Zaterdag 31/10/2020

Gevoel voor onbehagen

VERHALEN. Frederik Willem Daem bestrijkt een breed palet in zijn donkere debuutbundel Zelfs de vogels vallen. Het talent spat bij momenten van de pagina's. Maar niet alle verhalen hadden de selectie mogen overleven.

Debuteren, goed en wel. Maar hoe voorkom je dat je pas gepubliceerde pennenvrucht in het zwarte gat van de vergetelheid sukkelt? "Het debutantenbal heeft veel weg van een stoelendans met tien zitplekken op honderd gegadigden", schreef de Nederlandse criticus en hoogleraar Jaap Goedegebuure ooit treffend in Trouw. "Het gevolg is dat de vele muurbloempjes het hooguit nog een of twee keer proberen, om dan, bij het uitblijven van weerklank, de schrijfaspiraties ontmoedigd op te geven."

Kortom, je kunt maar beter een stunt bedenken om je debuut een schop onder de kont te geven. De Vlaming Frederik Willem Daem (26) heeft dat drommels goed begrepen. Hij wist zijn debuutverhalenbundel Zelfs de vogels vallen tijdig op de kaart te zetten. Het filmpje waarin hij de duizend exemplaren van zijn boek één dag lang van handgeschreven titel en nummering voorzag, deed uitstekend zijn werk. Uitgever De Bezige Bij kent uiteraard het klappen van de mediazweep. Ze weet hoe ze een debutant moet lanceren - kijk maar naar Peter Buwalda.

Maar goed, een verhalenbundel is nog geen roman en Daem schrijft verre van gepolijste pageturners à la Bonita Avenue. Overigens komt de Brusselaar ook niet helemaal uit de lucht vallen. Hij verzamelde al enige street credibility als redacteur en medeoprichter van het kunstmagazine OOGST, schreef een monografie over kunstenaar Rinus Vandevelde, én dankzij verhalen in Das Magazin scoorde hij punten op zijn literaire flank.

Tv-cultuur

De tien verhalen - soms nogal fragmentarisch, bijna postmodernistisch van opzet en met cryptische titels als 'Zodiak (werktitel)' en 'Monstertjes II' - wekken ongetwijfeld onbehagen. Ze lijken geschreven door iemand die al gelooid is door het leven, met een scherpe blik voor het deficit en de teloorgang. Er spreekt een zekere wrangheid uit.

Het dominerende kleurpalet is grijs en grauw, al mag de zon soms ongenadig branden. De dood waart rond en seks is vaak een destructieve kracht én een venijnig machtsmiddel (of is het dat altijd?). Genot kent zijn prijs: zie onder meer de - al te lang uitgesponnen - deconfiture van de televisiepredikant in het titelverhaal. En bij de doorgedreven puberseksspelletjes van Kit en Reuben in het sterke 'Wild vlees' moet je onwillekeurig denken aan 'Wij' van Elvis Peeters of de late Louis Paul Boon, van Eros en de eenzame man.

De agressie komt bij Daem in hevige opstoten, ze kan losbarsten als een plots overborrelend rioolputje.

Zijn personages zijn allerminst zachtgekookte eitjes, ze zijn vaak dol op auto's en verslaafd aan beelden. En van gepsychologiseer moeten ze het meestal niet hebben. 'Zeemzoet gezever hoort niet thuis in een arena als deze', zo preekt stuntpiloot Rio. 'Liefkozen doe je in de slaapkamer, onder de lakens en bij voorkeur met de lichten gedimd.'

Nogal wat verhalen putten uit de Amerikaanse tv-cultuur, en net als bij bijvoorbeeld Jan van Loy of Jeroen van Rooij zitten ze tjokvol referenties aan games en video. Het geeft ze een kosmopolitische kleurtint - nee, we zitten zeker niet onder de Vlaamse kerktoren. Toch grijpt hij ook weleens terug naar de dorpse sfeer, zoals in het autobiografische 'Monstertjes II', wanneer de 'supermarkt op wielen' langskomt.

Soms vergast Daem ons op verhalen die niet meer dan tranches de vie zijn, zoals 'Het land dat God vergat'. Daarin geeft een man zijn hamburgerverslaving weer voedsel in een MacDonald's en wordt het dienstertje gepromoveerd tot 'koningin van de haastkost'. Er is ook het teleurstellende openingsverhaal 'Kort bij de zon is het warm', waarin de spanning deskundig wordt opgebouwd - een liveachtervolging in L.A., gevolg door de familieleden van de betrokkene - maar in het ijle blijft hangen. Daem is tuk op open eindes en koestert de rafelranden aan zijn verhalen.

Staalkaart

Daem laat bij momenten ook zijn gevoelige kant zien. Er is de impliciete ode aan de grootmoeder en natuurlijk het (eerder verschenen maar nu omgewerkte) Parijs-verhaal 'Voorbij de klif'. Het gaat, volgens de auteur in het Canvas-programma De afspraak, over "het verlangen niet te verliezen wat al verloren is. En daarvoor te allen tijde te blijven vechten." Simon Vinkenoog en Remco Campert kijken over de schouder mee, maar het vibreert en zindert te weinig, al is de radeloze tristesse tastbaar.

IJzersterk is dan weer het slotverhaal 'Gota fría', waarin de wat uitgerangeerde Joëlle zich tijdens een vakantie in Calpe op sleeptouw laat nemen door Sven. Ze vallen - nou ja - in elkaars armen, maar níét met dezelfde belangen. Goeie timing, tergend accurate observaties én een onbehaaglijke atmosfeer. Hier toont Daem dat hij de teugel strak kan houden.

Is Zelfs de vogels vallen de hype waard? Ja en neen. Natuurlijk wil Daem met deze staalkaart demonstreren wat hij allemaal in zijn mars heeft. Wees gerust: dat is heel wat. Toch wisselen flitsen van baldadig talent af met behoorlijk saaie verhalen die voor leesdipjes zorgen. Daem moet nog wat modieuze tics overboord gooien en zichzelf de tijd gunnen voor het smeren van die krachtige, eigen stem.

Frederik Willem Daem is te gast op het Eilandfestival op 20 september. www.eilandfestival.be.

Frederik Willem Daem,Zelfs de vogels vallen, De Bezige Bij, 224 p., 19,90 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234