Woensdag 01/04/2020

Geven en nemen in de jeugdzorg

De twee tienermeisjes die verschillende nachten in een politiecel moesten doorbrengen, kunnen nu toch drie maanden terecht in de gesloten instelling van Beernem. Ondertussen tikken ook bij de privétehuizen de wachtlijsten aan. 'Dit is management van de schaarste.'

De twee meisjes van dertien en veertien jaar kunnen nu toch drie maanden veilig achter slot in de gemeenschapsinstelling in Beernem. Een Antwerpse jeugdrechter had hen daar geplaatst, precies omdat ze zo kwetsbaar zijn en in het prostitutiemilieu waren verzeild. Toch was er eerst geen plek voor hen. Maar daar kwam gisteren, na een paar nachten in de politiecel, verandering in. Voor twee andere meisjes werd een nieuw traject uitgestippeld, en zo kwamen er evenveel plaatsen vrij.

"De druk was groot om met een oplossing te komen", duidt Antwerps jeugdrechter Christian Denoyelle. Maar hiermee is het probleem verre van opgelost, meent hij. Rest nog altijd een structureel plaatsgebrek. Willen we meer vrije plaatsen in de gesloten opvang creëren, dan moeten er twee zaken gebeuren, zo stellen experts. Eén: de capaciteit verhogen. Twee: jongeren sneller laten doorstromen, van de gesloten opvang naar een open begeleidingstehuis. "Een verblijf in een gesloten instelling moet je zo lang als noodzakelijk maken. Maar ook zo kort mogelijk", duidt Inge Debel, woordvoerster van het Agentschap Jongerenwelzijn. "Je moet tenslotte met die jongeren aan de slag. Het is niet zomaar de bedoeling hen tot hun achttiende op te sluiten."

Behalve in de zes gemeenschapsinstellingen kunnen jongeren in probleemsituaties ook terecht bij privé-initiatieven. Denk aan tal van vzw's en begeleidingstehuizen. Open instellingen, naast de gesloten overheidsopvang.

Maar kunnen die private tehuizen het plaatstekort in de gesloten instellingen opvangen? Helaas niet, stellen jeugdrechters en hulpverleners. Want ook daar tikken de wachttijden al aan. "Ook zij raken overbevraagd", stelt rechter Christian Denoyelle. "Dit is management van de schaarste. We moeten roeien met de riemen die we hebben. Maar de realiteit is dat we geen riemen meer hebben. Het gaat hier nochtans over kinderen, verdorie. Kinderen die we tot de les moeten brengen. Nu is het alsof we hen in de hoek willen zetten, maar er is geen hoek."

Onhaalbaar

Het tekort van de gesloten instellingen opvangen? "Binnen de gewone setting van de privé is het onhaalbaar", beaamt Jan Bots, algemeen directeur van Wingerdbloei in Deurne. Hij leidt een van de zogenaamde 'proeftuinen' in Vlaanderen. Opvangtehuizen met experimenteerruimte: met meer middelen en minder jongeren. "We werken kleinschalig, met een traject op maat. Maar ook wij moeten soms een beroep doen op de gesloten opvang. Af en toe moet je gewoon begrenzen, letterlijk. Het is een beetje een heikele vraag geworden: in hoeverre mogen we onze kinderen nog begrenzen? 'Nee', is dat nu een mooi of lelijk woord in de opvoeding? Wij sturen onze meisjes soms ook op time-out naar Beernem of Mol. Maar zelfs wij moeten vaak drie à zes weken wachten voor ze daar terechtkunnen."

Waarop mikken beleidsmakers dan best: meer plaatsen in de gemeenschapsinstellingen of meer capaciteit in het private aanbod? Op dat eerste, meent Jan Bots. "Zet in op de moeilijkste kinderen. Maar laat de gesloten opvang wel meteen een samenwerking opstarten met een privévoorziening. Zo kan die al met het kind aan de slag. Heeft het kind zijn gedrag onder controle en is het klaar om door te stromen, dan kan het privétehuis het kind opvangen. Dat is veel efficiënter dan zomaar ineens een ongeleid projectiel binnen krijgen."

Vreemd signaal om te beknibbelen

Om schrijnende toestanden in de jeugdzorg te vermijden, pompt welzijnsminister Jo Vandeurzen (CD&V) 800.000 euro in een versnelde doorstroom uit de gesloten instellingen. Dat geld gaat deels naar privé-initiatieven.

Opmerkelijk: in de jeugdzorg komen niet alleen middelen bij, ook het mes wordt bovengehaald. Zo voert hij een besparing door op het budget van de alternatieve straffen. Denk aan jonge boefjes die gemeenschapsdienst moeten doen, of verplicht worden tot een leerproject of bemiddeling met het slachtoffer. "Precies door die alternatieve straffen komen minder kinderen in de gesloten instellingen terecht", zo trekken de bevoegde diensten aan de alarmbel.

Ook Vlaams Parlementslid Elke Van den Brandt (Groen) hekelt de besparingsoefening bij de HCA-diensten (Herstelgerichte en Constructieve Afhandeling, ED). "Zo beknibbel je op een heel precaire groep. Kinderen die een als misdaad omschreven feit hebben gepleegd, moeten begeleid en opgevolgd worden. Het is een vreemd signaal om hierop te besparen."

Het Agentschap Jongerenwelzijn bevestigt dat er sprake is van een "rationalisatie-oefening". Dat zou onder meer te maken hebben met "het beperkte aantal dossiers". Zo worden de alternatieven als de privé-initiatieven nog te weinig gebruikt door parketten en jeugdrechters.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234