Maandag 03/10/2022

Gilberto Gil

Gilberto Gil over zijn politieke carrière:

Wie? Gilberto Gil, Braziliaanse superster en sinds 2003 minister van Cultuur in de regering van president Lula da Silva

In het nieuws? Binnenkort trekt hij zich terug uit de politiek en vanavond treedt hij op in de Brusselse Bozar

Politiek activist met gitaar

BRUSSEl l Als zanger heeft Gilberto Gil (65) in Brazilië een status vergelijkbaar met die van Dylan of Springsteen in de VS. Zijn maatschappelijke engagement vertaalde zich ook in een politieke carrière, maar een poliep op zijn stembanden deed de Braziliaanse minister van Cultuur beslissen nog in de loop van dit jaar te zullen aftreden.

Door Dirk Steenhaut

In zijn eigen land wordt Gil als een halve heilige beschouwd. Toch is hij ook buiten Brazilië een grote naam. Hij is een monument van de Música Popular Brasileira en heeft, sinds zijn debuut in 1967, al een vijftigtal langspelers op zijn naam staan. Die leverden hem tot dusver twee Amerikaanse Grammy Awards én een prestigieuze Légion d'honneur van de Franse regering op.

Gilberto Gil is afkomstig uit Bahia, de meest Afrikaanse regio van Brazilië. Hij groeide op in een gegoede familie (vader was dokter, moeder lerares), werd al snel gebeten door de muziekmicrobe en leerde diverse instrumenten te bespelen, zoals drums, trompet, vibrafoon en accordeon. Nadat hij op de radio bossanovazanger João Gilberto een lied van Tom Jobim had horen zingen, schakelde hij echter definitief over op gitaar.

Tijdens zijn studies aan de Universidade Federal da Bahia raakte hij bevriend met Caetano Veloso, die andere reus uit de Braziliaanse popmuziek. Samen met hem zou hij, halverwege de jaren zestig, de grondlegger worden van Tropicalismo, de radicaalste culturele beweging in Brazilië sinds het ontstaan van de bossanova. Ook Tom Zé, Gal Costa, Maria Bethânia en Os Mutantes schaarden zich kort daarna achter de tropicáliavlag.

De gedachte die aan de anti-establishmentbeweging ten grondslag lag, was de verzoening van extremen. De muziek van Gil en zijn collega's was een mengeling van rock, samba en psychedelia. Grootstedelijke klanken vloeiden samen met kitsch, avantgarde, elektronica en noise. Er werd gedweept met Jimi Hendrix, The Beatles en de films van Jean-Luc Godard en de surrealistische teksten van de tropicalistas werden door de goegemeente als provocerend ervaren. Tropicalismo beperkte zich overigens niet tot muziek: ook de werelden van film, theater, poëzie en plastische kunst werden flink door elkaar geschud.

Gil profileerde zich intussen als een eclectische liedjesmaker, die tijdens zijn jeugd, naast de jazz van Duke Ellington, Chet Baker en Miles Davis, klassieke muziek, fado, mambo en polka had opgeslorpt. Ook nu nog blijft hij experimenteren met uiteenlopende stijlen, van rock tot funk, van reggae tot forró.

Met hun luide elektrische gitaren en excentrieke kledij waren de tropicalistas de militaire machthebbers een doorn in het oog. In 1969 werden Gilberto Gil en Caetano opgepakt en hoewel er geen officiële aanklacht was verdwenen ze voor enkele maanden in de cel. Vervolgens gingen beide vrienden in ballingschap in Londen, maar toen ze in 1972 naar hun land terugkeerden was de storm uitgeraasd. Rechts zag hen niet langer als subversief, links beschuldigde hen niet langer van cultureel imperialisme.

Tijdens de tweede helft van de seventies trok Gil naar Afrika, waar hij, na ontmoetingen met Fela Kuti en Stevie Wonder, in de ban raakte van verschillende aspecten van de zwarte cultuur die zijn latere werk diepgaand zouden beïnvloeden. De artiest leverde dan ook een belangrijke bijdrage tot de 'herafrikanisering' van Bahia. Na een samenwerking met Jimmy Cliff liet hij Brazilië kennismaken met reggae en tot op heden blijft Gilberto Gil een van de grootste internationale promotoren van het oeuvre van Bob Marley.

Al sinds de vroege jaren zeventig werpt Gil zich op als milieuactivist: zo is hij de oprichter van Onda Azul ('de blauwe golf'), een organisatie die zich inzet voor zuivere zeeën en rivieren. Uiteindelijk leidde zijn maatschappelijke engagement ertoe dat hij in 1987 voor de Partido Verde ('de groene partij') in de politiek stapte. Hij schopte het zelfs tot burgemeester van zijn thuisstad Salvador da Bahia. Toen Gilberto Gil in 2003 door president Luiz Ináxio Lula da Silva tot minister van cultuur werd benoemd, was hij pas de tweede zwarte die in Brazilië doordrong tot de hoogste echelons van de macht. In zijn nieuwe functie voerde hij strijd tegen kansarmoede en analfabetisme, richtte hij in het hele land culturele centra op en organiseerde hij muziekonderwijs voor de allerarmsten. "Ooit was ik diegene die met stenen gooide, nu ben ik zelf de ruit geworden", zei de artiest wel eens over zijn politieke carrière.

Maar getuige zijn jongste cd, Gil Luminoso, kiest hij dezer dagen weer voluit voor de muziek. Vanavond staat hij op het podium van de Brusselse Bozar en laat hij de artiest primeren op de politicus. Kom daar bij Bert Anciaux maar eens om.

Ooit was ik diegene die met stenen gooide, nu ben ik zelf de ruit geworden

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234