. Solomon was niet alleen de enige zwarte van Stoneleigh, hij bleek ook nog eens een politiek vluchteling te zijn, en dat was er voor een paar Westonianen te veel aan. Caryl Phillips' Een verre kust begint met de moord en gaat vervolgens terug in de geschiedenis, op zoek naar het verleden van zowel Dorothy als Solomon en de reden waarom deze op het eerste gezicht zo verschillende mensen toch een verwante emotionele nood voelen, die in elkaar herkennen en daardoor voor het eerst sinds lang een echte vriendschap ervaren. Solomon komt uit een niet nader genoemd Afrikaans land waar twee verschillende volkeren moeizaam naast elkaar leven. Wanneer de minderheid de politieke macht verwerft, komt de meerderheid in opstand met een gigantische genocide als gevolg. Het beeld van Rwanda is hier zeer sterk aanwezig. Nadat zijn familie uitgemoord is, vlucht Solomon naar een Centraal-Europees land en trekt nadien het halve continent door om in het Franse Sangatte te belanden, waar hij aan een vrachtschip gaat hangen en als een half verzopen drenkeling de Engelse kust bereikt. Na door zowel blank als zwart uitgebuit en misbruikt te zijn, ontmoet hij een Ierse truckchauffeur die medelijden met hem krijgt en hem onder zijn hoede neemt.

Het verhaal van Dorothy kun je in één uitdrukking samenvatten: in de steek gelaten worden. Als kind merkt ze al dat haar vader een boontje heeft voor haar oudere zus Sheila, terwijl hij haar met moeite tolereert. Zus wordt door de man meegenomen op allerhande uitjes. Zij mag rustig thuisblijven. Later gaat ze muziek studeren, wordt ze lerares en trouwt ze met het financiële genie Brian. Kinderen kunnen ze niet krijgen en na dertig jaar huwelijk verlaat hij haar voor een jong ding en een Spaans avontuur. Dorothy legt het vervolgens aan met Mahmoud, de Indische krantenman van op de hoek, maar al na een paar vrijpartijtjes merkt ze dat ze gewoon een verzetje is voor de man, een plek waar hij zijn zaad kan lozen, en dat hij haar daarom meer minacht dan waardeert. Een verre kust is een subtiele roman die ingaat op het hedendaagse racisme, maar nergens prekerig of tendentieus aanvoelt. Als het boek toch zo nu en dan enige wrevel opwekt, ligt dit louter aan de volstrekt knullige vertaling, die getuigt van een steeds toenemende tendens die men met enige overdrijving 'the closing of the Dutch mind' zou kunnen noemen. Wanneer Dorothy het heeft over het Engelse onderwijssysteem lezen we dat het gymnasium toch iets heel anders is dan de havo, wat niet alleen bijzonder belachelijk overkomt, maar ook nog eens grondig fout is. Het Engelse klassengestuurde onderwijssysteem van private en public schools is iets heel anders dan wat men in Nederland kent. En wanneer Dorothy in de lokale pub keer op keer een half glas bier bestelt, denken we vanzelf: een half vol of een half leeg? Er moet toch een betere manier zijn om aan te geven dat ze kleine biertjes drinkt?

Dat die verhollandsing hier bijzonder storend is, komt vooral doordat dit boek expliciet over Engeland gaat en over de vraag wat de enorme toevloed van politieke vluchtelingen met de Engelse maatschappij doet. De onderhuidse, en ook weleens openlijke agressie die het huidige Engeland typeert, stroomt uit het boek. Het geweld is alom, niemand vertrouwt nog een ander en iedereen die ook maar een beetje bruin ziet wordt als een profiteur afgedaan, of zoals Mahmoud het ongewild komisch uitdrukt: "Heel Engeland is door het dolle heen. Ik loop op straat en na al die jaren dat ik hier nu woon, zeggen ze tegen me: 'Je moeder neukt honden.' Waarom neukt mijn moeder honden? Ze kennen mijn moeder helemaal niet."

Marnix Verplancke

De onderhuidse agressie die het huidige Engeland typeert, stroomt uit het boek

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234