Maandag 14/10/2019

Gevleugelde schoen in Brusselse Noordwijk

'Hemel en aarde' van Liliane Vertessen fungeert als monument

Brussel / Van onze medewerker

Ward Daenen

Er zit pit in het beeld dat Liliane Vertessen in 1997 maakte voor de Koning Albert II-laan. Welhaast de hele Noordwijk-problematiek ligt in die gevleugelde schoen vervat. Hemel en aarde moet evenwel optornen tegen de wolkenkrabbers van Belgacom en World Trade Center.

Voor de grote administratiegebouwen van de Vlaamse Gemeenschap in de vroegere Jacquemainlaan werd het decreet voor geïntegreerde kunst in overheidsgebouwen toegepast. Die regeling stelt dat bij het optrekken of herinrichten van overheidsgebouwen 0,5 tot 2 procent van de bouwkosten moet worden gereserveerd voor de integratie van actuele kunstwerken. "Het begon met een open wedstrijd en een aantal wandelingen in de Jacquemainlaan", zegt Liliane Vertessen (°1952). "Ik keek naar de architectuur van de hoge gebouwen en het aangelegde groen. Ik zag duizenden mensen snellen naar en van kantoor. Af en toe doorkliefde een vliegtuig van of naar Zaventem de lucht." De Limburgse tekende schetsen, diende "het meest coherente voorstel in" (dixit het juryrapport), ontwierp een maquette en dan: "Hoera, ik had gewonnen! Een hele eer om een werk te hebben tussen die belangrijke kunstenaars. Altijd wanneer ik naar Brussel kom, ga ik fier een kijkje nemen."

Eind jaren zestig werd de verkrotte buurt rond het Noordstation platgelegd om een grote kantoorzone te scheppen. Gevraagd of de hoofdkwartieren van bedrijven en de belangrijke administratieve diensten geen troosteloos landschap bieden? "Moet alles hetzelfde blijven?", pareert Vertessen. "Men heeft hier inderdaad kordaat opgetreden. Brussel wilde net als de andere grootsteden kunnen uitpakken met een handelscentrum. Onze hoofdstad wilde iets betekenen in Europa en de wereld. Ik denk altijd nogal positief. De gebouwen stonden er toen ik aankwam. Daaraan kun je toch niets meer doen." Misschien is Vertessens kunstwerk, op de middenberm tussen de hoogbouw, niet meer dan een verfraaiing van al dat koele beton, metaal en glas. Maar als je, net als Vertessen, positief denkt, leer je met Hemel en aarde de Noordwijk beter kennen.

Ongelofelijk wat je allemaal tegenkomt binnen een straal van 500 meter rond Vertessens beeld: je passeert een houten afsluiting (waarachter funderingswerken), hoort de echo's van spelende kinderen op het nieuwe speelplein voorbij de Rogierstraat, je draait je om en ziet die majestueuze hoogbouw tegen de lucht afsteken. Je gaat weer lopen voorbij de vervallen huizen, onder de spoorwegbrug hup de hoerenbuurt in, flaneert in de winkelstraatjes vlak achter Python en Blue Lagoon en kiest opnieuw richting Noordstation en Koning Albert II-laan. Vertessens sculptuur weet heel wat van die complexe en bevreemdende context in een uitgepuurde vorm van zeven meter bij zes te gieten.

Het koele inox waarmee Hemel en aarde is uitgevoerd, ligt vooreerst helemaal in de lijn van de strakke gevels. De diagonale en golvende lijnen van het beeld contrasteren mooi met de loodrechte architectuur. De sculptuur gaat een materiële en vormelijke band aan met de hoge gebouwen. "Het metaal past gewoon goed bij de gebouwen, vind ik. Het inox weerkaatst het zonlicht zo mooi. Ik heb zeker geen toegevingen gedaan of moeten doen. Mijn vrijheid is en blijft onbetaalbaar." Hemel en aarde is Liliane Vertessens grootste en meest uitgewerkte beeld tot dusver. Twee van haar fascinaties zijn in deze sculptuur versmolten. Het vliegen, of opstijgen in vervoering en de schoen, of het opgaan in het spel van de verleiding. De dame uit Leopoldsburg liet zich in pilotenuniform fotograferen, knutselde een soort raket annex fallus (Blue Cristal), maakte pumps in pluche en hing voor de camera meermaals een lichtekooi op naaldhakken uit.

De aardse schoen doet denken aan de passanten die tussen zeven en acht uur 's morgens in de ministeries en de hoofdkwartieren van de bedrijven verdwijnen en 's avonds door de ring of het Noordstation weer worden opgeslokt. De smalle middenberm wordt bovendien als wandel- en recreatiezone gemarkeerd. Bij mooi weer komen de bedrijfs- en staatsdienaren hun boterhammetjes op één van de vele zitbanken oppeuzelen. De naaldhakken zijn uiteraard ook een erkend attribuut van de hoeren en de stripteaseuses. Tot de politie onlangs drastisch ingreep, werd de Koning Albert II-laan zelf opgezocht door trottoirprostituees.

Vertessen geeft haar beeld én onze verbeelding vleugels. Door de uitgepuurde vorm is Hemel en aarde een signaal dat van de aarde naar de hemel gaat. Het beeld fungeert als een vleugje dromerigheid te midden van een kille realiteit. "De meeste mensen bekijken het als de hiel van een schoen of een vliegtuig. Maar kinderen zagen er al een walvis en een olifant in. Ik krijg veel complimentjes voor dit werk. Daar ben ik best blij mee." Kinderen gebruiken de sculptuur overigens als een soort klimmuur of een glijbaan.

Enerzijds zijn de kunstwerken op de Koning Albert II-laan een schaamlapje voor 'het hoge Noorden van Brussel'. Anderzijds wordt er merkwaardig méér geschreven over de architectuur daar, sinds de kunstwerken van Bury en co. zijn toegevoegd. Zo kan goede hedendaagse kunst wel degelijk problemen blootleggen. Vertessen: "Hoe moeilijker de context, hoe liever ik er werk."

WAT: Hemel en aarde KUNSTENAAR: Liliane Vertessen WAAR: Koning Albert II-laan (vroeger Emile Jacquemainlaan in Brussel). Andere kunstwerken daar zijn van Pal Horvath (La couleur au Nord), Pierre Culot (De boog), Tapta (Esprit ouvert. Perspectives et réflections), Rombouts en Droste (Ontmoeten) en Pol Bury (Juni 1995).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234