Woensdag 27/01/2021

‘Gezonde voeding’ is helemaal niet zo gezond volgens Europa

Producten zoals Benecol en Actimel beweren de gezondheid te bevorderen, maar is dat wel zo? Sinds Europa de wetgeving op gezondheidsclaims verstrengde, moeten producenten uitvoerig wetenschappelijk bewijs voorleggen. Vele kunnen dat niet en moeten binnenkort wellicht verdwijnen.

Acht op de tien aanvragen tot goedkeuring werden afgewezen door het Europese Agentschap voor Voedselveiligheid (EFSA). ‘Kleine bedrijven hebben vaak niet de middelen voor een uitgebreide bewijsvoering. Gezonde voeding wordt zo het voorrecht van enkele multinationals’, voorspelt Chris Moris van Fevia, de federatie van de voedingsindustrie.

De rekken in warenhuizen staan de laatste jaren vol drankjes en hapjes die allerlei goeds beloven, zoals minder cholesterol of een lagere bloeddruk. Maar dat gamma producten - of in elk geval claims - wordt sterk uitgedund. In 2006 riep Europa een wet in het leven “om erop toe te zien dat consumenten niet worden misleid door ongegronde, overdreven of foute claims over voeding”, maar het is pas nu dat de gevolgen zich doen gevoelen.

Alle EU-lidstaten samen dienden maar liefst 44.000 dossiers in bij de Europese Commissie over claims die het hebben over een algemeen positief effect voor de gezondheid van een bepaald voedingsproduct. Van die aanvragen schoof de Commissie er tussen juli 2008 en maart dit jaar 4.637 door naar het EFSA voor advies. “Van de 900-tal claims die zijn geëvalueerd, kreeg bijna 20 procent een positief advies”, zegt woordvoerder Lucia de Luca. “Tachtig procent kreeg dus een negatief advies.” Zo werd de gezondheidsclaim geweigerd dat suikervrije kauwgum helpt tegen tandplak, dat veenbessensap het risico op een blaasontsteking vermindert en dat appelciderazijn de darmwerking stimuleert.

Multinationals voorgetrokken

Ook de vele drankjes en yoghurtjes met probiotica stuitten op een negatief advies. Yakult trok eerder al een aanvraag in toen duidelijk werd welke maatstaven het panel hanteerde. Danone, dat Actimel en Activia op de markt brengt, heeft al twee keer een dossier ingetrokken en steekt zijn frustratie over de procedure niet onder stoelen of banken. “Van de 903 aanvragen die het EFSA intussen weer ontvangen heeft, zijn er 53 ingetrokken”, merkt Lucia de Luca op. Ook de vage belofte van Kinder Chocolade dat hun repen ‘kinderen doen groeien’ botste tegen een afwijzing aan. Kinder kan een nieuw dossier indienen of een nieuwe leuze bedenken, zonder gezondheidsbelofte.

“Bedrijven worden veel voorzichtiger in de claims over gezondheid waarmee ze hun producten aan de man brengen”, weet Moris. “In oktober gaat Europa een eerste grote lijst publiceren van claims die definitief zijn afgewezen en dus binnen de zes maanden moeten verdwijnen. Het afschrikeffect daarvan valt niet te onderschatten.”

Bijwerking van de strenge aanpak is dat gezondheidsclaims het privilege van de rijken (lees: de grote multinationals) worden. “Zij hebben de middelen om uitgekiende dossiers in te dienen, voor vele kleine bedrijfjes is dat uitgesloten. Op die manier bevoordeelt Europa de multinationals. Een van de eerste claims die werden goedgekeurd, is dat Benecolmargarine cholesterolverlagend werkt. Dat is een product van Johnson & Johnson, een van de grootste multinationals ter wereld. Wellicht zaten tussen de aanvragen soortgelijke producten van andere bedrijven, maar die wachten nog op een evaluatie. Intussen verovert Benecol wel als eerste de markt. Pijnlijk voor de concurrenten die nog op goedkeuring wachten.”

Pervers neveneffect

Unilever, een andere multinational, die onder meer Becel produceert, juicht de procedure net toe. “Wij zijn er altijd al heel streng in geweest om alle wettelijke voorschriften na te leven. Daar hebben wij een uitgebreid team van juristen voor in huis. Het is positief dat concurrenten die het niet zo nauw namen op het matje worden geroepen. Voor ons is het eigenlijk een voordeel”, zegt Aurélie Gerth van Unilever.

Boven op de Europese eisen zijn er nog Belgische regels. De woorden ‘hygiëne’, ‘medisch’, ‘ziek’ en ‘ziekte’ zijn in reclame voor voedingsmiddelen sowieso uitgesloten, afbeeldingen van personen in doktersjas eveneens. “De bepalingen zijn zo specifiek dat over één woord gestruikeld kan worden”, merkt Lieve Busschots van de Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) op. “Maar het was nodig om orde te scheppen in de wildgroei aan claims.”

Chris Moris vreest dat afgewezen bedrijven naar andere vormen van reclame zullen uitwijken. “Ik sluit zelfs niet uit dat ze een wetenschapper of voedingsdeskundige in de arm nemen om in de vakpers gunstige artikels te schrijven over hun product, om zo medici te beïnvloeden. Een pervers neveneffect.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234