Zondag 23/02/2020

Gaza

Gevlucht van Gaza naar ons land, uitgewezen, maar toch teruggekeerd: ‘Ik hoopte op leven, maar voel me dood’

Safwat Abu Malek.Beeld Tine Schoemaker

De situatie in de Gazastrook is onleefbaar. Geweld, trauma en extreme armoede zijn dagelijkse realiteit voor een groot deel van de bevolking (DM 1/2), en dus slaan veel mensen op de vlucht, op zoek naar een betere plek. Voor Safwat Abu Malek is dat België, bij zijn familie. ‘Maar ik ben hier niet welkom.’

“Ik heb één boodschap aan minister Maggie De Block (Asiel en Migratie, Open Vld) en de Belgische politiek”, zegt Safwat Abu Malek. “Ik wil hier werken, ik wil me integreren, ik wil bijdragen aan de maatschappij en de Belgische economie.” Maar die mogelijkheid krijgt hij vooralsnog niet, op dit moment verblijft hij zonder papieren in een buitenwijk van Charleroi.

Het verhaal van de nu 26-jarige vluchteling Abu Malek begint in Gaza, in 2014. Nadat hij zijn diploma in automechanica en -elektronica behaalde, opende hij in Gaza-stad een winkeltje met onderdelen. “Maar in de zomer van dat jaar brak een oorlog uit tussen Israël en Hamas, en de Israëli’s verscherpten de blokkade van Gaza”, vertelt hij.

De auto-onderdelen die Abu Malek verkocht, mochten niet langer geïmporteerd worden, zijn handel viel stil en zoals vele anderen ging hij failliet. “Op dat moment besliste ik om te vluchten. Weg van de oorlog, de dood en de uitzichtloosheid. In Europa zou ik met mijn diploma en ervaring wel werk kunnen vinden.”

Hij verkocht zijn hele hebben en houden en kreeg na maandenlang wachten een toelating om naar Caïro te reizen. “Daar kwam ik in contact met mensensmokkelaars, die me naar de kust brachten en op een bootje zetten.” Van het kleine bootje ging het naar een grote boot, met wel 150 opvarenden, maar die viel in panne in de internationale wateren.

Vredesplan Trump leidt tot geweld

Bij een aanval met een auto in Jeruzalem zijn twaalf Israëlische soldaten en twee anderen gewond geraakt. Sinds VS-president Trump zijn vredesplan voor de Palestijnen en Israël heeft gepresenteerd, is de spanning in de regio opgelopen. Bij botsingen tussen het Israëlische leger en betogende Palestijnen in Hebron op de bezette Westelijke Jordaanoever was woensdag aleen zeventienjarige Palestijn doodgeschoten. Israëlische straaljagers hebben die dag ook luchtaanvallen uitgevoerd op Gaza. (AFP/DPA)

Elf dagen dobberde Abu Malek in die boot rond op de Middellandse Zee. “Ik heb er de dood gezien”, vertelt hij somber. “Twee mensen overleden, van wie één kind. We hadden geen eten en amper water, we wisten niet wat we moesten doen.” Uiteindelijk bracht een Egyptisch schip hen terug naar land en werden ze met zijn allen opgesloten. “De Egyptische politie behandelde ons als beesten”, herinnert hij zich.

Enkele weken later werd hij opnieuw naar Gaza gebracht. “Omdat ik uit een Fatah-familie kom (partij die regeert op de Westelijke Jordaanoever, ML), verbood de Hamas-autoriteit me om verschillende jobs legaal uit te oefenen. Ik moest improviseren en schrapen om aan de kost te komen.” Uiteindelijk, meer dan vier jaar later, slaagde hij erin om Gaza een tweede keer te verlaten.

In juli 2018 werd het beleid van de grensovergang tussen Gaza en Egypte, in Rafah, versoepeld. Waar het voordien onvoorspelbaar was wanneer de overgang open of gesloten was, werd die vanaf dan vijf dagen per week geopend voor wie op voorhand een toelating heeft. Opmerkelijk is dat iedere maand sindsdien gemiddeld zowat 7.400 personen Gaza verlaten en er 5.100 weer binnenkomen. Meer dan 2.000 mensen ontvluchten Gaza dus iedere maand.

“5.000 euro heb ik toen in totaal betaald voor de reis”, herinnert Safwat  Abu Malek zich. “Maar omdat ik dit keer een toeristenvisum voor Italië te pakken had, kon ik gelukkig Europa wel bereiken.” Het visum was twee weken geldig, in het voorjaar van 2019, maar Abu Malek bleef slechts één nacht in Rome. “Mijn neef en zus waren al in België, en zij hadden een goed leven, dus ik wist waar ik naartoe wilde.”

Dublin-procedure

Die droom spat al snel uiteen, Safwat kreeg in ons land te horen dat hij geen recht heeft op bescherming en niet toegelaten wordt tot de asielprocedure. “Ik werd ondervraagd en meteen daarna opgepakt. Ze hebben me 40 dagen vastgehouden in het gesloten centrum (127bis, in Steenokkerzeel, ML) in afwachting van mijn gedwongen terugkeer.”

Bij het Commissariaat-Generaal voor Vluchtelingen en Staatlozen (CGVS) wordt naar de zogenaamde Dublin-procedure verwezen. “Ik kan niet ingaan op individuele dossiers”, zegt woordvoerder Gabrielle Baes, “maar de kans is groot dat Safwat uitgezet werd naar het land waar hij de EU binnenkwam, in zijn geval dus Italië.” Het idee achter de Dublin-procedure is dat dit land verantwoordelijk is voor zijn opvang en bescherming.

Voor Abu Malek was het echter nooit de bedoeling om in Italië te blijven. “Als ik naar dat land ga, kom ik in Rome in een groot vluchtelingencentrum terecht, dat is de hel, dat wil ik niet. Mijn toekomst ligt hier in België, een deel van mijn familie woont en werkt hier, in Italië heb ik niemand.”

Vorig jaar noteerde Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ), die verantwoordelijk is voor de eerste registratie van vluchtelingen, 2.407 aanvragen tot bescherming van Palestijnen (hier wordt geen onderscheid gemaakt tussen Gaza of andere Palestijnse gebieden), dat is ongeveer evenveel als het jaar voordien (2.468) maar merkelijk meer dan in 2017 (847).

Slechts een minderheid van die Palestijnen krijgt een erkenning als vluchteling in ons land. CGVS-woordvoerder Baes: “In 2019 lag de beschermingsgraad voor Palestina op 21,3 procent, het gaat om 173 personen.” De eerste selectie gebeurt echter bij DVZ, die nagaat of ‘Dublin’ van toepassing is.

Tot eind 2018 kregen vluchtelingen uit Gaza automatisch bescherming in ons land, maar dat beleid wijzigde na een nieuwe analyse van de situatie in Gaza. “De grensovergang in Rafah is open, dus terugkeer is een reële mogelijkheid”, motiveert het CGVS die beslissing. Tot op vandaag werd echter geen enkele Palestijn effectief teruggestuurd naar Gaza. Abu Malek had echter geen weet van dat veranderde beleid en ging ervan uit dat hij in België welkom was.

Safwat Abu Malek.Beeld Tine Schoemaker

Dat de autoritaire Hamas-regering het leven in Gaza ernstig bemoeilijkt, en aantoonbaar voor een onveilige situatie zorgt – vooral voor Fatah-families zoals die van Safwat Abu Malek – kon DVZ blijkbaar niet overtuigen om hem in België bescherming te bieden. “De beoordeling van de grond van de aanvraag is de exclusieve bevoegdheid van het CGVS”, legt DVZ-woordvoerder Geert Devulder uit. Maar zover is Abu Malek dus nooit geraakt.

Mensonwaardig behandeld

Voor Safwat Abu Malek zelf kwam zijn uitwijzing naar Italië volkomen onverwacht. Wanneer hij gevraagd wordt naar de motivering van die beslissing verwijst hij naar zijn advocate. “Zij heeft die documenten bijgehouden”, zegt hij. De Vlaamse advocate die Abu Malek eind vorig jaar verdedigde, werd gecontacteerd maar wenste geen details vrij te geven over zijn dossier.

Volgens Abu Malek werd hij tijdens zijn verblijf in het gesloten centrum ‘als een misdadiger’ behandeld. “Tijdens transporten kreeg ik handboeien om, en toen ik naar het vliegtuig werd gebracht, gebeurde dat in een soort dwangbuis. Ik hield er verwondingen aan mijn pols aan over.” DVZ reageert dat “het gebruik van dwangmiddelen geregeld wordt bij Koninklijk Besluit”.

Ook tijdens zijn verblijf in centrum 127bis werd hij naar eigen zeggen mensonwaardig behandeld. “Ik heb een ernstig probleem met mijn ademhaling”, zegt hij. Als hij spreekt, klinkt hij permanent verkouden, hij moet aan zijn neus geopereerd worden. “Maar de aanwezige arts vond niet dat het dringend was, en dus sukkel ik er nog steeds mee. Ik ben geregeld in ademnood, maar weet niet waar ik terecht kan voor hulp.”

Na zijn vlucht richting Rome kwam Abu Malek daar in een opvangcentrum terecht. “Maar ik moest mijn handtekening op een formulier zetten en toen kon ik er gewoon vertrekken.” En dus keerde hij weer terug naar ons land. “Via Ventimiglia, in een bestelwagen die ik regelde met smokkelaars, richting Parijs. Daar liet een smokkelaar me kilometerslang in de kou langs een spoorlijn wandelen.” Uiteindelijk belandde hij in Wallonië, waar hij nu nog steeds verblijft, zonder documenten, zonder hoop.

“Ik hoop gewoon dat iemand mij kan vertellen wat ik heb misdaan”, besluit hij. “In mijn thuisland word ik afgetuigd door Hamas, Israël bestookt ons met bommen, de blokkade wurgt de hele samenleving in Gaza. Maar als ik een beter leven zoek, dan is dat mij niet gegund.”

Safwat Abu Malek heeft geen hoop meer, hij weet niet meer wat gedaan, zegt hij. “Ik dacht dat België een menselijk land was, waar ik mijn leven kon uitbouwen, waar ik kon deelnemen aan de maatschappij. Dat is het enige wat ik wil, samen met mijn familie zijn. Maar dat wordt me niet gegund. Het voelt alsof ik dood ben.”

Dit artikel kwam tot stand met de steun van het Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek. Info: fondspascaldecroos.org

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234