Donderdag 22/08/2019

Stadsgeografie

Gloednieuw Operaplein is "stenen woestijn", en u went er maar beter aan

Operaplein Antwerpen Beeld Joris Casaer

"Een stenen woestijn is het, één grote leegte." Het gloednieuwe Operaplein in Antwerpen is volledig opgetrokken uit stenen en tramsporen zonder enig groen, en dat doet de wenkbrauwen fronsen bij de Antwerpenaren. Toch wijzen experts op het belang van “stedelijke ademruimte”.  Is het kale stadsplein de toekomst?

 "Een grijze steenmassa","Een draak","Een stenen doorn in het oog." De reacties op het vernieuwde Operaplein in hartje Antwerpen zijn niet mals. Het plein bij het statige operagebouw werd dan ook onthaald op stevige kritiek bij de opening. Het bleek uit niets meer te bestaan dan een woestijn van tramsporen, stenen en een paar straatlantaarns. “Waar is het groen gebleven?”, klonk het meteen luidkeels. Ondertussen tekenden meer dan 6.000 Antwerpenaren een petitie tégen het plein.

De critici hekelen dat na alle pleidooien voor meer groen in de stad, om de lucht te zuiveren en de stad af te koelen, het stadsbestuur een volledig plein zonder één enkele boom liet aanleggen. “Het is een stenen woestijn, één grote leegte waar een stad niets aan heeft”, verzucht Jan (29), die ons spontaan komt aanspreken wanneer we het plein aandoen. Maar andere passanten zijn vaak niet veel positiever. “Hoezo? Komen er hier geen standbeelden of bomen meer?”, schrikken David (25) en Yana (19) wanneer ze horen dat het plein al afgewerkt is. “Je zit hier vlak voor de opera, dan is het wel vreemd om hier helemaal niets te zetten”, vindt David. “Was een standbeeld hier niet mooi geweest?”

 “Bomen en bloemen waren hier geschikter geweest”, pikt Yana in. “Zodra de zon opsteekt is het nu om te smelten onder de hitte.” En dat kan kloppen, want wanneer de temperaturen oplopen tot 30 graden, ontvluchten passanten al snel het plein naar koelere oorden. “Is dat nu niet jammer?”

Contract

Het Operaplein is een erfenis van het vorige stadsbestuur onder burgemeester Patrick Janssens (sp.a). Dat besloot in 2003 om de Frankrijklei om te vormen tot een gloednieuw stadsplein. De plannen voor het plein waren af in 2007, en werden goedgekeurd in 2008, meer dan tien jaar geleden. 

Daar zit volgens de critici dan ook het probleem: de plannen van het plein passen niet meer in de tijdsgeest van 2018. Zo moest in 2008 vooral de verkeersknoop op het plein ontward worden, maar zijn de prioriteiten vandaag compleet verschoven. Zo kon niemand voorspellen dat het Antwerpse stadscentrum tien jaar later een zone 30 en een lage-emissiezone vol deelfietsen en -auto’s ging worden.

Ook stond de problematiek van de vuile lucht niet op de politieke agenda, waardoor de Spaanse architect Manuel de Solà-Morales, die de plannen tekende, bomen en bloemen links liet liggen en in de plaats koos voor een grote stenen vlakte. Toen het huidige stadsbestuur een jaar geleden aan de aanleg van het plein begon, mocht het de plannen van Morales niet bijsturen, want die had in het contract laten optekenen dat er niet van mocht afgeweken worden. Het gevolg: een plein in 2018 dat eigenlijk stamt uit de tijdsgeest van tien jaar geleden, aldus critici.

Ademruimte

Toch is het plein volgens stedenbouwkundigen geen reliek van de stad uit het verleden, maar net een voorbeeld voor de toekomst. “Elke stad heeft nood aan een open ademruimte”, weet Jan Vilain, stedenbouwkundige bij Infopunt Publieke Ruimte. Hij pleit voor meer open onbestemde ruimtes in steden. “Antwerpen heeft een zeer dichtbebouwd stadsweefsel. Het Operaplein is een ideaal rustpunt in de drukke omgeving van het Centraal Station, de Rooseveltplaats en de winkelassen.

 En daarmee doelt Vilain niet alleen op een esthetisch rustpunt, maar ook op een grote ruimte voor stadsactiviteiten. Dat kan Jan Van de Perre (46), die langs het plein fietst, alleen maar beamen. “Zie eens wat voor een ruimte je hier hebt. Overal in Antwerpen is het om over de koppen te lopen. Hier heb je eens complete rust. Die afwisseling is toch goed?”

Maar toch lijkt het vreemd om in tijden van vuile lucht en hittegolven een plein uitsluitend uit steen op te trekken. Is het plein geen gemiste kans? “Groen is absoluut noodzakelijk in een stad, maar niet elk plein moet groen bevatten”, vindt Vilain. “Het hangt af van de situatie: voor het Operaplein was een open ruimte beter geschikt, voor een ander plein zijn veel bomen dan weer beter geschikt.”

Dat beaamt Eric Corijn, stadsgeograaf en professor aan de VUB. "De publieke ruimte moet niet altijd functioneel zijn. Het is goed om een open onbestemde ruimte vrij te laten." Volgens de stadsgeograaf gebeurt het steeds meer dat steden grote pleinen geen invulling geven. "De tijd dat de hele publieke ruimte volgebouwd werd met speelpleintjes, banken en fonteinen is voorbij." 

Volgens Vilain is het bovendien te vroeg om te oordelen over de effectiviteit van het plein. “Een aantal delen zijn nog steeds een werf, er rijden nog geen trams en ondergrondse metro's en fietsers kunnen het moeilijk bereiken. Dan oogt het nog leger dan het al was.” Ondertussen liet het Antwerpse stadsbestuur weten bloembakken te zullen plaatsen op het plein.

Noodgreep De Wever voorkomt stilvallen grootste werf  

De bouw van een nieuwe ondergrondse parking op het Zuid in Antwerpen was stilgelegd door een rechter na klachten van twee omwonenden, maar via aan noodgreep kon burgemeester Bart De Wever (N-VA) de bouw van de grootste werf van Antwerpen laten hervatten. Daarbij voorkwam hij een schadeclaim van 10 miljoen euro van de aannemer, vernam De Tijd. De heraanleg van de gedempte Zuiderdokken is al langer een heet hangijzer in de Antwerpse politiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden