Zondag 22/05/2022

Gezochte nazibeul Aribert Heim blijkt zeventien jaar geleden gestorven te zijn in Egyptische stad Caïro

Dokter Dood is al lang niet meer

Aribert Heim, alias dokter Dood, is niet meer, zo bericht The New York Times. Hoewel nauwelijks terug te vinden in de geschiedenisboeken, voerde Heim als kamparts de gruwelijkste experimenten uit op gevangenen. Het maakte van hem één van 's werelds meest gezochte nazibeulen. Nu zou blijken dat hij 17 jaar geleden al overleed in Caïro.

door lotte beckers

CAÏRO l Dertig jaar lang verschool hij zich in de Egyptische hoofdstad, waar hij een ogenschijnlijk rustig leven leed. Tot darmkanker hem in 1992 fataal werd, zo bevestigt zijn zoon en blijkt ook uit verschillende documenten. Van zijn lichaam is echter geen spoor.

Een aardige man, opvallend groot ook. En ondanks zijn gevorderde leeftijd wandelde hij nog elke dag trouw twintig kilometer. Zo wordt Aribert Heim omschreven door de mensen die hem tijdens zijn laatste levensjaren van nabij kenden. Niemand die vermoedde dat Heim een van 's werelds meest gezochte misdadigers was uit het nazitijdperk. Als arts in het concentratiekamp van Mauthausen voerde hij de gruwelijkste 'experimenten' uit, waarbij zijn slachtoffers niet zelden een pijnlijke dood stierven.

Historici noemen Heim een kleine garnaal, een kleine schakel in het nazistische raderwerk. "Geen enkel mij bekend standaardwerk over de holocaust maakt melding van Aribert Heim", weet Gie van den Berghe, gastprofessor aan de Universiteit Gent en als historicus gespecialiseerd in de concentratiekampen. Enkele bronnen maken melding van een zekere Herbert Heim.

Toch bestempelde het Simon Wiesenthal Center in Israël, dat zich onder meer bezighoudt met het actief opsporen van nazimisdadigers, hem de voorbije jaren als dé te vinden nazibeul. "Hij mag dan een kleine garnaal zijn, Heim is een van de symbolen van de perversie van de naziwetenschappen", zegt Efraim Zuroff, directeur van het Wiesenthal Center, aan De Morgen. Zoektochten naar de naziarts werden de laatste jaren dan ook regelmatig nieuw leven in geblazen. Het onderzoek concentreerde zich op Zuid-Amerika. Vorig jaar nog stuurde het centrum een onderzoeksteam naar Chili, waar de vermeende bastaarddochter van Heim woont en men hem hoopte aan te treffen. In krantenarchieven zijn verschillende recente artikels te vinden met als titel "Net sluit zich rond dokter Dood".

Nu blijkt hij al zeventien jaar dood. Althans, zo berichtten The New York Times en de Duitse televisiezender ZDF. Die baseren zich op verklaringen van Heims zoon Rüdiger en een hoop documenten, teruggevonden in een oude versleten aktetas van Heim zelf. Al die tijd leidde Heim, die zich tot de islam bekeerde en door het leven ging als Tarek Hussein Farid, een rustig leven in het zonnige Caïro.

Amputeren en onthoofden

Aribert Ferdinand Heim zag in 1914 in Oostenrijk het levenslicht. Al in 1935 zocht hij aansluiting bij de lokale afdeling van de nazistische partij, vanaf 1940 maakte hij officieel deel uit van Hitlers elitekorps Waffen SS. Met zijn artsendiploma op zak wordt hij naar de concentratiekampen in Sachenhausen en Buchenwald gestuurd, om uiteindelijk in het Oostenrijkse Mauthausen te belanden. Daar bezondigt hij zich aan de gruwelijkste folterpraktijken, onder het mom van "wetenschappelijke experimenten".

Net zoals de beruchte Auswitsch-arts Josef Mengele, voerde Heim tal van operaties uit zonder verdoving. Hij amputeerde zijn slachtoffers en verwijderde hun organen, waarna ze een lange dood stierven op zijn operatietafel. Ook kregen zijn 'patiënten', die hij naar verluidt uitvoerig onderzocht en zelfs om toestemming vroeg, in ruil voor hun vrijheid petroleum of andere giftige stoffen geïnjecteerd. Als hij zich verveelde, chronometreerde hij de doodsstrijd van zijn slachtoffers. Een getuige vertelde later hoe hij een jongeman onthoofdde, om diens schedel later te gebruiken als pronkstuk op zijn bureau. Ook zijn vrienden konden rekenen op dit soort gruwelijke geschenken. Zijn bezigheden leveren hem de bijnaam 'dokter Dood' op.

Zijn verblijf in Mauthausen is van korte duur. Begin 1942 wordt hij naar Finland gestuurd, waar hij de Duitse troepen moet verzorgen. Op het eind van de oorlog valt hij in Amerikaanse handen en belandt hij in een krijgsgevangenenkamp. Twee jaar lang wordt hij er vastgehouden, daarna wordt hij om nog onduidelijke redenen vrijgelaten, zonder enige aanklacht. "Vermoedelijk ontsprong hij de dans omdat hij maar even kamparts is geweest en omdat er amper getuigen waren, laat staan overlevenden", aldus Efraim Zuroff.

Gynaecoloog en hockeyspeler

Na een tussenstop in Frankfurt vestigt Heim zich in Baden-Baden, in Zuid-Duitsland. Daar trouwt hij, opent hij een praktijk als gynaecoloog en houdt hij zich verder kalm. Heim is een verwoed hockeyspeler, maar zorgt ervoor nooit mee op de ploegfoto te staan. In 1962 wordt het hem te heet onder zijn voeten. Heim komt te weten dat er alsnog een onderzoek geopend is naar zijn wandaden en verlaat hij halsoverkop het land. Vanaf dan is de wereld het spoor bijster.

Spanje, Zuid-Afrika, Uruguay, Chili, Argentinië,... het zijn maar enkele landen waar onderzoekers en nazi-jagers hem hoopten te vinden. Zonder succes evenwel. Tot The New York Times en ZDF uitpakten met het nieuws dat de man al jaren in Caïro leefde en daar ook stierf in 1992. In het hotel Kasr el Madina, waar Heim de laatste tien jaar van zijn leven doorbracht, troffen ze een versleten aktetas aan, met daarin tal van documenten die moeten bewijzen dat Heim leefde en stierf in Caïro. De documenten zijn vergeeld, sommige nog in een verzegelde envelop. De journalisten vonden medische attesten over zijn diagnose en behandeling van darmkanker, die hem overigens fataal werd. Er zijn kopieën van zijn verblijfsvergunning en bankuitreksels. Ook bewaarde Heim artikels over de klopjacht naar zijn persoon. Sommige documenten gebruiken de naam Heim, op anderen staat Farid. De geboortedata komen evenwel altijd overeen, volgens de onderzoekers hét bewijs dat het wel degelijk om een en dezelfde man gaat.

Tot slot vonden de journalisten zijn overlijdensakte, gedateerd op 10 augustus 1992. Ook zijn zoon Rüdiger bevestigt de dood van zijn vader in 1992. "Het was tijdens de Olympische Spelen", herinnert hij zich. "De televisie stond op en het ergerde hem. Hij moet toen erg veel pijn geleden hebben." De dag na de Spelen overleed Aribert Heim. Het is overigens de eerste keer dat Rüdiger toegeeft dat hij de zoon is van dokter Dood. Naar eigen zeggen leerde hij over zijn vader via zijn tante en zweeg hij heel die tijd om de Egyptische vrienden van zijn vader te beschermen.

'Oom Tarek'

Heim wordt door zijn Egyptische vrienden, die zijn foto herkenden herinnerd, als de beminnelijke "oom Tarek". Groot en atletisch, ondanks zijn gevorderde leeftijd. Elke dag opnieuw wandelde hij naar de Al Azharmoskee, een tocht van ettelijke kilometers door de stoffige straten van Caïro. Zijn vrienden trakteerde hij op chocoladecake, hun kinderen kregen snoep. Heim was ook, aldus zijn vrienden, een verwoed amateurfotograaf. Al lette hij er wel op nooit zelf op de foto te staan. Hij legde zich toe op de studie van de Koran, en van zijn hand werden ook essays over de oorsprong van het antisemitisme aangetroffen, alsook bespiegelingen over het Israëlisch-Palestijnse conflict. In zijn naoorlogse jaren had hij zich een appartement aangeschaft in Berlijn, de huurinkomsten vormden zijn belangrijkste bron van inkomsten. Het geld werd via zijn inmiddels overleden zus naar hem versluisd, tot de politie het pand in 1979 confisqueerde.

Zijn vrienden hadden geen idee van zijn ware identiteit, al hadden ze wel "de indruk dat hij voor iets of iemand op de vlucht was". "Ik dacht, en zo ook mijn vader, dat hij in een of andere dispuut verwikkeld was, misschien wel met joden, en dat hij zich verschuilde in Caïro", vertelt Tarek Abdelmoneim al Rifai, de zoon van Heims tandarts en vriend.

Hoewel het mysterie over het lot van Heim hiermee opgelost lijkt, blijft het Wiesenthalcentrum sceptisch. "Dat hij al die jaren in Egypte verbleef, bevestigt enigszins onze vermoedens", zegt Zuroff. "Maar er is geen lichaam, geen graf, geen DNA om uitsluitsel te bieden. We kunnen deze zaak niet sluiten omwille van een semiplausibel verhaal."

De Duitse autoriteiten bevestigen inmiddels de berichten over Heims verblijf in Egypte. Een "onafhankelijke bron" zou hen dezelfde informatie bezorgd hebben over de laatste levensjaren van de arts. Toch hoeden ze zich er voor hem officieel dood te verklaren. Wel zullen ze pogen de lichaamsresten van Heim te vinden, om het overlijden zo te kunnen bevestigen. Daarvoor vroeg ze aan Egypte al de toestemming om een onderzoeksteam te mogen sturen. Maar hun missie belooft een moeilijke klus te worden, daar het lichaam van Heim zeer waarschijnlijk in een anoniem graf begraven werd.

Efraim Zuroff (directeur Simon Wiesenthal Center):

Heim mag dan een kleine garnaal geweest zijn, hij is een van de symbolen van de perversie van de naziwetenschappen

n In het Oostenrijkse kamp Mauthausen 'experimenteerde' Heim met zijn patiënten. Als hij zich verveelde, chronometreerde hij hun doodsstrijd.

n Heim vluchtte in 1962 naar Egypte en verschool er zich dertig jaar lang.

Efraim Zuroff

Er is geen lichaam, geen graf, geen DNA. We kunnen deze zaak nog niet sluiten

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234