Woensdag 18/05/2022

Gezocht: paus met talent voor bankieren

De bank van het Vaticaan torst een duister verleden. En ook vandaag nog lopen onderzoeken naar witwaspraktijken bij de bank. Het conclaaf dat morgen start zoekt een paus met financieel talent die schoon schip kan maken.

De brandweer van het Vaticaan plaatste zaterdag de schoorsteen op de Sixtijnse Kapel, waar morgen het conclaaf start. Vanaf dan wacht de wereld op de witte rook die de nieuwe paus aankondigt. De 115 stemgerechtigde kardinalen zullen de opvolger van Benedictus XVI in hun midden zoeken.

Voor het conclaaf begint krijgen de kardinalen nog uitgebreid toelichting over de stand van zaken in het Vaticaan vandaag. Erg letterlijk is dat, want ze krijgen ook uitleg over hun enorme financiën. Daarover woedt binnen en buiten het Vaticaan een fel debat, tussen voor- en tegenstanders van meer transparantie.

Vreemde eend

Centraal in de discussie staat de bank van het Vaticaan, officieel het Istituto per le Opere di Religione (IOR). Omdat de microstaat de euro als munteenheid gebruikt moet de bank zich van de EU aanpassen aan de financiële regels die in alle lidstaten gelden, wat ze tot vandaag slechts deels doet. Maar de druk om te veranderen is groot: ofwel geeft het Vaticaan meer openheid van zaken, ofwel dreigen de regelgevers de toegang tot het globale bankennetwerk te blokkeren.

Gesticht in 1942 en gehuisvest in een kleine ronde toren aan de voet van het Apostolisch Paleis is de bank van het Vaticaan altijd al een vreemde eend in de bijt geweest. Ze verstrekt geen kredieten maar beheert tegoeden en patrimonium van religieuze instellingen, clerici en diplomaten die geaccrediteerd zijn aan het Vaticaan. In 2011, het enige jaar waarin cijfers beschikbaar werden gemaakt, beheerde de bank volgens The New York Times een totaal van 8,2 miljard dollar tegoeden. Van de 33.000 rekeningen stonden er twee jaar geleden 20.772, of 68 procent, op naam van clerici.

Een deel van deze klanten nam zowel vroeger als vandaag een loopje met aardse en bijbelse geboden.

Tijdens de Koude Oorlog gebruikten de CIA en andere inlichtingendiensten het IOR als achterpoortje om geld te versluizen naar het voormalige Oostblok voor de strijd tegen het communisme. Ook vandaag wordt de bank nog door diplomaten gebruikt om discreet geld over te maken naar landen als China en India.

Erger is dat de bank ook voor misdadige doeleinden werd en wordt gebruikt. Dat kwam voor het eerst aan het licht toen op 18 juni 1982 de Italiaanse bankier Roberto Calvi vermoord werd teruggevonden onder een brug in Londen. Later zou blijken dat de 'bankier van God' vele miljoenen verloor van de maffia in zijn failliet gegane bank, de Banco Ambrosiano, waarin de bank van het Vaticaan een groot aandeel had genomen. Calvi bleek via beide banken wereldwijd geld van de georganiseerde misdaad te hebben witgewassen.

Ook vandaag lopen nog steeds onderzoeken. In 2010 nam het Italiaanse gerecht 30 miljoen dollar in beslag vanop twee externe rekeningen die door het Vaticaanbank werden gebruikt. Vervolgens werd ook een onderzoek geopend naar de toenmalige CEO Ettore Gotti Tedeschi, en directeur-generaal Paolo Cipriani, op beschuldiging van witwaspraktijken. Beiden ontkenden maar het onderzoek loopt nog steeds.

Paus Benedictus XVI onderschreef naar aanleiding van deze zaak wel de Europese antiwitwaswetgeving. Hij riep onder meer een financiële waakhond in het leven, die nu geleid wordt door een Zwitserse topjurist die eerder de banken van microstaatje en belastingparadijs Liechtenstein in regel bracht met internationale regelgeving. Toch wachtte Benedictus tot de laatste dag voor zijn pensioen om Tedeschi af te zetten en een vertrouweling, de Duitse aristocraat Ernst von Freyberg, als vervanger te benoemen.

Pinautomaat

Von Freyberg moet nu hopen dat de kardinalen in de komende weken een nieuwe paus kiezen die zowel financiële talenten heeft als bereid is hem toe te staan het IOR te hervormen.

Makkelijk wordt dat niet. Veelzeggend voor de houding van het IOR is hoe op 1 januari de Italiaanse Centrale Bank de Deutsche Bank Italia verbood om nog financiële diensten aan te bieden in het Vaticaan, zoals pinautomaten, omdat het IOR zich niet naar de bankregels schikte. Het IOR ging vervolgens gewoon op zoek naar een vervanger, een Zwitsers consortium dat niet onder de EU-regels valt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234