Vrijdag 23/10/2020
Met Koen Geens (CD&V) toverde koning Filip toch wel een konijn uit zijn hoed. Iedereen verwachtte N-VA-voorzitter Bart De Wever.

Formatie

Ging de koning zijn boekje te buiten met de aanstelling van Koen Geens?

Met Koen Geens (CD&V) toverde koning Filip toch wel een konijn uit zijn hoed. Iedereen verwachtte N-VA-voorzitter Bart De Wever.Beeld BELGA

De koning pakte alle Wetstraat-pretendenten in snelheid met de aanstelling van CD&V’er Koen Geens als ‘koninklijk opdrachthouder’. Ging hij daarmee zijn boekje te buiten? ‘De koning is nergens toe verplicht’, zegt grondwetspecialist Stefan Sottiaux (KU Leuven).

Een onvoorspelbare zet van de koning, dat zijn we niet gewend. Kleurt hij buiten de lijntjes van zijn mandaat?

Stefan Sottiaux: “Het probleem is dat de grondwet eigenlijk heel weinig regels bezit met betrekking tot het vormen van een regering. Er is enkel een artikel dat stelt dat de koning de ministers benoemt. Hoe die gevonden moeten worden, is nergens bepaald. Die lacune is doorheen de geschiedenis van het land ingevuld door allerlei gewoonten. Het aanstellen van een formateur vond bijvoorbeeld al in 1831 ingang bij de eerste regeringsvorming van Leopold I. Maar op zich is de koning nergens toe verplicht, de stappen die hij zet zijn het prerogatief van de koning. Hij hoeft bijvoorbeeld niet per se de voorzitter van de grootste partij aan zet te laten.”

“Die gewoonten creëren natuurlijk wel een soort kader voor de begeleidende rol van de koning. Daarin spelen twee aspecten een rol: de koning moet een neutrale scheidsrechter zijn, maar tegelijkertijd moet de regeringsvorming natuurlijk wel vooruitgaan. In het huidige politieke mijnenveld is dat vaak een moeilijke spreidstand.”

Heeft koning Filip een van die beide aspecten laten primeren?

“Als je die twee rollen in de weegschaal legt, dan heeft een snelle regeringsvorming hier misschien het meest doorgewogen. De koning en het vorstenhuis hebben nu eenmaal alle belang bij een stabiele regering. Maar de meeste commentatoren zijn het toch wel eens dat koning Filip zowel nu als in 2014 een goed parcours reed en beslissingen nam die breed gedragen werden.”

“Zonder te weten wat de adviezen van politieke partijen waren, is het moeilijk om hier in te schatten of de koning cavalier seul speelde. Het is merkwaardig, omdat verschillende partijen net akkoord gingen met een rol voor N-VA-voorzitter Bart De Wever. Je zou verwachten dat de voorzitter van de grootste partij van het land dan minstens een kans krijgt. Maar er waren ook signalen dat een opdracht van De Wever kamikaze zou zijn, en dat zoiets een regeringsvorming niet meteen dichterbij brengt. Dat zou de beslissing om Geens het veld in te sturen kunnen verklaren.”

“Overschat het gewicht van de koning trouwens niet. Als de partijen niet verder willen met dit verhaal, dan stopt het daar ook.”

Kunnen we gewag maken van een stijlbreuk met Albert II?

“De huidige koning is net een pak voorzichtiger, legt duidelijk zijn oor te luister en maakt op basis daarvan een zo neutraal mogelijke keuze. In het verleden werd koning Albert beschuldigd van een actievere rol, er was bijvoorbeeld te horen dat door hem de N-VA minder aan bod kwam in aanloop naar de regering-Di Rupo. Hij heeft zich toch ook een aantal keer zeer publiek gemengd.”

“Dit is wel een zoveelste voorbeeld van hoe de koning in een moeilijk parket wordt gebracht. Een fundamentele vraag is wellicht of we richting een zuiver protocolaire monarchie moeten evolueren, zoals dat in Nederland het geval is. Daar heeft men de regeringsformatie onttrokken aan de koning, het parlement stuurt nu de formatie. Ook voor onze deelstaten is dat trouwens het geval. De vraag is alleen: kan dat in België wel lukken, zonder een neutrale figuur die boven het gewoel staat?”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234