Zondag 17/01/2021

Islamitische Staat

"Gevechtspiloten hebben geen zelfmoordpil bij"

De Jordaanse piloot Moaz al-Kasasbeh is de eerste militair van de anti-IS-coalitie die in vijandelijke handen valt.Beeld AFP

Is het lot van de Jordaanse F-16-piloot die in handen viel van IS nog onduidelijk, dan beloven de recente onthoofdingen en executies van de extremisten niet veel goeds. Piloten worden intensief voorbereid op overleving in vijandelijk gebied, maar wanneer letterlijk het mes op je keel wordt gezet, kun je alleen maar op die opleiding terugvallen.

Eerste Luitenant Moaz al-Kasasbeh, van de Jordaanse luchtmacht, is de eerste militair van de huidige anti-IS-coalitie die in handen kwam van de vijand. Hoe dat gebeurde, is nog niet duidelijk. Volgens de Amerikanen is zijn vliegtuig gecrasht door een defect, maar IS zelf blijft volhouden het toestel neergehaald te hebben.

Zijn vader benadrukte in een smeekbede aan IS dat zijn zoon moslim is en vroeg de extremisten hem goed te behandelen. Maar IS heeft hem al geloofsafvallige genoemd in publicaties en benadrukt dat de man werkte voor het al even afvallige Jordanië. Dat klinkt niet erg veelbelovend. Wat de piloot mogelijk wel nog zou kunnen redden, is een akkoord om losgeld te betalen of een gevangenenruil tussen IS en Jordanië. Tot zover is er over geen van beide iets gelekt.

Het enige waar Al-Kasasbeh momenteel op kan terugvallen, is zijn voorbereiding op dit soort situaties. Immers, wie als piloot naar de oorlog vertrekt, heeft al een hele reeks voorbereidingen achter de rug voor een 'wat als'-scenario: wat als je crasht of wordt neergehaald boven vijandelijk gebied?

Kippen doden

Zo ook de Belgische F-16-vliegers die momenteel vanuit Jordanië opereren en IS-doelen in Irak bombarderen. "Het begint al tijdens hun opleiding, als ze nog maar leerling-piloot zijn", legt Claude Vandevoorde, ex-commandant Luchtmacht en sinds kort Directeur Operaties in het kabinet van defensieminister Steven Vandeput (N-VA). "De 'escape and survivaltechnieken' die je dan krijgt, zijn erg doorgedreven. Ze gaan van het leren inschatten van een situatie als je met je parachute ergens landt tot het drinkbaar maken van zout water en het doden van kippen. Je moet tenslotte eten, hé."

Dat eten komt voor een deel ook uit de survivalkit die aan het lichaam van de piloot is bevestigd. Daarin zitten onder andere porties energierepen, lucifers die in alle weers­omstandig- heden werken, waterzakjes en- zuiveraar en een EHBO-pakketje.

Daarnaast krijgen piloten in spe ook nog trainingen voor situaties waarin ze gevangene van de vijand worden. Vandevoorde: "Ze moeten weten wat en hoeveel ze mogen zeggen in zulke situaties, ze moeten de Conventie van Genève kennen, maar ze moeten ook weten wat hen te wachten staat bij ondervragingen met foltering."

De opleiding is gelijklopend voor alle NAVO-piloten en wordt, vlak voor iedere vlucht, nog eens snel geüpdatet. Bedoeling is zich door een gevangenschap heen te kunnen slaan. "Belangrijk is alleszins dat je niets bij hebt dat de vijand kan gebruiken tegen jou. Een gsm-nummer van je vrouw bijvoorbeeld. Toen in de Bosnische oorlog een Franse piloot werd neergehaald, had hij dat wel op zak. De Serviërs contacteerden daarop zijn vrouw." Dat is niet alleen erg voor de familie, zegt Vandevoorde, maar kan ook de inspanningen om iemand vrij te krijgen, tegenwerken.

Slaapdeprivatie

De zogenaamde 'resistance to interrogation'-technieken moeten militairen tenslotte in staat stellen om foltertechnieken te doorstaan zonder al te veel informatie vrij te geven. Die training kan verregaand zijn, met situaties van seksuele vernedering, pijn en angstaanjagende omstandigheden, en vaak vormen ze het zwaarste deel van de opleiding tot gevechtspiloot.

Slaapdeprivatie, desoriëntatie in tijd en plaats, blinddoeken zijn maar enkele van de tijdens de opleiding gebruikte technieken. Maar dat blijven oefeningen en in echte situaties hangt het af van de piloot zelf of en hoe hij eventuele folteringen zal doorstaan. In ieder geval hebben Belgische piloten geen 'zelfmoordpil' die kan worden ingenomen. Generaal-majoor Vandevoorde: "Dat soort extreme situaties moeten militairen doorstaan op basis van hun opleiding."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234