Zaterdag 04/02/2023

ReportageVerenigd Koninkrijk

Gift Mthamo heeft net als veel andere Britten geen geld voor de bus, dus loopt hij naar de voedselbank

De Britse Gift Mthamo brengt zijn voedselpakket naar huis, dat is 35 min lopen. Hij heeft geen geld voor de bus en woont in West Bromwich, vlakbij Birmingham. Beeld Merlin Daleman
De Britse Gift Mthamo brengt zijn voedselpakket naar huis, dat is 35 min lopen. Hij heeft geen geld voor de bus en woont in West Bromwich, vlakbij Birmingham.Beeld Merlin Daleman

Een vijfde van de Britse bevolking leeft in armoede. En met de stijgende prijzen en een dreigende recessie als gevolg van de energiecrisis worden dat er bovendien rap meer. Voedselbanken merken het.

Niels Posthumus

Het zweet gutst van het verlegen gezicht van Gift Mthamo (38). Hij heeft moeten rennen naar de voedselbank in de West Bromwich Community Church, zegt hij terwijl hij er een tas met etenswaren in ontvangst neemt. “Ik moet zo ook nog naar het banencentrum, daar wil ik niet te laat komen.” Hij had dus haast, maar er was geen geld voor de bus. “Ik leef van een uitkering”, legt hij uit. “Met de hoge prijzen voor eten en energie valt daarvan niet meer rond te komen.” Hij inspecteert de inhoud van de tas. “Als ik niet te veel eet, kan ik hier drie dagen mee doen.”

Zonder te rennen is het voor Mthamo een half uur vanaf zijn huis. In 2004 kwam hij vanuit Zimbabwe naar het Verenigd Koninkrijk. Hij woont in een appartement met één slaapkamer, aan een stil achterafweggetje in West Bromwich, waar hij aankijkt tegen schuttingen van achtertuinen en de afbladderende blauwe verf van oude parkeergarages. “Mijn meubilair komt voornamelijk uit kringloopwinkels”, vertelt hij. “Al heb ik sommige dingen cadeau gekregen van bekenden.” Nu de energieprijzen dit jaar snel zijn gestegen, heeft hij de verwarming bijna nooit meer aan. Hij lacht ongemakkelijk. “Ik trek zoveel mogelijk kleren aan, ga onder een deken liggen en drink thee. Dat warmt me op.”

Mthamo brengt zijn voedselpakket naar zijn appartement in West Bromwich.  Beeld Merlin Daleman
Mthamo brengt zijn voedselpakket naar zijn appartement in West Bromwich.Beeld Merlin Daleman

Onvoldoende geld voor voedsel

Hij is bepaald niet de enige in het VK die in zulke povere omstandigheden leeft. Volgens de overheid is 20 procent van de Britten arm: 14 miljoen mensen. Een op de zes (11 miljoen) heeft niet eens genoeg geld voor primaire levensbehoeften: voedsel, lichamelijke verzorging, goed onderwijs. En volgens de denktank Runnymede Trust zijn Britten van kleur, zoals Mthamo, vaker arm dan gemiddeld. Hoewel zij slechts 15 procent uitmaken van de totale Britse bevolking, zijn zij goed voor liefst 26 procent van alle mensen in het land die in ‘diepe armoede’ leven.

Mthamo wil elk soort baantje aannemen: schoonmaken of magazijnwerk. “En ik heb diploma’s voor horeca en retail”, zegt hij. “Maar er worden momenteel vooral chauffeurs gezocht, voor vrachtwagens bijvoorbeeld. Ik heb epilepsie, daardoor mag ik niet rijden.” Nachtwerk is ook lastig. “Ik ben afhankelijk van de bus als de baan niet op loopafstand is. Veel bussen rijden ’s nachts niet.”

Dus is het momenteel een kwestie van overleven. In de supermarkt koopt hij niets dat meer kost dan een pond (1,15 euro). En hij loopt overal naartoe. Niet alleen naar de voedselbank en het banencentrum, ook naar zijn zus aan de andere kant van de stad: een wandeling van vier uur. Zij is, net als zijn andere zus, verpleegkundige in Birmingham. Maar de twee kunnen hem financieel niet helpen. Mthamo: “Ze hebben allebei een gezin te onderhouden. Ik moet echt zelf een baantje vinden.”

‘Langste recessie’

Want overleven wordt steeds lastiger. In september stond de inflatie op 10 procent. Bovendien dreigt volgens de Britse centrale bank ‘de langste recessie’ in het land sinds de jaren twintig van de vorige eeuw. De werkloosheid zal daardoor waarschijnlijk verdubbelen. Eten en drinken was zelfs 15 procent duurder dan een jaar eerder. Onderzoeksbureau Resolution Foundation stelde begin die maand dan ook te vrezen dat er de komende twee jaar nog eens drie miljoen extra Britten in dusdanige armoede vervallen dat zij niet langer in hun primaire levensbehoeften kunnen voorzien.

Dat punt heeft Steven Bond helaas al bereikt. Hij kan al tijden zijn rekeningen niet meer betalen. Hij is een man met zijn haar in een staart en een vriendelijk gezicht: getekend door het leven, maar toch jonger ogend dan de 62 jaar die hij is. “Alle rimpels zitten verstopt onder mijn baard”, grapt hij.

Bond staat in de ‘sociale supermarkt’ van organisatie Around Again, niet ver van het vliegveld van Birmingham. Hij wacht er op zijn wekelijkse tas met voedselhulp: bonen, pasta, soep, potten saus, dat soort artikelen. Voor de coronacrisis konden mensen in de winkel, na betaling van 3 pond, zelf een tas met drastisch afgeprijsde producten vullen. Sinds de pandemie stellen medewerkers van de hulporganisatie gratis pakketten voor hen samen, net als bij voedselbanken. Dat werkt beter.

Steven Bond vertrekt vanuit de voedselbank en sociale supermarkt van Around  Again Charity in de wijk Chemlsley Wood, niet ver van het vliegveld van Birmingham. Hij is werkloos. 
 Beeld Merlin Daleman
Steven Bond vertrekt vanuit de voedselbank en sociale supermarkt van Around Again Charity in de wijk Chemlsley Wood, niet ver van het vliegveld van Birmingham. Hij is werkloos.Beeld Merlin Daleman

‘Drie maaltijden per dag’

Bond raakte tijdens de coronacrisis zijn baantje bij de plantsoenendienst kwijt en heeft sindsdien de grootste moeite om iets nieuws te vinden. “Ik ben oud”, zegt hij. “Ik was ooit elektricien, maar heb in die branche al te lang geen werk meer gehad. En ik heb een strafblad. Dat maakt het praktisch onmogelijk om iets te vinden. Dus leeft hij van een uitkering. “Ik heb 80 pond per week te besteden.”

Zijn gemeentebelastingen kan hij van die omgerekend 90 euro niet betalen. Zijn water- en televisierekeningen evenmin. Alles gaat op aan eten, elektriciteit, telefoon en internet. Om zijn uitkering te ontvangen moet hij nu eenmaal online zijn. En een telefoonnummer is essentieel voor zijn zoektocht naar werk. Hij moet binnenkort wegens zijn schulden voor de rechter verschijnen. Maar hij haalt zijn schouders op. “Als ze mij opsluiten, krijg ik in de gevangenis tenminste drie maaltijden per dag.”

Dean Weeks (r.) is vrijwilliger in de voedselbank en sociale supermarkt van Around Again Charity in de achterstandswijk North Solihull, in Chemlsley Wood, 12 kilometer ten oosten van Birmingham. 
 Beeld Merlin Daleman
Dean Weeks (r.) is vrijwilliger in de voedselbank en sociale supermarkt van Around Again Charity in de achterstandswijk North Solihull, in Chemlsley Wood, 12 kilometer ten oosten van Birmingham.Beeld Merlin Daleman

‘De zorgen om mijn kinderen’

In de sociale supermarkt, gevestigd in een omgebouwde zeecontainer achter een buurtcentrum in achterstandswijk North Solihull, sorteren vrijwilligers een enorme hoeveelheid zojuist gedoneerde etenswaar. Dean Weeks, een sympathieke grote en zwaargebouwde man van 58, helpt volle kratten naar binnen te tillen. In 2019 kwam hij terug uit Thailand, waar hij negen jaar woonde. Alles had hij voor dat avontuur opgegeven, vertelt hij, inclusief zijn baan als hovenier. Maar nadat zijn huwelijk op de klippen was gelopen, keerde hij terug naar het VK. “Met slechts drie tassen”, zegt hij. “En met drie kinderen.” Zijn zoontje is inmiddels bijna vijf jaar, zijn dochters elf en twaalf.

Hij had aanvankelijk niets, leefde met zijn kinderen van de hulp van kerken en Around Again. Maar na verloop van tijd wist hij uit het diepste punt van het dal te krabbelen. Een aanzienlijke periode had hij zelfs geen gratis voedselpakketten meer nodig. Hij werd vrijwilliger bij de sociale supermarkt, om wat terug te doen. Maar toen de prijzen begonnen te stijgen, kwam hij toch weer in de problemen. Sinds twee maanden neemt hij opnieuw wekelijks een tas met gratis etenswaren mee naar huis.

“Het zwaarst zijn de zorgen om mijn kinderen”, zegt Weeks. “Telkens weer de vraag: hoe kan ik hen vandaag genoeg te eten geven?” Hij probeert te bezuinigen waar hij kan: timer op de douche, verwarming slechts een uur per dag aan. En de spaarzame kleren die hij voor zijn kinderen koopt, haalt hij uitsluitend in de uitverkoop. “Maar zelfs dat is niet meer goedkoop”, zegt hij. “Als ik in een voordelige kledingwinkel sta, voelen de prijzen tegenwoordig alsnog alsof ik in een designerstore ben.”

Steven Bond (m.) is afhankelijk van de voedselbank van Around Again Charity in North Solihull.  Beeld Merlin Daleman
Steven Bond (m.) is afhankelijk van de voedselbank van Around Again Charity in North Solihull.Beeld Merlin Daleman

Korting op energierekening

Het ene uurtje verwarming per dag kost hem bovendien nog altijd 3 pond per dag. Dat kan hij net betalen. Zij het slechts doordat de overheid iedere Brit momenteel maandelijks 66 pond korting op de energierekening geeft. Weeks: “En het is nog geen winter, hè. Hoe moet het als het in december echt koud wordt? Mijn kinderen vinden dat verschrikkelijk. Ze zijn het klimaat van Thailand gewend.”

Natuurlijk wil hij graag werken. Maar de meeste banen die er zijn, in warenhuizen van postorderbedrijven als Amazon bijvoorbeeld, hebben uiterst onregelmatige werktijden. Weeks zoekt een negen-tot-vijfbaan. “Ik kan mijn kinderen niet alleen thuislaten”, legt hij uit. Toch is de stress die het leven van een uitkering hem oplevert verschrikkelijk. “Zo meteen komt kerst er weer aan. Heb je enig idee hoe je je als vader voelt wanneer je je kinderen niet eens een klein cadeautje kunt geven?”

Het eten dat hij niet van Around Again krijgt, koopt hij zoveel mogelijk bij Herons Foods. Dat biedt ingevroren voedsel in grootverpakking aan. “Scheelt veel geld”, zegt Weeks. “Maar je moet tegenwoordig vroeg in de ochtend in de rij staan. Door de levenskostencrisis is het er steeds drukker.”

Een vrijwilliger sorteert het gedoneerde voedsel in Elim Community Church in West Bromwich.   Beeld Merlin Daleman
Een vrijwilliger sorteert het gedoneerde voedsel in Elim Community Church in West Bromwich.Beeld Merlin Daleman

Geen geld voor de bus

Ook in High Street, de centrale winkelstraat in West Bromwich, niet ver van de voedselbank die Gift Mthamo intussen heeft verlaten op weg naar het banencentrum, zit zo’n Herons Foods. Überhaupt lijkt elke winkel, als hij niet permanent gesloten is tenminste, achter de afbladderende gevels iets te verkopen dat hevig is afgeprijsd. Het vertaalt zich in veel van de winkelnamen: Bargain Buys, Pound Bakery, Pound Land, Home Bargains. Verder veel liefdadigheidswinkels die tweedehands aanbieden. En ertussen armetierige gokhuizen: het kwaadaardige toevluchtsoord voor wie wanhopig is.

Wilson Guled (49) schudt echter zijn hoofd. Hem zal je er niet achter een gokkast zien. Hij vraagt in de West Bromwich Community Church om een kopje thee. “Drie scheppen suiker, mag dat? Ik ben een zoetekauw.” Dertig jaar geleden kwam hij als vluchteling vanuit Somalië naar het VK. Hij werkt al een jaar of twaalf in magazijnen van postorderbedrijven. “Nooit via een vaste aanstelling, altijd nul-urencontracten.” Momenteel heeft hij geen werk. “Ze bellen me wel: Amazon, DHL”, zegt hij. “Maar ik zit zodanig aan de grond nu dat ik niet eens geld heb voor de bus naar een sollicitatiegesprek.”

In West Bromwich staan voedselpakketten klaar van Elim Community Church.  Beeld Merlin Daleman
In West Bromwich staan voedselpakketten klaar van Elim Community Church.Beeld Merlin Daleman

‘Vijf jaar niet geregend’

Ook Guled is daarom komen lopen naar de voedselbank: anderhalf uur in zijn geval. “Met het geld dat ik zo uitspaar aan eten, kan ik binnenkort een weekkaart voor de bus kopen”, legt hij uit. “Met behulp daarvan hoop ik een baan te vinden. Dan ben ik tot begin januari uit de problemen. Want in de drukke weken voor kerst zijn altijd werkkrachten nodig. Pas daarna zetten bedrijven je weer op straat.”

Hij glimlacht. “Ik ben een kerel, ik sla me er wel doorheen.” Zorgen over een gezin heeft hij niet. “Een vrouw wil financiële stabiliteit, dus ik ben alleen.” En het kan volgens Guled altijd nóg erger. Hij lijkt het te menen. “In Somalië heeft het al vijf jaar niet geregend”, zegt hij terwijl hij met zijn etenstas de kerk weer uitloopt. “Ik ben blij dat ik in het VK tenminste nog bij voedselbanken kan aankloppen.”

Ook meer gepensioneerden en mensen met werk bij voedselbanken

De inflatie en stijgende energieprijzen zorgen voor drukte bij de voedselbanken. Ook bij die van de West Bromwich Community Church. Keith Turner, die de voedselbank daar leidt, zegt dat alleen al in september het aantal mensen dat langskwam steeg naar 600, van 400 in augustus.

Ook Around Again, dat uitsluitend werkt op basis van doorverwijzingen van scholen, banencentra en gelieerde hulporganisaties, merkt dat de drukte toeneemt. “We zien steeds meer mensen die een baan hebben, maar alsnog niet rond kunnen komen”, zegt projectmanager Gemma Ashington. “En steeds meer gepensioneerden.”

Around Again is onderdeel van de Colebridge Trust, die mensen helpt bij het zoeken naar werk en het opdoen van nieuwe vaardigheden. Wie eten uit de sociale supermarkt nodig heeft, krijgt daarom een intakegesprek. Daarin wordt gekeken of ook in andere opzichten hulp gewenst is. Want armoede is meestal een gevolg van een complex web van op elkaar inhakende factoren en omstandigheden.

“En het is niet de bedoeling dat mensen afhankelijk worden van ons voedsel”, zegt Phyllis Bailey van Around Again. “Onze holistische benadering is erop gericht dat mensen uiteindelijk weer zelfvoorzienend worden.” Maar ze geeft toe: “Met alle stijgende kosten is die doelstelling momenteel een stuk ingewikkelder te realiseren.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234