Zaterdag 21/05/2022

ReportageBrexit

‘Global Britain’ is een moeizaam proces: ‘De brexit is een ramp die niet meer verdwijnt’

De nieuwe regels voor goederenverkeer zorgden rond de jaarwisseling voor grote files aan de grensovergangen, zoals aan de haven in Dover. Beeld i-Images / eyevine
De nieuwe regels voor goederenverkeer zorgden rond de jaarwisseling voor grote files aan de grensovergangen, zoals aan de haven in Dover.Beeld i-Images / eyevine

Het Verenigd Koninkrijk heeft tijdens het eerste brexitjaar aanzienlijke hinder ondervonden van het vertrek uit de Europese Unie. Al doemt een apocalyps nog niet op aan de horizon.

GEERT LANGENDORFF

Alarmerende berichten in Britse media wierpen een schaduw over Kerstmis. Door een chronisch gebrek aan Europese werknemers in slachthuizen moest het land zich gaan voorbereiden op een feestmaal zonder kalkoen en ‘pigs in blankets’, worstjes in een spekjasje. Gevogelte zou voor grof geld op onverlichte parkeerplaatsen vanuit de achterbak van zwarthandelaren worden verkocht. De schuldige? De brexit.

Een week voor de jaarwisseling merkte niemand iets van de voorspelde chaos. De schappen in de supermarkten puilden uit met de traditionele lekkernijen. In een vermakelijke column in tijdschrift The Spectator gebruikte Matthew Lynn dit praktijkvoorbeeld om paniekzaaiers op hun plaats te zetten. Aan de brexit mogen in zijn ogen best haken en ogen zitten, het Verenigd Koninkrijk hijst langzaam de vlag van succes.

Overdreven de doemdenkers of schetsten de optimisten een veel te zonnig beeld? Minder bevooroordeelde experts wijzen op de harde cijfers. De economie kreeg geen klap met een voorhamer, maar de pijn van de brexit laat zich wel degelijk flink voelen. Hoewel de coronapandemie het lastig maakt om de schade haarscherp in kaart te brengen, ontstaat er uit analyses een somber beeld.

Het Centre for European Reform heeft met het ‘Döppelganger UK’-model de gevolgen van de brexit losgewrikt van de coronacrisis. Volgens hun bevindingen kromp de handel met 15,7 procent na de beëindiging van de overgangsfase. Die daling krijgt volgens plaatsvervangend directeur John Springford een permanent karakter. De economie (-4 procent) moet rekening houden met blijvende schade.

Een wetenschapper van de universiteit van Nottingham wees op de gevolgen voor de export. Mede door de pandemie slonk die met ruim 14 procent. Toegespitst op Europa lag dit op 30 procent. Niet apocalyptisch, volgens het onderzoek, maar wel reden tot zorg. Professor John Van Reenen van de London School of Economics toonde zich minder positief. “De brexit is een ramp die niet meer verdwijnt.”

Van Reenen verwacht dat de grootste gaten in de weg zich nog moeten openbaren. Hoe meer de regering van premier Johnson wil gaan afwijken van de regels van de EU, des te groter de negatieve impact wordt. Een collega aan het gerenommeerde King’s College kwam tot hetzelfde oordeel en adviseerde: “Herstel de relatie met Europa om verdere schade tot een minimum te beperken.”

De City in Londen, het financiële hart van de hoofdstad, heeft de eerste twaalf maanden goed overleefd. Er was geen massale uittocht van personeel. Slechts 7.600 werknemers van onder meer banken, verzekerings- en investeringsmaatschappijen vertrokken uit het Verenigd Koninkrijk. Dat is nog geen 10 procent van waar in de zwartste scenario’s vanuit was gegaan. Fondsen gingen naar het Europese vasteland, kantoren werden geopend in Dublin en Amsterdam, maar een vrije val bleef uit.

Nog duurder

Gewone Britten kijken minder schouderophalend terug op het eerste jaar buiten de EU. De kalkoencrisis mocht uit de lucht zijn gegrepen, op andere gebieden kregen ze een voorproefje van een toekomst waarin het Verenigd Koninkrijk op eigen benen staat. Gestegen gasprijzen, tekorten aan chauffeurs en schaarste in winkels troffen hen veel harder dan de Europeanen.

Met een verwachte inflatie van 6,5 procent en verdrievoudigde energierekeningen (vanaf april) wacht de bevolking loodzware tijden. Uit een enquête van Opinium gaf 58 procent van de ondervraagde personen te kennen ontevreden te zijn met hoe de brexit heeft uitgepakt. Van toenemende spijt is opmerkelijk genoeg geen sprake. Het aantal tegenstanders van het opzeggen van het lidmaatschap met de EU nam slechts met 1 procent toe.

De overheid voelt de nadelige gevolgen van de brexit schuren. Het stopzetten van de migratie van Europeanen, één van de beweegredenen van de brexit, begint pijn te doen. In 2020 kromp het aantal EU-ingezeten in het Verenigd Koninkrijk door visumeisen met 94.000. Minister Priti Patel van Binnenlandse Zaken heeft water bij de wijn moeten doen. Buitenlandse seizoenwerkers en overzees zorgpersoneel mogen (tijdelijk) zonder rompslomp worden aangetrokken.

Critici van de conservatieve regering zien dit als een erkenning van falend beleid. Neutrale experts durven nog geen sluitende conclusies te trekken. De markt, zo stellen zij, heeft tijd nodig om zich aan de nieuwe situatie aan te passen. Zodra agrariërs en bazen in de vleesindustrie de lonen opschroeven, gaan Britten (mogelijk) zelf het land op om de oogst binnen te halen en verwerken ze het vlees tot hun fameuze worstjes.

Zo flexibel en voortvarend als Johnson voorspiegelde, is het Verenigd Koninkrijk niet. ‘Global Britain’ komt, enkele succesjes daargelaten, moeizaam van de grond. Akkoorden met Nieuw-Zeeland en Australië zijn niet meer dan een druppel op een gloeiende plaat. Deze deals doen het bnp in 2035 in totaal met 0,09 procent groeien. En het gedroomde vrijhandelsverdrag met de VS lijkt verder weg dan ooit.

Tot ergernis van het Verenigd Koninkrijk ging op 1 januari een staalakkoord tussen de EU en de VS in. Daarmee verdween het Amerikaanse importtarief van 25 procent. Deze overeenkomst gaat de Britten in de portemonnee treffen. De perikelen rond de uitwerking van het zogenaamde Noord-Ierse Protocol – in het leven geroepen om geen harde grens tussen Ierland en de Britse provincie neer te leggen – spelen hierbij een rol.

Britse diplomaten verwachten niet dat president Biden, van Ierse komaf, met Johnson handelsafspraken wil maken, zolang dit hete hangijzer niet naar zijn tevredenheid is opgelost. Het Verenigd Koninkrijk mag ‘vrij’ zijn; buiten het Europese blok manoeuvreert het zich met horten en stoten voorwaarts. De cijfers van het derde kwartaal geven misschien wel het scherpste beeld. Het bruto nationaal product van het land steeg met 3,9 procent, maar bleef ruim achter bij de EU (6,2 procent) en de VS (10,6 procent).

Van een apocalyps is geen sprake, maar de beloofde voordelen van de brexit hebben amper wortel geschoten.

Meer obstakels in 2022

Voor het goederenverkeer van en naar het Verenigd Koninkrijk gelden sinds 1 januari aangescherpte regels. Britse importeurs moeten vooraf in realtime douaneaangifte doen. Bedrijven zijn nu ook verplicht de autoriteiten te verwittigen van de komst van plant- en dierproducten. Gelijktijdig moeten ze kunnen aantonen dat de bestelde producten vallen onder het vrijhandelsverdrag met de EU.

Europese exporteurs moeten voordat de vrachtwagens de veerpont opgaan in het bezit zijn van een autorisatiecode die alleen verkregen kan worden als aan alle formaliteiten is voldaan. Uitstel van 175 dagen wordt niet langer verleend. Enkele havens bieden de optie om goederen tot een maximum van 90 dagen op te slaan, als niet alles tijdig is afgerond, maar Dover doet dit bijvoorbeeld niet.

Vanaf 1 juli moeten vlees en plantaardige producten worden vergezeld van een certificaat. Bij de grens gaat de douane steekproefsgewijs controles uitvoeren. Melkproducten vallen vanaf 1 september onder dit regime. Vis volgt op 1 november.In Europa gaan vergelijkbare regels in. In tegenstelling tot andere landen lijkt het VK niet zo goed voorbereid. Slechts een kwart van de bedrijven zegt gereed te zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234