Dinsdag 20/10/2020

Column

Gevoel van morele superioriteit is nog geen goed argument in migratiedebat

Mark ElchardusBeeld Bob Van Mol

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel en opiniemaker bij De Morgen. Zijn bijdrage verschijnt op zaterdag.

De betekenis van grenzen, het onderscheid tussen legalen en illegalen, wordt wellicht een van de belangrijke thema’s bij de volgende verkiezingen. De ophef na de politieactie bij de Brusselse vzw Globe Aroma maakt dat opnieuw duidelijk.

Het klinkt warm als men zegt dat mensen nooit illegaal zijn. Er is evenwel niets onmenselijks in het pleiten voor een strak onderscheid tussen personen die legaal in het land verblijven en degenen die er illegaal zijn. Die twee stellingnames ontspringen wel aan twee verschillende, botsende visies op de inrichting van de samenleving.

Een elftal directeurs van Brusselse culturele instellingen, onder wie Guy Gypens (Kaaitheater) en Michael De Cock (KVS), wil niet horen van illegalen. De illegalen met wie zij samenwerkten omschrijven zij in een tribune in De Standaard (12/2) als “nieuwkomers”; het werken met die mensen omschrijven ze als “inburgering”. Het is duidelijk dat zij af willen van het onderscheid tussen legalen en illegalen. Zij verdedigen die positie evenwel niet expliciet. Wel verwijten ze de overheid dat die subsidies geeft voor de inburgering van vluchtelingen én tegelijk optreedt tegen illegalen. Dat is nochtans wat een zorgzame overheid hoort te doen.

Volgens de directeurs maakt het onderscheid tussen legalen en illegalen en het uitzetten van deze laatsten van ons land een “duistere politiestaat”. Met alle respect, dit is belachelijk. Waarom zeggen die directeurs niet gewoon waarom zij het onderscheid tussen legalen en illegalen, tussen legale en illegale tewerkstelling willen opheffen? In dit land stevenen we af op een cultuurstrijd, diep verdeeld over wat goed en juist is. Het is daarom geraden duidelijk te zijn over de standpunten die we innemen. Laten we argumenten in de plaats van verwijten aanvoeren. Mensen met een andere opvatting niet meteen wegzetten als inhumaan.

Politieke zindelijkheid

Ook als we die politieke zindelijkheid opbrengen, rest voldoende conflictstof. Neem nu het Sudan-rapport van het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS). Haast elke zin draagt argument en nuance. Toch plant het de kiem van een volgend conflict.

Ook als illegalen geen bescherming of asiel aanvragen, moet de overheid volgens het CGVS “ten gronde” onderzoeken of hun verklaringen betreffende een risico op mishandeling bij terugkeer in hun land “geloofwaardig” zijn. Voor de behandeling van asielaanvragen is er ervaring met de geldende en inmiddels beproefde regels en procedures, alsook de expliciet geformuleerde verwachting dat de asielaanvrager oprecht meewerkt. Bij het onderzoek dat het CGVS voorstelt, dienen die regels niet gevolgd te worden; kan snel iets worden geïmproviseerd. Geruststellend is dat niet. 

Herhaaldelijk onderstreept het CGVS hoeveel inspanningen het heeft geleverd – experts, ngo’s, documenten, instanties geraadpleegd – om de getuigenissen vervat in het Tahrir-rapport te verifiëren. Resultaat: het CGVS kan “geen absolute zekerheid of duidelijkheid (...) verkrijgen met betrekking tot de vraag of de in de nota van het Tahrir Instituut aangehaalde feiten effectief hebben plaatsgevonden”. Vertaald: we weten nog altijd niets. Toch wordt verwacht dat de “overheid”, mits een minder intensief onderzoek en met betrekking tot feiten die zich in de toekomst zouden kunnen voordoen, wel zekerheid verwerft. Niet geloofwaardig toch. Temeer omdat het onderzoek moet gebeuren vooraleer autoriteiten van het land van herkomst hun hier illegaal verblijvende burgers mogen identificeren, dus zonder zekerheid over de nationaliteit van de betrokken personen of de streek waaruit zij afkomstig zijn.

De kern van de aanbeveling is dat illegalen die geen asiel vragen – dus bewust kiezen voor de status van illegaal – toch niet naar hun land van oorsprong mogen worden teruggestuurd als kan worden vermoed dat zij daar mishandeling riskeren. Het rapport zegt niet waarom die mensen geen asiel vragen, terwijl zij dat evident moeten doen als zij menen een risico te lopen in hun land. Die oorverdovende stilte van het rapport suggereert dat het om transmigranten gaat die niet terugwillen naar hun land, maar evenmin in België willen blijven. De aanbeveling zal ertoe leiden dat zij vanuit de gesloten instellingen weer in de illegaliteit, de parken en parkings verdwijnen. Op die manier produceren we systematisch de miserie waarover we ons verontwaardigd tonen. De aanbeveling impliceert ook dat het verschil tussen asielzoekers en illegalen, tussen legalen en illegalen vervaagt. Zij draagt geenszins bij tot het ontmoedigen van illegale massamigratie. Houdt het risico in dat deze wordt bevorderd. Kortom, het is een onredelijke aanbeveling.

Volgens het CGVS ligt zij in het verlengde van de uitspraak van een paar rechters. Is dat haar bestaansrede. Het gaat echter om een ingrijpende verandering van het vluchtelingenverdrag. Dat is geen zaak voor interpreterende rechters. Politieke partijen moeten hiermee naar de kiezer. 

Een democratie die naam waardig, vervangt politiek niet door rechtspraak.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234