Zaterdag 28/11/2020

Gevonden: de vuiletrukendoos van Berlusconi

Nauwelijks heeft de rechtse regering-Berlusconi het veld geruimd voor de linkse regering-Prodi of het Italiaanse gerecht ontdekt een nieuwe en alweer zeer verontrustende ontsporing van de inlichtingendiensten. Onder premier Berlusconi hielden geheim agenten zich bezig met illegale kidnapping, het dwarsbomen van gerechtelijke onderzoeken en het vervalsen van documenten.

Door Georges Timmerman

Geheim agenten zijn ook maar mensen. Ze geraken in paniek en maken fouten. Zelfs generaal Gustavo Pignero, de vroegere adjunct-chef en nummer twee van de Italiaanse militaire inlichtingendienst Sismi (Servizio per le Informazioni e la Sicurezza Militare), maakt wel eens een domme beginnersfout. Pignero wist dat hij kon worden afgeluisterd. Toch belde hij op 1 juni vanuit een publieke telefooncel naar zijn opvolger, Marco Mancini, en zei dingen die hij beter niet had gezegd.

Onderwerp van het gesprek was de kidnapping van de Egyptenaar Osama Mustafa Hassan Nasr, beter bekend als Abu Omar, een terrorismeverdachte die drie jaar geleden bij klaarlichte dag op straat in Milaan door een CIA-team werd ontvoerd. De vroegere regering van Silvio Berlusconi heeft altijd beweerd dat de Italiaanse autoriteiten niets wisten van en niet betrokken waren bij die actie. Maar het parket van Milaan voert een onderzoek naar de kidnapping en viel van de ene verbazing in de andere.

Zo ontdekten de speurders dat een aantal Sismi-agenten wel degelijk aan de ontvoering hebben meegewerkt. In het afgeluisterde gesprek vertelde Pignero "dat yankee-officieren de Italianen hadden gevraagd om Abu Omar te identificeren". De Egyptenaar was op straat aangesproken door twee vloeiend Italiaans pratende mannen die deden alsof ze een identiteitscontrole uitvoerden. Toen vaststond dat ze de juiste man hadden, werd Abu Omar door andere geheim agenten in een witte bestelwagen geduwd, gekneveld en afgevoerd naar de Amerikaanse luchtmachtbasis van Aviano. Van daaruit ging het met geheime CIA-vluchten naar Ramstein en vervolgens naar een Egyptische gevangenis, waar hij volgens zijn familie werd gefolterd.

Uit het afgeluisterde gesprek werd duidelijk dat beide Sismi-topmannen vooraf wisten dat de Amerikanen van plan waren om Abu Omar te ontvoeren. Verschillende Sismi-agenten hadden trouwens geweigerd om deel te nemen aan de omstreden operatie. "Ik vertelde mijn mannen dat het om een illegale actie ging en ze weigerden daarom mee te doen", zei Mancini aan zijn voorganger.

Een ander spectaculair resultaat van het afgetapte gesprek was de ontdekking van een conspiratief appartement dat onderdak bood aan het vuiletrukendepartement van de regering-Berlusconi. In een penthouse op de zesde verdieping van een appartementsgebouw in de Via Nazionale nummer 230, een drukke winkelstraat in Rome, vond het gerecht vorige week duizenden dossiers met gegevens over politici, magistraten, bedrijfsleiders en journalisten, die blijkbaar allemaal als 'vijanden' van de regering-Berlusconi beschouwd werden.

Het appartement werd gehuurd door Sismi-agent Pio Pompa, de verantwoordelijke voor de persrelaties van de dienst, die uitsluitend en rechtstreeks rapporteerde aan de topman van Sismi, Nicolo Pollari. Het diende als operationele basis voor het saboteren van hinderlijke gerechtelijke onderzoeken, het fabriceren en verspreiden van vervalste documenten, desinformatie en 'zwarte' propaganda. Het appartement zat volgestouwd met papieren: kranten, drukwerk, geannoteerde manuscripten, werknota's, rekeningen, facturen. De speurders hadden vijftien uur nodig om de elf kamers van het penthouse leeg te maken, het bewijsmateriaal in dozen te pakken en weg te brengen.

Alles uitpluizen zal nog vele weken in beslag nemen, maar een aantal pikante vondsten raakten toch al bekend. In een klasseerdoos zaten bijvoorbeeld vier anonieme brieven, de originelen van brieven die de afgelopen maanden op alle redacties van Italiaanse kranten arriveerden. Het ging om handige mengsels van kleine roddels en brokjes waarheid, bedoeld om journalisten die de Abu Omaraffaire volgden te misleiden en op het verkeerde been te zetten.

In een kleerkast vonden de speurders een doos met het Nigergatedossier. Zoals bekend werden in de aanloop naar de oorlog in Irak vervalste documenten in omloop gebracht waaruit moest blijken dat het regime van Saddam Hoessein op het punt stond om in Niger 500 kilo uraniumoxide of yellowcake te kopen, genoeg voor de aanmaak van honderd atoombommen. De vervalsingen werden vermoedelijk door Sismi-agenten gemaakt en verkocht aan diverse westerse inlichtingendiensten. De Franse geheime dienst en zelfs de CIA beoordeelden het materiaal als amateuristische vervalsingen en gooiden de documenten in de prullenbak. President Bush daarentegen gebruikte de desinformatie in zijn State of the Union als argument om de oorlog in Irak te beginnen.

Een van de doelwitten van de parallelle afdeling van de Sismi in de Via Nazionale was Romano Prodi, die er als toenmalig voorzitter van de Europese Commissie valselijk van beschuldigd werd dat hij een Europees-Amerikaans akkoord zou hebben getekend dat CIA-kidnappingen in Europese lidstaten mogelijk maakte. Het verhaal bleek compleet verzonnen. Een ander mikpunt waren twee onderzoeksjournalisten van La Repubblica die onthullingen over de ontvoering van Abu Omar hebben gepubliceerd. Hun telefoon werd afgeluisterd.

Nog een ander doelwit was de Milanese procureur Armando Spataro, die de leiding heeft over het onderzoek naar de CIA-kidnapping. Spataro is een geharde magistraat, die veel ervaring heeft in de strijd tegen de maffia en het terrorisme. Door Mancini en andere Sismi-leden werd hij systematisch aangeduid als 'Il Cretino' (De Idioot). Mancini stuurde bevriende journalisten op Spataro af om hem in interviews uit te horen over de vorderingen in het onderzoek naar de CIA-kidnapping. Een van die journalisten was Renato Farina, de adjunct-hoofdredacteur van Libero, een kleine rechtse krant die deel uitmaakt van het Berlusconi-imperium. "Ik beken dat ik de Sismi een handje heb geholpen", verklaarde Farina. "Ik hielp de Sismi bij het bespioneren van de Milanese procureur. Maar ik deed het om christelijk Italië te beschermen tegen de islamitische jihad."

Desondanks werd Farina voor zijn diensten betaald door de Sismi. In de Via Nazionale vonden de speurders betalingsbewijzen waaruit bleek dat de journalist ten minste 7.500 euro heeft ontvangen. Farina, een van de favoriete journalisten van Berlusconi, stond bij de Sismi bekend onder zijn codenaam Berkenboom. Hij blijkt al sinds 1999 te werken als betaalde informant van de militaire inlichtingendienst. In totaal zou hij 30.000 euro van de Sismi hebben opgestreken.

Het onderzoek kwam in een stroomversnelling dankzij de bekentenissen van een carabinieri die heeft deelgenomen aan de kidnapping van Abu Omar. Deze Luciano Pironi, codenaam Ludwig, was een van de twee mannen die de Egyptenaar op straat staande hield en zijn papieren vroeg, waarna het CIA-team in actie kwam. "Ik was ervan overtuigd dat ik aan een operatie van de inlichtingendiensten deelnam", verklaarde de politieman. Bob Lady Seldon, een bevriende CIA-officier in Milaan, had hem verteld dat de operatie werd georganiseerd en voorbereid door de Italiaanse geheime dienst en het ministerie van Binnenlandse Zaken. "Ze grepen Abu Omar en trokken hem op agressieve manier in de bestelwagen", vertelde de carabinieri. "Hij had niet de kans om zich te verweren of om hulp te roepen." Volgens Pironi was een eerdere poging om Abu Omar op straat te kidnappen mislukt omdat er plots een gattara, een buurvrouw die de katten eten geeft, was opgedoken.

Bob Lady Seldon, officieel consul van de VS in Milaan, was vroeger actief in Honduras, El Salvador en Nicaragua. Hij had de leiding over de kidnapping. Toen de Italiaanse politie hem wou oppakken, was de vogel al gevlogen. De harde schijf van zijn computer bleek gewist. Maar de speurders wisten de gegevens te reconstrueren en vonden cryptische e-mails die de CIA-man waarschuwden voor zijn op til zijnde arrestatie. Ze vonden ook een bewakingsfoto van Abu Omar en het bewijs dat Lady Seldon in Caïro was geweest.

Het Milanese parket beschikt voorts over de merkwaardige getuigenis van kolonel Stefano D'Ambrosio, de vroegere Sismi-chef in Milaan. Hij verklapte dat hijzelf en Lady Seldon aanvankelijk tegenstanders waren van het kidnappingsplan en daarover hun beklag maakten bij Marco Mancini. D'Ambrosio vroeg een gesprek met generaal Pignero, de toenmalige nummer twee van Sismi. Mancini stelde hem gerust, hij zou ervoor zorgen. Tien dagen later werd D'Ambrosio ontboden door Pignero in Rome en kreeg daar te horen dat hij uit zijn functie was ontheven. Zijn plaats werd ingenomen door Mancini. Aan Amerikaanse kant kreeg Lady Seldon een bolwassing van Jeff Castelli, de CIA-station chief in Rome. Hij moest alle contacten met D'Ambrosio verbreken.

Het parket van Milaan heeft sinds vorig jaar een internationaal aanhoudingsbevel uitgevaardigd tegen 26 Amerikanen die deel hebben genomen aan de kidnapping van Abu Omar. De kans dat ze ooit door de VS worden uitgeleverd is zero. Maar de politieke betekenis van de maatregel is groot. Het is de eerste keer dat een Europese regering probeert om Amerikanen te vervolgen voor een kidnapping van een terreurverdachte op hun grondgebied, een 'extraordinary rendition' in het jargon van de Amerikaanse terrorismebestrijders. De vorige minister van Justitie in de regering-Berlusconi weigerde die uitleveringsverzoeken over te maken aan de Amerikaanse autoriteiten. En ook de nieuwe minister van Justitie in de ploeg van Prodi heeft geen enkele intentie om de uitleveringsverzoeken te tekenen. Met de arrestaties van Mancini, Pïgnero en andere Sismi-leden verhoogden de Milanese magistraten vorige week de druk op de regering.

Premier Prodi beklemtoonde dat slechts "enkele agenten" in opspraak zijn gekomen en niet de Sismi als geheel. Maar, zo sneerde Prodi in de richting van zijn voorganger: "Gezien de betrokkenheid van zulke belangrijke personages is het ondenkbaar dat de politieke verantwoordelijken niet op de hoogte zouden zijn geweest." Naar aanleiding van het nieuwe schandaal lijkt een grondige hervorming van de Italiaanse inlichtingendiensten in de maak. "Het komt erop aan", meent minister van Binnenlandse Zaken Giulano Amato, "exact te definiëren wat al dan niet toelaatbaar is voor agenten van de geheime diensten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234