Dinsdag 13/04/2021

Gewaagd tv-experiment over eenzame opsluiting

Hoe voelt het om een week door te brengen in een kleine cel, compleet afgesloten van de buitenwereld? James, Laura en Rick ondervinden het momenteel aan den lijve. National Geographic plaatst hen bij wijze van experiment een week lang in eenzame opsluiting, en volgt hen via een webcam en Twitter.

National Geographic wil effecten van sociale isolatie onderzoeken

De sociale isolatie zal hen in ieder geval geen deugd doen. ‘Sociale pijn wordt in dezelfde hersenzone gegenereerd als fysieke pijn’, zegt psycholoog Johan Wagemans (KU Leuven).

Op 2 april wandelden Rick, James en Laura vrijwillig hun cel in Washington binnen. “Ik bekijk het als een soort meditation vacation”, zei James optimistisch. National Geographic installeerde een webcam in de cellen van de drie proefpersonen. Het zijn kleine, kale kamertjes met enkel een bed, een tafeltje, een wastafel en een toilet. De proefpersonen kunnen niets anders doen dan zich vervelen. Ze krijgen amper iets om te lezen, geen televisie, geen computer, en ze zien niemand. Hun eten wordt drie keer per dag door een luikje geschoven. Elke dag mogen ze hun cel een kwartiertje verlaten om te douchen, en een uur voor lichaamsbeweging. Als je de webcams met livestreaming bekijkt, zie je het grootste deel van de tijd dus gewoon iemand op zijn bed liggen.

De enige vorm van communicatie die de drie hebben, is Twitter. Via een scannertje mogen ze tweets verzenden, maar ze krijgen geen antwoord. “Ik vond dat ze moesten weten hoe ik zou reageren op een nieuwe iPad of een Ducati 989”, grapt James. Veel meer interessants hebben de drie niet te vertellen over hun lege dagen. Boeiende televisie levert het experiment dus voorlopig niet op.

De reeks van National Geographic gaat over eenzame opsluiting. Men wil nagaan wat dat doet met een mens. In ons land wordt de praktijk niet toegepast, maar in Amerika zitten zo’n 80.000 mensen in geïsoleerde gevangenschap.

Psychologen en psychiaters kunnen moeilijk zeggen welk effect eenzame opsluiting heeft op de mens. “Het is te extreem om experimenteel te onderzoeken, en gevangenissen staan niet te wachten op wetenschappers die onderzoeken hoe gek mensen ervan worden”, zegt sociaal psycholoog Frank Van Overwalle (VUB). “In ieder geval doet het een mens geen goed. In extreme gevallen kunnen mensen die te weinig impulsen krijgen last hebben van wanen.”

Psycholoog Johan Wagemans (KUL) doet onderzoek naar wanen. “Meer bepaald op het vlak van waarneming”, zegt Wagemans. “Als je zintuigen afgesloten worden, zullen je hersenen zelf dingen verzinnen om externe prikkels te vervangen. Als je een hele tijd in het donker zit, valt je beeld niet weg, maar ga je hallucineren. Je kunt geen onderscheid meer maken tussen externe en interne prikkels. Dat leidt tot gevaarlijke toestanden. Het onderscheid niet meer kunnen maken tussen echte waarnemingen en hallucinaties, is een kenmerk van psychose.

“Sociale deprivatie (gemis) is even ernstig. Sociaal contact is een levensnoodzakelijke behoefte. Als je dat wegneemt, blijft dat niet zonder consequenties. Het gevoel van sociale uitsluiting wordt in dezelfde hersenzone gegenereerd als fysieke pijn. ‘Sociale pijn’ kan een vergelijkbaar gevoel geven als fysieke pijn. De enige overlevingsstrategie is je terugtrekken in een fantasiewereld, denk ik. Dat is een vergelijkbare reactie als hallucineren.”

National Geographic slaagde erin om enkele Amerikaanse gevangenen in eenzame opsluiting te interviewen. “Meestal worden mensen er agressief van. Wel, ik ben daar een goed voorbeeld van”, zegt een man die al meer dan tien jaar geïsoleerd gevangen zit. “In 1997 werd ik naar de gevangenis gestuurd voor 12 jaar. Ik was niet agressief. Maar nu wil ik mensen pijn doen. Dat is een gevoel dat ik vroeger nooit had. Boven op de oorspronkelijke 12 jaar heb ik er nu al 96 bij gekregen voor slecht gedrag. Hoe langer ik hier zit, hoe meer jaren er bij komen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234