Maandag 05/12/2022

Geza Maroczy, een man van eer

'Extra Hungariam non est vita' ('buiten Hongarije is er geen leven'), zo werd Hongaarse schoolkinderen aan het weinde van de 19de eeuw in de lessen Latijn ingelepeld. Een perfide slogan, die verwees naar een soort ridderlijkheid die door hedendaagse West-Europeanen moeilijk te vatten is. Er werd een Westerse variant van het Aziatische begrip 'gezicht' mee bedoeld, een gevoel van eer dat heilig is: de idee dat een Hongaarse man nog liever sterft dan een onjuiste handeling te verrichten, nog liever iemand doodt dan zich te laten beledigen.

Een Hongaar werd geacht charmant, galant, fier, chauvinistisch, maar ook intolerant te zijn. Hongarije maakte toen deel uit van het keizerrijk Oostenrijk-Hongarije, al bezat het een autonome status, met eigen wetten, gebaseerd op Magyaarse tradities. In Oostenrijk was het bijvoorbeeld streng verboden om disputen uit te vechten met een pistoolduel, in Hongarije was het de norm.

In die sfeer werd Geza Maroczy in 1870 geboren in Szeged, de tweede stad van Hongarije. Maroczy groeide er op als een zachtmoedige jongeman die wiskunde ging studeren, maar beroepsschaker werd. Maroczy's rijzige uiterlijk was imposant. Tussen de plooien van zijn rimpelige huid en zijn beenderen was er naar verluidt zoveel plaats over, dat er zich best nog een tweede persoon in had kunnen nestelen. Zijn kleine, sprankelende, energieke ogen zaten weggedoken in diepe oogkassen. Hij had uitstekende jukbeenderen en een machtig gebit, dat menig tandarts tot wanhoop moet hebben gedreven.

Maroczy stond bekend als een gentleman, een echte ridder. Maar hij leefde ook volgens strakke principes. Die principes zorgden ervoor dat hij zich in 1931, op 61-jarige leeftijd, verplicht zag om collega-grootmeester Aaron Nimzovitsj uit te dagen tot een pistoolduel. Toen Nimzovitsj hier niet op wilde ingaan, vond Maroczy dat zijn gekrenkte eer gered was, want in zijn opvatting was de weigering van zijn rivaal erger dan de dood met de kogel. Gelukkig maar voor de vredelievende Maroczy: vermoedelijk had hij nog nooit een pistool vastgehouden.

Tussen 1900 en 1920 behoorde Maroczy minstens tot de topvijf van de wereld. Hij werd ruim sterk genoeg geacht om wereldkampioen Emanuel Lasker uit te dagen voor een WK-tweekamp, maar slaagde er nooit in om de nodige fondsen bijeen te brengen. Een groot vechter was Maroczy echter niet. Wel stond hij bekend als een eindspelspecialist, met een voorkeur voor ellenlange dame-eindspelen. Ook was hij een prima verdediger, die slechts zelden ten prooi viel aan een woeste aanval, omdat hij alle gevaar gewoonlijk lang van tevoren in de kiem smoorde. Maroczy overleed in 1951, kort na zijn 81ste verjaardag. Een van zijn eerste grote triomfen vierde Maroczy op het toernooi van Monaco in 1902, 100 jaar geleden. Hij liet er de voltallige wereldtop achter zich, op de afwezige Lasker na. De Amerikaan Nelson Pillsbury werd tweede op een kwartpunt achterstand van Maroczy. De telling met kwartpunten werd gehanteerd om snelle remises tegen te gaan. Een remisepartij moest overgespeeld worden. De spelers ontvingen voor de eerste partij een kwartpunt en in de replay werd beslist over de verdeling van het resterende halve punt. Maroczy's rustige spelstijl leidde tot vrij veel puntendelingen. Daardoor moest hij in Monaco vaker aan de bak dan de meeste van zijn collega's en speelde hij 24 in plaats van de voorziene 19 partijen.

De eindstand 1. Maroczy 14,75/19 2. Pillsbury 14,5

3. Janowski 14

4. Teichmann 13,75

5. Wolff, Tarrasch, Schlechter 12

8. Tsjichorin 11,5

9. Marshall 11

10. Gunsberg 10,75

11. Napier 9,5

12. Mieses 9,25

13. Mason 9

14. Albin 8,5

15. Marco 7,75

16. Von Popiel 7,25

17. Von Scheve 5

18. Eisenberg 4,5

19. Reggio 2

20. Mortimer 1.Wit: Mieses Zwart: Maroczy 1. e4 e5 2. d4 exd4 3. c3 dxc3 4. Lc4 (Wit offert twee pionnen in ruil voor ontwikkelingsvoorsprong.) cxb2 5. Lxb2 d6 6. Pe2 (6. f4 of 6. Pf3) Pc6 7. 0-0 Le6 8. Ld5 Pf6 9. Db3 Dc8 10. Pf4?! (Beter is 10. Lxf6 gxf6 11. f4) Lxd5 11. exd5 Pe5 12. Te1 (De witte druk op de e-lijn lijkt gevaarlijk, maar Marcoczy haalt het gif uit de witte stelling door één pion terug te geven.) Le7! 13. Lxe5 dxe5 14. Txe5 Dd7! 15. Dg3 (15. Dxb7 0-0! 16. Dc6 Dg4! 17. Pe2 Ld6) 0-0-0! (Zwart geeft ook zijn tweede pluspion terug. Materieel is de stand nu gelijk, maar de witte strijdmacht is volledig gedesorganiseerd.) 16. Dxg7 Dd6! 17. Dg5 (17. Tf5 Thg8 18. Dh6 Db4 19. Pd3 Dg4) The8 18. Pd2 Pd7 19. Txe7 Dxe7 20. Dg3 Db4 21. Pf3 Tg8 22. Dh4 Dc3 23. Tb1 Dxf3 en wit geeft op.

Mason - Janowski (1902)

Wit: Kh2, Dh8, Tb1, Tb2, Pb3, pia5, c2, c5, e5, f4, g2, h3.

Zwart: Kd7, De6, Tb8, Tb7, Le4, pia6, c6, d5, f7, g6, h5.In Monaco 1902 was de grillige, wat oudere Engelsman Mason een middenmoter, de Franse aanvalsspeler Janowski deed volop mee in de strijd om de eindzege. Als hij in een goede dag was, kon Mason van iedereen winnen. Maar Mason had een probleem: hij was hopeloos verslaafd aan alcohol. Maar één ding was zeker: dronken of niet, Mason won altijd van Janowski. In Monaco keken Janowski's concurrenten dan ook likkebaardend uit naar het duel tussen dit duo. Toen het moment daar was kwam Mason niet opdagen. In allerijl werd een zoektocht georganiseerd. De Engelsman werd op een bank in het park teruggevonden, waar hij zijn roes aan het uitslapen was. Mason werd wakker geschud en naar de speelzaal gebracht, waar hij Janowski eens te meer vloerde. In de diagramstelling voert hij met wit aan zet de winnende combinatie uit.

Wit: Ke7, Lb5, pid5.

Zwart: Kh5, Pg7 pie4, h7.

1. Kf6 Kh6 2. d6 Pe8+ 3. Lxe8 e3 4. d7! (Wit kan de zwarte pion niet tegenhouden: 4. Lb5? e2 5. Lxe2 pat!) e2 5. d8P!! (En niet 5. d8D? en de witte koning staat in de weg om mat te kunnen geven langs de zesde, terwijl de zwarte dame op providentiële manier d2 dekt.) e1P! (Een wederzijdse paardpromotie, een absoluut uniek geval in een miniatuurtje! Men zie : 5. ... e1D,T,L? 6. Pf7+ Kh5 7. Pe5+ Kh4 8. Pf3+ en 9. Pxe1 wint; 7. ... Kh6 8. Pg4 mat.) 6. Pc6! Pf3 7. Pe7 Ph4(d4) 8. Pg8 mat!

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234