Dinsdag 22/10/2019

Gezond eten is verre van simpel

Het zijn verwarrende tijden als je enerzijds niet wilt vervetten maar anderzijds geen gezondheidsfreak wilt worden. In de VS geven de makers van de Amerikaanse voedingspiramide toe dat de gekleurde driehoek wel eens een dikmaker zou kunnen zijn. De Vlaming krijgt dan weer te horen dat hij zijn eigen lichaam moet aanvaarden zoals het is, maar dat we ook met zijn allen dringend 450 ton moeten afvallen.

Brussel

Eigen berichtgeving

Barbara Debusschere

Eet u dagelijks vijf porties fruit en evenveel groenten? Waarschijnlijk niet. Toch is het een van de efficiëntste manieren om een kanker, diabetes, hartkwalen en zwaarlijvigheid te slim af te zijn. Anderhalf miljoen Vlamingen kampen echter met overgewicht. De meeste deskundigen wijten dat aan een jachtig leven in combinatie met 'makkelijke' fast- en junkfood: alles wat zeer vet, zoet of zout en snel naar binnen is en weinig voedingswaarde maar veel calorieën verschaft. En dan is er ook geen tijd of energie over voor lichaamsbeweging.

Volgens een schare specialisten uit de VS, waar het probleem van zwaarlijvigheid veel zwaarder doorweegt, verklaart die levensstijl niet alles, want nog nooit waren daar zoveel mensen op dieet, nog nooit waren er zoveel 'slanke' producten te koop maar nog nooit waren mensen zo ziekmakend dik. Wetenschappers uit het land van de hamburger stellen nu dat ook hun eigen voedingspiramide schuld treft voor de zwaarlijvigheidsepidemie, meldt Newsweek. In 1992 ontwierp het US Department of Agriculture (USDA) de piramide waarin iedere voedselgroep een eigen etage kreeg toebedeeld. De fundamenten zijn bronnen van koolhydraten zoals brood, rijst, pasta en granen. Fruit en groenten delen de tweede belangrijkste plaats, gevolgd door een kleinere ruimte voor eiwitten (vlees, vis, kaas, eieren, zuivel). Vetten en zoetigheden vormen de 'verboden' top van de piramide.

Maar die piramide zou afbrokkelen omdat ze volgens de critici te simplistisch opgesteld is. Er zou te weinig een onderscheid gemaakt zijn tussen de gezonde plantaardige vetten zoals olijfolie en de minder goede dierlijke vetten. Maar vooral het ontbreken van een verschil tussen de heilzame onbewerkte koolhydraten zoals volkorenbrood of volle rijst en hun bewerkte tegenhangers (wit brood, gesuikerde ontbijtgranen) zou in Amerika voor overgewicht gezorgd hebben. Volgens een team van de Harvard School of Public Health moet de oude piramide aangepast worden met een onderscheid tussen onbewerkte en bewerkte koolhydraten en verzadigde en onverzadigde vetten. Volle rijst, volkorenbrood, donkere pastasoorten en plantaardige vetten winnen aan belang, terwijl dierlijke vetten en bewerkte koolhydraten een minieme plaats krijgen.

Ook bij ons neemt het aantal mensen met overgewicht, suikerzieken en hartpatiënten evenredig toe met het aantal nieuwe lightproducten en diëten. Maar het goede nieuws is dat de voedingsdriehoek die het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie (Vig) opstelde een mooi evenwicht is tussen de Amerikaanse extremen in. Hij is dan ook een aanpassing van de oorspronkelijke Amerikaanse piramide. Vocht, water en andere gezonde dranken zijn de absolute basis, daarna volgen koolhydraten, waarbij vooral volkorenproducten warm aanbevolen worden. Fruit en groenten worden gevolgd door melkproducten en sojaproducten verrijkt met calcium. Vlees, vis en eieren vormen de volgende laag en daarna staan vetten, waarbij alweer vermeld wordt dat onverzadigde vetten de voorkeur genieten in de restgroep, de 'af te raden groep' huizen alweer snoep, alcohol en heel vette producten zoals mayonaise.

Naar aanleiding van de discussie in de VS zegt Ilse De Bourdeauhuij, verbonden aan de Universiteit Gent en voorzitter van de expertgroep voeding en gezondheid van het Vig: "Onze driehoek is genuanceerder en ze is zeer goed gedoseerd. Het klopt dat in de toekomst ook bij ons de boodschap moet komen dat het verschil maken tussen verzadigde en onverzadigde vetten van belang is voor een gezonde voeding. Wat de koolhydraten betreft, vinden wij dat er nog onvoldoende wetenschappelijke bewijzen zijn om bijvoorbeeld witte rijst in de gevarenzone te stoppen, maar omdat vezels sowieso een prioriteit zijn, raden wij volle graanproducten aan."

De Bourdeauhuij wijst er wel op dat "de voedingsboodschap niet simpel is maar dat je ze wel simpel moet brengen wil je een groot publiek bereiken. De hele uitleg over volle of bewerkte graanproducten of over de verschillende vetten krijg je niet in die driehoek, terwijl mensen zich daarop en niet op de bijgaande mapjes baseren. Nochtans is voeding te strikt in hokjes plaatsen echt gevaarlijk, kijk maar naar al die zotte diëten gebaseerd op een voedingsgroep. Het is ook verbazend hoe mensen, wanneer ze de driehoek zien, hun soms slechte eetpatronen daar moeiteloos weten in te passen. Dan denken ze dat er niets aan de hand is", aldus De Bourdeauhuij. De beste toegankelijke methode om te weten of je gezond bezig bent, is volgens de specialiste een computerprogramma dat op basis van je gedetailleerde eetpatroon een oordeel velt en tips geeft. Daar wordt aan gewerkt.

Dat in Amerika, en wellicht ook hier, te vaak gedacht wordt dat voedingsrichtlijnen dienen om af te slanken is volgens De Bourdeauhuij ook een voorbeeld van simplificatie. "Wie die driehoek echt gaat volgen, zal wellicht zo al wat afvallen. Maar het is vooral bedoeld als gids voor levenslang gezond eten, en wie dat volhoudt wint, omdat je dan langdurig je gewicht op peil houdt. Als er dan nog meer af moet, eet je beter van alles iets minder maar meer fruit en groenten. Maar strikt diëten waarbij je de voedingsgroepen inperkt is altijd een slecht idee."

Wat het effect van de Kom op tegen Kanker-campagne 'Massaal op de schaal' in de hoofden van de Vlaming zal zijn is niet duidelijk, maar het gevaar dat het op een zo'n 'strikt' of 'zot' dieet uitdraait is volgens sommige experts reëel. De nadruk op het afslanken, weliswaar samen met bv's, zou volgens volgens sommige voedingsdeskundigen kunnen resulteren in extreem eetgedrag.

Erwin De Clerck van de Vlaamse Liga tegen Kanker weerlegt die kritiek. De Clerck: "Ik geef toe dat sommige mensen gevoelig zijn voor afslankboodschappen en daar psychische problemen mee hebben. Maar wij hebben een keuze moeten maken. Onze rol is via massamediale campagnes het groot publiek te bereiken. Een slogan moet sterk zijn, wil je de aandacht trekken, pas dan zijn mensen gevoelig voor de rest van de boodschap. Als we zeggen dat de Vlamingen samen 450 ton moeten afvallen, is dat maar 10 procent van het probleem. Te veel mensen lijden aan overgewicht en te weinig mensen beseffen het en dat staat rechtstreeks in verband met kanker. Je kunt dan rekening houden met die veel kleinere groep mensen met psychische problemen en je mond houden, of je kunt een massale campagne opzetten. Zelfs eetstoornissenspecialiste Myriam Vervaet onderschrijft die redenering. Bovendien verspreiden we ook een uitgebreide informatiebrochure die de mediagenieke slogan nuanceert."

"Dat is niet voldoende. Het zijn de slogans, niet de foldertjes die de doorslag geven en ik betreur de keuze van deze slogan", zegt professor Greet Vansant van de KU Leuven daarover. Ook de persoonlijke meningen van De Bourdeauhuij en van Vlaams minister voor Welzijn en Gezondheid Mieke Vogels sluiten daarbij aan. "Het is zeker niet mijn slogan, want het is niet omdat je afvalt dat alles meteen in orde is", zegt Vogels. De minister kwam vorig jaar zelf met een campagne die stelde 'Ik ben zoals ik ben', om mensen ervan te overtuigen zich niet in het superdunne schoonheidsidealen te wringen. Sommige voedingsexperts zagen daarin dan weer een aanzet om overgewicht goed te praten.

Misschien stelt de campagne die Vogels en het Vig op 21 maart lanceren wel iedereen tevreden. Een Vig-medewerkster zegt over de boodschap daarvan: "Samen bewegen en gezond eten is leuk en niet moeilijk en het levert ook wat voordelen op, zoals een goede gezondheid en mogelijk een slanke lijn. Dat is iets anders dan eisen dat mensen afvallen." Vogels verwacht echter weer kritiek. Laconiek zegt ze: "Als het over lichamen en voedsel gaat, gaan altijd wel iemands haren overeind staan."

'Voeding te strikt in hokjes plaatsen is echt gevaarlijk, kijk maar naar al die zotte diëten'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234