Zondag 05/12/2021

Gevolgen van een edelmoedige oorlog

De Amerikaanse oorlogslogica is helemaal aan het ontsporen. De nakende invasie in Irak wordt onder druk van rechtse lobby's aan het publiek verkocht als een nobele bevrijdingsoorlog voor de hele regio. De haviken van de Israëlische Likoed-partij van premier Sharon lachen ondertussen in hun vuistje.

Anthony Cordesman, Midden-Oosten-expert van het conservatieve Centrum voor Strategische en Internationale Studies (CSIS), is allerminst te spreken over de recentste oorlogsmotivering van de regering-Bush. De redenering dat de eliminatie van Saddam Hoessein in Irak en het hele Midden-Oosten voor bloeiende democratieën kan zorgen, noemt hij hypocriet, neoconservatief, maar vooral waanzinnig. Hij ziet in de nieuwe theorie de hand van conservatieve en pro-Israëlische lobby's.

De idee van een 'edelmoedige' oorlog wordt al een tijdje in de conservatieve pers gepropageerd, en maakt nu ook in de regering zelf opgeld. Vorige week nog stelde Condoleeza Rice, nationaal veiligheidsadviseur van Bush, dat het VS-leger bij een invasie in Irak als de "bevrijder" moet worden beschouwd, en dat de Amerikaanse regering in de eerste plaats ijvert "voor de democratisering en de vrijheid van de moslimwereld". Ook vice-president Dick Cheney deed de voorbije weken dergelijke uitlatingen. Met de nieuwe theorie dienen vooral de meer idealistische instincten van het Amerikaanse publiek bevredigd te worden. Andere en oudere motieven mikten meer op de 'negatieve' angst voor een Iraakse nucleaire, biologische of chemische aanval op de VS, of schilderden Hoessein af als het brein achter Al-Qaeda.

De huidige 'Wilsoniaanse' beweegreden - ironisch genoeg genoemd naar voormalig president Woodrow Wilson, die tijdens WO I oprecht het internationale recht en 'veiligheid voor democratie' propageerde - is het troetelkind van een kleine groep neoconservatieven met hechte banden met de Israëlische Likoed-partij van eerste minister Ariel Sharon. Zij verzamelen zich in de invloedrijke denktank American Enterprise Institute (AEI), die leden telt als Richard Perle, voorzitter van de Defense Policy Board (DPB) van Pentagon-baas en hardliner Donald Rumsfeld, en Lynne, de echtgenote van Cheney. Het AEI verwerpt de Oslo-vredesakkoorden tussen Israël en de Palestijnen, alsook de hele 'land voor vrede'-formule waarop de Amerikaanse Midden-Oosten-politiek sinds 1967 gebaseerd is.

Sinds de aanvallen van 11 september lobbyt het AEI ook voor een uitgebreide 'oorlog tegen het terrorisme', die naast Afghanistan en Al-Qaeda ook Irak, Iran, Syria, Libanon, de Palestijnse Autoriteit van Yasser Arafat en zelfs oude bondgenoot Saoedi-Arabië in het vizier neemt. Volgens Meyrav Wurmser, hoofd van Midden-Oosten-beleid aan het Hudson Institute en naaste medewerker van Perle, gaat het om een "oorlog die het karakter van het Midden-Oosten grondig dient te wijzigen". Indien Saddam Hoessein met groot machtsvertoon afgezet kan worden, zou dat heel veel druk zetten op de andere autocratieën in de regio die antidemocratisch en tegen vrede met Israël zijn. Die regeringen zouden dan makkelijk door het volk omvergeworpen worden, met "een domino-effect van Iran tot Libië tot gevolg".

In een toespraak tot het Amerikaanse Congres twee weken geleden hield voormalig Likoed-premier Benjamin Netanyahu, een frequente bezoeker van het AEI, alvast een vurig pleidooi. Voor hem wordt met Hoessein de eerste steen verwijderd, en "zal de rest van het gebouw spoedig volgen". Een afgedwongen democratiseringsgolf vormt "de enige garantie op vrede in de regio". Netanyahu focust ook opmerkelijk expliciet op Iran als mogelijk volgend doelwit, en volgt daarmee de logica van AEI-havik Michael Ledeen, voormalig adviseur antiterrorisme onder Ronald Reagan tijdens de Iran-Contra-affaire. Sinds de spontane protesten tegen de Iraanse regering van vorig jaar stelt Ledeen voortdurend dat Iran rijp is voor een nieuwe, pro-Amerikaanse revolutie. Volgens hem is Iran zelfs meer dan Irak geschikt als eerste dominosteen: "een triomf in Iran zou ons bondgenoten winnen in Syrië en Irak, en de militaire operatie tegen Saddam Hoessein omzetten in een nationale bevrijdingsoorlog". Ledeen, die ook stichter en beheerder is van het neoconservatieve Jewish Institute for National Security Affairs (JINSA), eist dus een bredere visie op de problemen in de regio, en vindt dat de VS, als "enig echt revolutionair land", het leven van miljoenen mensen in het Midden-Oosten dient te veranderen.

Erg pijnlijk in de nieuwe redenering is het contrast tussen de hoop die het agressieve Amerikaanse beleid de Arabieren en moslims zou bezorgen en de minachting die de zelfverklaarde Amerikaanse 'bevrijders' voor diezelfde moslims tentoonspreiden. Volgens voormalig CIA-bons Reuel Marc Gerecht, aanhanger van de democratiseringsthesis, begrijpt de moslimwereld enkel de taal van macht en geweld. Gerecht juichte enkele maanden geleden dan ook de harde aanpak van Ariël Sharon toe. Zijn commentaar bij de herbezetting van de Westelijke Jordaanoever sprak boekdelen: "Hoe harder Sharon wordt, hoe sterker ons imago in het Midden-Oosten." Voor het Congres viel Netanyahu hem bij: in de regio "wordt geweld niet gerespecteerd, maar verafgood, zoals ook de Amerikaanse vastberadenheid bij het gebruik van dat geweld verafgood wordt".

Het zogenaamde geloof in democratisering klinkt hypocriet uit de mond van mensen die ook geloven in de 'botsing van beschavingen' en enkele maanden geleden nog beweerden dat in moslimgebied vrijheid onmogelijk is. Zelfs de neoconservatieve krant New Republic noemde die houding onlangs schijnheilig. De term 'clash of civilisations' ter beschrijving van de huidige globale context werd bedacht door de politieke wetenschapper Samuel P. Huntington, een academisch adviseur van het AEI. Voor Cordesman en andere experts is de conclusie duidelijk: de dubbelzinnige houding van de VS, waarbij democratisering als oorlogsmotivering wordt opgevoerd en de moslimmaatschappijen tegelijkertijd worden geminacht, maakt op termijn van 'democratisering' een scheldwoord.

Jim Lobe is correspondent in Washington voor het internationale persbureau IPS

'De plannen van Bush en co. zijn hypocriet, neoconservatief, maar vooral waanzinnig'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234