Woensdag 30/11/2022

Ging de journalist uit de bocht als chauffeur van de senator?

Mag een journalist valse voorwendselen aanwenden en de gevangenisdirectie verschalken om met de zwaarst bewaakte gevangene van het land te kunnen praten? Enkel VTM blijft verdedigen dat het bezoek van Telefacts-journalist Thomas Van Hemeledonck aan Marc Dutroux in de gevangenis van Aarlen op 3 januari niet uit sensatiezucht of effectenjagerij gebeurde, maar wel degelijk een journalistieke meerwaarde biedt voor de reportage die vanavond uitgezonden wordt. Kristof Demasure verzamelde argumenten voor en tegen.

Voor Pol Deltour, algemeen secretaris van de Algemene Vereniging voor Belgische Beroepsjournalisten (AVBB), is er sprake van een gevaarlijk journalistiek precedent. "De journalist in kwestie heeft, zonder zich kenbaar te maken, toegang tot de gevangenis gekregen. Dat is allesbehalve verstandig, want daardoor zullen gerechtsjournalisten het in de toekomst bijzonder moeilijk krijgen om nog samen te werken met Justitie", zegt Deltour in naam van de AVBB.

De journalistenvereniging stelt dat de commerciële omroep VTM dringend moet gaan beseffen dat ze de positie en het werk van de gerechtsjournalisten in de toekomst hebben geblokkeerd. "Een heel spijtig voorval dat problematische gevolgen kan hebben", zo noemt de AVBB-secretaris het. "Het is een oorlogsverklaring aan de gevangenissen. De blijken van openheid die er de laatste jaren vanuit Justitie naar de pers toe waren, zijn in een klap tenietgedaan".

Deltour wil naar eigen zeggen vooral een signaal geven aan VTM, die voortaan "beter tweemaal zou nadenken vooraleer ze hun eigen primeurtje najagen". "Ze hebben het lot van de hele sector bepaald en het werk van hun collega's gehypothekeerd", aldus Deltour.

Regionaal directeur John Van Acker van het Bestuur der Strafinrichtingen, die verantwoordelijk is voor de Vlaamse gevangenissen, vindt het op zich geen vreemde zaak dat Jean-Marie Dedecker, zijn medewerkster en de journalist bij het bewuste bezoek niet gefouilleerd werden zodat ook de bandopnemer niet ontdekt werd. "Cipiers mogen bezoekers ook niet fouilleren, want daarvoor hebben ze de bevoegdheid niet. Cipiers hebben alleen het recht om gedetineerden af te tasten. Wanneer parlementsleden, familieleden of advocaten gevangenen bezoeken, is de controleprocedure volledig vergelijkbaar met een luchthaven: de bezoekers moeten door een metaaldetector, en van verdachte voorwerpen kunnen röntgenfoto's gemaakt worden. Het is eerder uitzonderlijk dat zij gefouilleerd worden, en dan halen de cipiers de politie erbij."

Journalisten die gevangenen willen bezoeken, kunnen dat enkel en alleen na toelating van de justitieminister. "Iedereen mag een aanvraag indienen, maar ze krijgen is iets anders. Het justitiekabinet beslist autonoom of er al dan niet ingegaan wordt op de vragen van de journalisten. Voor televisieploegen geldt net dezelfde procedure. Apparaten om klank- en beeldopnames te maken mogen enkel binnen de gevangenismuren gebracht worden wanneer de minister ermee akkoord gaat. Gezien de grotere aandacht voor het gevangeniswezen gebeurt dat nu wel vaker dan vroeger", weet Van Acker.

Parlementsleden bezoeken trouwens geregeld gevangenen, en ook aan de politici moet de justitieminister telkens een toelating verlenen. Individueel of in groep. "Zopas nog hebben de kamer- en senaatscommissies Justitie drie Vlaamse en drie Waalse gevangenissen bezocht. Dat gebeurde net als bij alle andere bezoeken van parlementsleden zonder problemen."

Dirk Tieleman, eindredacteur van het TV 1-actuamagazine Koppen, vindt het terecht dat de motivatie van de Telefacts-journalist om zich Dedeckers 'chauffeur' te noemen op algemeen hoongelach onthaald wordt. "Voor Koppen houd ik me aan de regel dat je enkel valse voorwendselen mag gebruiken om wereldschokkende feiten aan het licht te brengen. Nu krijg ik de indruk dat het bezoek aan Dutroux nog maar eens aan zal tonen wat we al wisten. Als er enorme belangen meegespeeld hadden, dan kon die journalist zich wat mij betreft uitgeven voor om het even wat. Zo zou ik zelf ook zonder problemen Afghaanse kleren aantrekken om Osama bin Laden te interviewen. Dit uitgangspunt was echter niet belangrijk genoeg. Zeker niet om er ook nog eens een senator voor te moeten gebruiken."

In tegenstelling tot de commerciële omroep zou de VRT deze reportage dan ook niet op het scherm brengen. "Dit is louter effectenjagerij, ook al wordt nu gezegd dat reeds een half jaar aan de reportage gewerkt werd. Dat kan best zijn, net zoals Koppen ook meer dan twee jaar gewerkt heeft om een reportage over een assisenzaak rond te krijgen. Gezien het om een delicate aangelegenheid ging, is dit in volledig overleg met justitie gebeurd. Maar wel met de grootste vrijheid en zonder beperkingen."

Dat VRT-journalist Björn Soenens in het verleden ook wel eens zonder toelating voor Koppen tot op de luchtmachtbasis van Kleine Brogel of voor TerZake het vliegveld van Deuren ongevraagd binnendrong, is volgens Tieleman een totaal andere zaak. "Dat gebeurde open en bloot en telkens heeft Björn Soenens zich bij controles als journalist gelegitimeerd. Zich niet legitimeren kan enkel voor écht belangrijk nieuws."

Ook ethicus en docent aan de Universiteit Gent Koen Raes vraagt zich af wat de relevantie van het bezoek aan de cel van Dutroux is, behalve het sensationele effect van de gebrekkige controle. "Jean-Marie Dedecker is daarbij als senator de hoofdverantwoordelijke, gezien hij misbruik gemaakt heeft van zijn voorrechten en van het vertrouwen in zijn positie. Voor de Telefacts-reporter was het volgens mij toch helemaal niet de bedoeling om met zijn reportage te onderzoeken hoe het met de veiligheid in de gevangenissen gesteld is, wat bijvoorbeeld bij de Schalkse Ruiters Bart en Tom wél het geval was. Zij deden zich voor als piloten om te bewijzen hoe slecht het met de veiligheid op de luchthaven gesteld was. Dat was dus voor de goede zaak. De finaliteit was hier louter sensatiejournalistiek bedrijven, want dit bezoek is een maat voor niets. Enkel goed voor de kijkcijfers. En ook voor Jean-Marie Dedecker kwam het er enkel op aan om in de aandacht te te kunnen staan."

Vooral voor het gerecht en de politiek is het een zeer kwalijke zaak, omdat het vertrouwen nog maar eens zwaar aangetast wordt. "Het onbegrip over het uitblijven van een proces tegen Dutroux wordt er opnieuw door gevoed. Pers en publiek zijn steeds op zoek naar overtuigende antwoorden op de schuldvraag, terwijl het nog steeds aan de onderzoeksrechter is om voor sluitende bewijzen te zorgen."

Hoofdredacteur Eric Goens van Telefacts, die de uitspraken van AVBB-secretaris Deltour hoogst onbetamelijk vindt, blijft erbij dat zijn reporter volledig volgens het boekje gehandeld heeft. "Een journalist is nooit verplicht zich in die hoedanigheid bekend te maken. Thomas Van Hemeledonck heeft dan ook niets verkeerd gedaan, al wordt nu plotseling geopperd dat dit enkel bij zwaarwichtige feiten zou mogen. Maar als nu wel blijkt dat de veiligheid in de Aarlense gevangenis zo lek als een zeef is, dan weet ik niet meer wat een gewichtige zaak is"

Volgens Goens is er ook geen sprake van undercoverjournalistiek, aangezien de identiteit van de reporter in het register van de Aarlense gevangenis geregistreerd werd. "En het was ook helemaal niet de bedoeling van de reportage om tot bij Dutroux te geraken. Toen ik na het bezoek van Jean-Marie Dedecker hoorde dat dat wel gebeurd was, viel ik zélf van mijn stoel. Als we dan toch zo voor de platte sensatie gaan, begrijp ik niet waarom we dit meer dan twee weken hebben laten liggen om intussen verder te werken aan de reportage en nog meer getuigenissen te verzamelen. Noem mij één medium waar nog zes maanden aan een reportage gewerkt wordt. Wij hebben dat gedaan."

Goens is het er ook helemaal niet mee eens dat Dutroux hierdoor een podium geboden zou worden. "We doorprikken zijn verklaringen en schetsen hem als weerzinwekkend. Dát is de essentie van de reportage die we vanavond uitzenden. En ik blijf het tegen alle journalisten herhalen of zij dan rechtsomkeer zouden maken wanneer ze de kans kregen om tot in de cel van Dutroux te geraken. Ik heb nog niemand horen zeggen dat hij meteen keurig naar huis zou vertrekken."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234