Vrijdag 21/01/2022

Gevoelige snaren

Hij was een vernieuwer en ambassadeur van de flamenco, een sleutelfiguur in de fusionjazz van de jaren 70 en 80 en een passioneel muzikant met een brede horizon. Met Paco de Lucía, eergisteren overleden aan een hartaanval, verliest de flamencowereld haar boegbeeld, controversieel maar terecht ook op handen gedragen.

Controversieel was Paco de Lucía (geboren Francisco Sánchez Gómez) om twee redenen: omdat hij al vroeg in zijn carrière afweek van wat de norm was in flamenco en omdat hij commercieel succes oogstte. In een muziekvorm die ambieert om erkend en geprezen te worden als grote kunst is het eerste een deugd, het tweede een doodzonde. De Lucía werd dan ook door velen met de vinger gewezen toen hij in 1976 de hitlijsten haalde met 'Entre dos aguas', eigenlijk een eenvoudige rumba gebracht met simpele begeleiding van bongo's en elektrische bas. Met de gloeiende passie van echte flamenco had dit niet veel te maken, maar de wereld maakte zo wel kennis met de razendsnelle virtuoze riffs van De Lucía.

Paco de Lucía was op dat moment 29 jaar en al 15 jaar professioneel muzikant. Hij kreeg de passie en toewijding voor flamenco met de paplepel mee van zijn vader, gitarist Antonio Sánchez. De inspiratie voor zijn artiestennaam haalde hij bij zijn moeder Lucia Gomes, een Portugese. Al op veertienjarige leeftijd toerde hij de wereld rond in de flamencogroep van José Greco en niet lang daarna begon hij eigen stukken te componeren. Daarmee bleef hij aanvankelijk binnen de stramienen van de traditionele flamenco. Maar zijn vele tournees brachten hem ook in contact met andere muziekvormen. Zo hoorde hij op het jazzfestival van Berlijn in 1967 Miles Davis en Thelonious Monk en raakte hij gefascineerd door andere improvisatietradities.

Jazzinjectie

De invloed van jazz zou geleidelijk steeds voelbaarder worden in zijn werk, te beginnen met zijn albums El duende flamenco de Paco de Lucía en Fuente y Caudal. Die laatste plaat werd een ongekend succes. Dat werd onder meer toegeschreven aan het feit dat De Lucía het traditionele instrumentarium van de flamenco (stem, gitaren en handgeklap) steeds meer verruimde. Hij kreeg er anderzijds ook veel kritiek voor, zeker als hij later in zee ging met jazzfusiongitaristen Al Di Meola en John McLaughlin. Op dat moment werd duidelijk dat De Lucía de flamenco ver buiten haar oevers liet treden. Veel traditionele fans haakten af, maar een nieuw publiek stroomde gretig toe, ook voor het werk van collega's als Pata Negra en Ketama. Daarmee kreeg de Andalusische muziek een jazzinjectie en een boost die te vergelijken is met de transformatie van Braziliaanse samba in bossanova in de jaren vijftig.

Andere skills

De stap naar jazz werd volledig door de oprichting van The Guitar Trio met John McLaughlin en Larry Coryell, later vervangen door Al Di Meola. De Lucía zou er merken dat jazz nog heel andere skills vereiste dan zijn in de flamenco verworven virtuositeit, vooral in harmonisch opzicht. Toch werd dit trio een geweldig succes en ook het duo met pianist Chick Corea haalde volle zalen. In de jaren tachtig en negentig verruimde De Lucía zijn horizon verder, onder meer met een uitvoering van Joaquín Rodrigo's Concierto de Aranjuez.

Nogal wat exponenten van de Nuevo Flamenco verloren en verliezen zich in platte commercie, maar De Lucía heeft de ziel van de flamenco nooit verloochend, zo liet hij de laatste jaren duidelijk horen op concerten in ons land. Twee jaar geleden deed hij op Gent Jazz de hemelsluizen openbarsten met bijna loepzuivere flamenco, alleen anekdotisch maar smaakvol gekruid door jazz. Alle ingrediënten van de flamenco zaten erin, van toque (gitaar), cante (zang) en palmas (ritmisch handgeklap) tot baile (dans), gebracht met een verzengende passie vol tranen en hartstocht. Meer dan een uur lang was de spanning haast ondraaglijk, maar daardoor ook wonderlijk mooi.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234