Zaterdag 10/04/2021

'Geweld is overal aanwezig in China'

Als aandachtige chroniqueur van de Chinese samenleving heeft regisseur Jia Zhangke met A Touch of Sin niet alleen een geweldige, maar ook een opvallend gewelddadige film afgeleverd. 'Zelfs mijn producent vroeg zich af of mijn film niet gecensureerd zou worden.'

Via de perikelen van vier personages, telkens in een andere regio van China, schetst Jia Zhangke een schrijnend en alarmerend beeld van de toenemende ongelijkheid in een land met een boomende economie, die in korte tijd voor extreme rijkdom heeft gezorgd voor de geprivilegieerde happy few, compleet met wijdverspreide corruptie en megalomane kooplust.

Voorbeeld: de man die met de welwillende medewerking van de lokale autoriteiten een steenkoolmijn wist te verkopen, verplaatst zich met een privéjet, terwijl de plaatselijke bevolking niet in de beloofde winstdeelneming deelt. Eén van hen wil die belofte steevast in herinnering brengen, wat hem zo'n beetje de status van plaatselijke dorpsgek oplevert. Tot hij zijn dubbelloop laadt en het recht in eigen handen neemt. Met zeer bloederige gevolgen.

Dat maakt van A Touch of Sin/Tian zhu ding een kroniek van ontgoocheling, woede en onmacht, die keer op keer resulteert in uitbarstingen van extreme frustratie en hopeloos geweld in een land dat met rasse schreden de 21ste eeuw is binnengestapt.

De Engelse titel is natuurlijk een bewuste knipoog naar A Touch of Zen, de wuxia-klassieker van de legendarische martial-artsgrootmeester King Hu uit 1971, maar wat betekent de Chinese titel eigenlijk?

"De Chinese titel Tian zhu ding betekent iets totaal anders", zegt Jia Zhangke. "Dat is een verwijzing naar noodlot of lotsbestemming. Met andere woorden: de zaken die door een God beslist worden. Of door een oppermachtig gezag.

"Voor mij heeft die titel een dubbele betekenis. De eerste is pessimistisch: de zaken die door een God beslist worden, gebeuren gewoon en de mensen kunnen hun lot alleen maar ondergaan. Maar de tweede betekenis is dat rebellie of weerstand tegen het noodlot óók zaken kunnen zijn die door een God op voorhand beslist worden."

De knipoog naar regisseur King Hu lijkt mij niet toevallig, want u hebt eerder al verklaard dat zijn actiefilms soms ook als een politieke allegorie kunnen bekeken worden. Dat zal nu dus ook wel gelden voor A Touch of Sin?

Jia Zhangke: "Sommige wuxia-films van King Hu hebben inderdaad een politieke ondertoon in die zin dat de personages in die verhalen vechten voor hun overleving en ook voor hun waardigheid. En ze doen dat in een wereld die constant in verandering is. In essentie was dát de inspiratie om te tonen wat er nu in mijn film gebeurt. Ik laat bepaalde sociale gebeurtenissen zien in een politiek veranderende wereld. Voor de Chinese bevolking zijn die gebeurtenissen en die problemen wel degelijk gelinkt aan de politieke situatie."

Toen de film in wereldpremière werd voorgesteld in Cannes, was men verbaasd over het kritische gehalte van de film. Men vroeg zich af hoe de film door de mazen van de censuur was geglipt.

"Ik begrijp die verbazing, want die kritische houding is vrij ongewoon en dus nieuw voor China. In eerste instantie door het geweld dat getoond wordt, want dat is nog altijd een taboe in de Chinese samenleving. In werkelijkheid gebeurt het wel, maar er wordt niet over gepraat. Zelfs mijn producent vroeg zich af of mijn film al dan niet gecensureerd zou worden. Maar voor mij primeerde het verlangen om de werkelijkheid te tonen, zoals ik dat trouwens altijd gedaan heb."

De film bevat vier verschillende verhalen, die op vier verschillende plaatsen in China werden gedraaid. Was het de bedoeling om aan te geven dat die escalatie van geweld zich werkelijk overal manifesteert?

"Het gebruik van al die verschillende locaties moet inderdaad duidelijk maken dat het hier niet om een geïsoleerd fenomeen gaat, maar dat het geweld overal - zowel in de steden als op het platteland - aanwezig is in de Chinese samenleving. In theater en film vertelt men in China meestal één verhaal op één bepaalde locatie, maar die klassieke structuur wou ik hier niet gebruiken, juist omdat ik wou aantonen dat het hier om een algemeen probleem gaat."

U had het daarnet over het taboe in verband met geweld. Hoe was het voor u als filmmaker om bepaalde vormen

van geweld zo

expliciet te tonen?

"Het geweld wordt niet altijd expliciet getoond, maar vaak ook op een indirecte manier. Maar het was wel de bedoeling om dat taboe aan te pakken en uit te dagen. Als het geweld nooit op een directe manier getoond wordt, dan laten we ook niet zien hoe nadelig en schadelijk de gevolgen kunnen zijn. Ik moest dus ook wel op een rechtstreekse manier het geweld kunnen tonen waar normaal niet over gesproken wordt.

"Zelf ben ik nooit rechtstreeks getuige geweest van dergelijk extreem geweld, dus op dat vlak heb ik mijn verbeelding als filmmaker moeten gebruiken. Ik vond het ook belangrijk om de evolutie en de verschillende gradaties van geweld te laten zien. Van de dorpeling die nooit eerder gewelddadig is geweest tot de professionele killer die zich op een bepaald moment als een soort Robin Hood gedraagt, van de vrouw die gedwongen wordt om geweld te gebruiken om haar waardigheid te beschermen tot de accumulatie van sociaal onrecht dat uiteindelijk tot een geweldsuitbarsting leidt.

" Voor verschillende personages is het gebruik van geweld een ultieme uitlaatklep, omdat ze anders misschien zélf zouden exploderen. Een soort statement dat ze, bij gebrek aan andere middelen van expressie of communicatie, op geen enkele andere manier konden maken. Een verklaring dat ze het niet meer aankunnen en dat ze het niet langer willen verdragen."

In een nachtclubscène zien we animeermeisjes rondparaderen in uniformen van het Rode Leger. Feit of fictie?

"Ik had over die show gelezen in een tijdschrift uit Hong Kong. En ik vond dat zowel interessant als belachelijk. Het feit dat sommige mensen blijkbaar kicken op meisjes in een uniform vind ik sowieso al vreemd. En ik vind het natuurlijk ook wel ironisch dat die uniformen, ooit zo'n symbool van macht, nu gebruikt worden als onderdeel van de showbusiness."

Ook best ironisch dat u net in die sequentie zelf te zien bent als figurant?

"Ja, ik ben inderdaad die rijke klant met zijn dikke sigaar (lacht). Ik doe wel vaker dergelijke cameo's in mijn eigen films. Omdat de draaiperiode vaak lang duurt, is het mijn manier om de crew, die op dat moment vaak uitgeput is, een beetje te entertainen. Just for fun. En daarnaast is zo'n cameo ook een manier om mijn film te signeren, zo'n beetje als de kunstenaar die zijn handtekening aanbrengt op zijn schilderij."

Ten slotte: wie is eigenlijk de zondaar in A Touch of Sin?

"Ik wijs niet naar een bepaalde persoon, regering of samenleving. De beschuldiging treft in feite iedereen. Zwijgen over geweld of dat geweld tolereren, is ook een vorm van zonde. Dat is een schuld die we allemaal delen. De regering voert een bepaald beleid, de samenleving organiseert een bepaalde cultuur, maar elk individu heeft ook zijn of haar donkere kanten."

A Touch of Sin draait vanaf woensdag 11 december in de bioscopen.

---

Jia Zhang wie?

43 jaar, geboren in Fenyang, in de Chinese provincie Shanxi.

Hij studeerde aan de Filmacademie van Peking.

Zijn debuutfilm Pickpocket was in 1998 al meteen goed voor twee prijzen in Berlijn.

In 2006 kreeg hij in Venetië de Gouden Leeuw voor Still Life.

Dit jaar werd A Touch of Sin in Cannes bekroond met de prijs voor het beste scenario.

Andere films van Jia Zhangke, die eerder in Cannes geselecteerd werden, waren 24 City in 2008 en Unknown Pleasure uit 2002.

Hij is getrouwd met actrice Zhao Tao, die in de meeste van zijn films te zien is.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234