Zaterdag 21/05/2022

gevangene 56836-083‘Ikhad de beste job van de hele wereld, en nu zit ik in de gevangenis en hark ik bladeren op’

Voor Tim Montgomery, ooit de snelste man ter wereld, wordt vandaag een dag als alle andere. Hij deelt een slaapzaal in de gevangenis met 47 andere mannen. Om 5 uur zal hij gewekt worden. Hij zal zijn bed opmaken, op tijd voor het ontbijt om halfzes. Dat opmaken moet perfect gebeuren, in ‘militaire’ stijl, de hoeken in 45 graden, de omslag een handpalm breed.Om halfzeven zal hij aan het werk gaan: bladeren harken. Hij zal er 12 dollarcent per uur mee verdienen. Morgen zal hetzelfde zijn als vandaag en overmorgen ook. Het zal zo verder gaan tot de dag dat hij vrijkomt, 6 januari 2016.Dat zijn een heleboel dagen om door te komen. Vertrouw de andere gevangenen nooit, zegt hij: “Je weet nooit wat iemand met jou zou kunnen doen.” Je blijft beter uit de televisiekamer weg, want vechtpartijen beginnen met geruzie over de tv. Nooit van zender veranderen. Nooit.In een van zijn vorige gevangenissen brak er een rel uit over de tv. De cipiers kwamen met schilden en tasers orde op zaken stellen. Iedereen kreeg 21 dagen celstraf.Hij houdt het vol door aan de buitenwereld te denken. Hij praat trots over het record in Parijs, alsof het nog van hem is. Dat was pas een dag, 14 september 2002, toen hij in de Grand Prixfinale de 100 meter in 9.78 seconden liep. Een wereldrecord. Marion Jones vierde zijn zege met hem op de piste en kuste hem in het openbaar, zodat iedereen zag wie zij waren: het snelste stel ter wereld. “Beter kon het niet worden,” zei hij. “Zo leek het toch.”Ze klommen samen naar de top en kwamen samen ten val. Nu is Montgomery een gevangene met een nummer - 56836 - en twee veroordelingen op zijn strafblad. De eerste kreeg hij wegens bankfraude, nadat hij voor 1,7 miljard dollar valse cheques had uitgeschreven. Terwijl hij op zijn vonnis wachtte, werd hij in beschuldiging gesteld wegens het bezit en de verkoop van heroïne. Nu zit hij zijn straf uit in het Federal Prison Camp van Montgomery, Alabama, de stad waarmee hij zijn naam deelt.

Verspilling

Het interview vindt plaats in een vergaderkamer in de gevangenis. Montgomery draagt een olijfgroen hemd, een dito broek en een riem met een glanzende gesp, het standaarduniform voor gevangenen die bezoek krijgen.Vier uur lang praat hij over zijn atletische gaven en hoe hij ze verspilde, over hoe jaloers hij was op Maurice Greene - de reden waarom hij doping begon te gebruiken - en over Jones, hoe ze allebei in de gevangenis belandden, en over de hel van het gevangenisleven en over zijn nieuwe huwelijk, dat zijn redding zou kunnen zijn. “Ik heb mezelf kapotgemaakt”, zegt hij. “Mijn leven lang heb ik geprobeerd een man te zijn en nu behandelen ze mij als een klein kind.”In de gevangenis in Alabama zit niemand een straf van meer dan tien jaar uit en is het regime relatief soepel. Hij geeft toe dat het er minder erg is dan in andere gevangenissen die hij heeft gekend. Toen zijn detentie een jaar geleden begon, bleef hij nooit lang op dezelfde plaats. Ze verhuisden hem van Portsmouth naar Virginia en Oklahoma, gevangenissen “waar ze met zelfgemaakte messen rondliepen en het leek alsof er elke dag iemand werd neergestoken. En ze deden babyolie in water en zetten die in de magnetron en goten ze over andere mensen”.“In een van die gevangenissen heb ik wel 35 gevechten gezien. En dan was er die rel. Ze dachten dat ik de aanstichter was. Ze dwongen ons 90 minuten tegen de muur te knielen. Een van de bewakers ramde zijn schild twee keer in mijn rug en gaf me een elektrische schok. ‘Ben jij de leider?’ schreeuwde hij. We weten dat jij de baas bent in dit blok!”“In de gevangenis kun je je nooit ontspannen. Ik kan niet uitleggen hoe verschrikkelijk het is. Je moet je bij een bende aansluiten om bescherming te krijgen. Je moet het iedereen laten weten: raak mij aan en je krijgt de volle laag. Ik zal tot het uiterste gaan voor mijn respect. In een gevangenis in New York zat ik een keer met een pedofiel in de cel. Ik moest hem wel een pak slaag geven. Dat was tegen mijn principes, want ik vind dat iedereen een tweede kans verdient, maar als ik het niet had gedaan, zouden de anderen gedacht hebben dat ik een slappeling was.”“In de gevangenis draait alles om respect. Net als op de piste. Mijn talent - mijn snelheid - heeft mij gered. Het leverde mij het respect op van de bodybuilders, en dat zijn normaal de sterke kerels.”

In de sterren geschreven

Hoe kan iemand zo diep vallen? Montgomery wijt het niet aan zijn opvoeding maar denkt dat het in de sterren geschreven stond. Hij had “de beste ouders”. Zijn vader, een Vietnam- veteraan, bracht zijn kinderen discipline en een strenge moraal bij in Gaffney, South Carolina. Het maakte weinig uit. “Als tiener dealde ik al crack. Ik voelde die drang om gevaarlijk te leven. Ik heb spanning nodig.”Voelt hij zich niet schuldig? Stoort het hem niet dat hij de atletiekwereld heeft bedrogen, dat hij doping gebruikt heeft, een heroïnedealer was? Zijn antwoord is consistent, oprecht en kil: “Wil je weten wat ik voel? Ik moet diep graven om tot bij de gevoelens te komen. Vond ik dat ik over de schreef ging toen ik doping gebruikte? Nee, want ik kwam van de straat. Ik dacht er niet eens over na. Ik wil het niet mooier maken dan het is, ik stond er echt niet bij stil dat ik vals speelde. Ik wilde scoren tegen het systeem. Ik zag de kans en dus deed ik het. Dat had ik op straat geleerd. Maar als ik koud ben, dan is Marion nog kouder. Marion kon het helemààl niks schelen.”Ook het dealen liet hem onverschillig. Pas in een cel in Portsmouth, vertelt hij, begreep hij echt wat hij had uitgevord, toen hij een andere man over een wastafel zag hangen, zwetend en bevend en brakend. “Ik had van jongs af gedeald. Pas die dag in Portsmouth kreeg ik last van mijn geweten.”Hij heeft een lange, harde les geleerd. Zijn misdaden, denkt hij, waren gewoon een verlengstuk van “mijn kwajongensstreken”. “Ik wou dat ik vroeger tot bezinning was gekomen. Het enige wat ik moest doen was opstaan en trainen. Ik had het beste baantje ter wereld en nu zit ik in de gevangenis en hark ik bladeren.”Toen hij ervan overtuigd geraakte dat Maurice Greene bij dezelfde dopingleverancier kocht als hij, begreep Montgomery dat hij een kans had om zijn slag thuis te halen. Greene had altijd ontkend dat hij doping gebruikt, maar zijn succes, de rijkdom die het hem opleverde, zijn arrogantie en zijn “clownstreken” maakten zijn rivaal jaloers. Dat was de belangrijkste reden waarom Montgomery het leven van een gefrustreerde tweederangs sprinter ruilde voor dat van een kampioen - ook al zou dat maar even duren.Als tiener was Montgomery een fenomenaal talent. Hij was altijd heel licht, een lenige loper, geen krachtmachine. In 1994, op zijn 19de, brak hij het wereldrecord op de 100 meter bij de junioren. Het record werd afgekeurd toen bleek dat de baan 3,7 centimeter te kort was. Maar Montgomery was nu een loper om in de gaten te houden.In 1996, op zijn 21ste, mocht hij met de Amerikaanse estafetteploeg naar de Spelen in Atlanta. Greene, die vijf maanden ouder is, was er niet bij. Maar een jaar later won Greene goud op het WK in Athene en moest Montgomery tevreden zijn met brons. Het zou nog vijf jaar duren voor hij zijn rivaal te snel af was.

‘Greene werd een obsessie’

“Maurice werd een obsessie”, zegt hij. “Ik wou alles wat hij had. De wedstrijdorganisatoren en de schoenenfabrikanten zeiden allemaal: zolang je Greene en Ato Boldon niet kunt verslaan, kunnen wij je niet betalen wat zij krijgen.”“De manier waarop hij aan de start verscheen, zijn spieren liet rollen en zijn tong uitstak, was al erg genoeg. De manier waarop hij de andere atleten uitlachte, was irriterend. We liepen niet meer om records te breken maar om de ander te verslaan. Het werd persoonlijk. Het enige wat ik wou, was hem kloppen.”Na het WK in Sevilla, in 1999, besloot Montgomery dat de tijd rijp was. Hij noemt het “mijn ziel verkopen”. “Ik had er alles voor over om de snelste ter wereld te zijn,” zegt hij. “Ik zou me door niets in de weg laten staan.”En dus besloot hij om zijn coach, Steve Riddick, te ruilen voor Trevor Graham. Graham had succes, dankzij hem was Jones wereldkampioene geworden. Montgomery wist niet of zij gebruikte, maar vermoedde van wel en was bereid om het ook te doen. Het cruciale gesprek vond op een avond bij Graham thuis plaats. Graham begon over kracht te praten en uit te leggen waarom Montgomery te licht was. Hij haalde er zelfs een video van Ben Johnson bij om zijn punt te bewijzen. “Zijn boodschap was: als je steroïden gebruikt, kun je alles bereiken”, zegt Montgomery. Op dat punt zouden de meeste redelijke mensen even stilstaan en een gewetensonderzoek doen. Maar Montgomery’s geweten zweeg. “Ik dacht: dit is het groene licht. Het enige wat mij interesseerde was het sappige contract met Nike, de commercials, de roem.”Zijn volgende halte was Mexico en een bezoek aan Angel Heredia, de man bij wie Graham zijn doping betrok. Montgomery beweert dat ze hem documenten over de klanten van Heredia lieten zien en dat een van de namen die van Greene was.Die beschuldiging is al vaker geuit, ook door Heredia zelf, maar Greene ontkent dat hij ooit drugs heeft gebruikt. Toen vorig jaar een banktransactie en een bloedanalyse op naam van Greene opdoken, verklaarde hij dat hij doping afkeurde en dat alles wat hij bij Heredia had gekocht, bestemd was voor andere atleten in zijn groep, niet voor hemzelf.Na de ontmoeting met Heredia was Montgomery overtuigd dat het succes binnen handbereik lag. Was hij nooit bang om betrapt te worden? “Nee. Ze hadden nog niemand betrapt. Angels vader legde uit dat het na twaalf dagen uit je lichaam was verdwenen. Ik hoefde me alleen maar twaalf dagen te verstoppen.”“Twaalf dagen lang deden we op de piste het licht aan en trainden we ’s nachts. Overdag bleven we in onze hotels. Toen ik bij Marion was, liet ik camera’s aan het hek plaatsen, zodat ik het kon zien als er een tester belde. Dan deed ik of er niemand thuis was.”

Andere leverancier

Toch duurde het tot het Project World Record, een jaar later, voor hij echt beter werd. Graham had inmiddels een andere leverancier en werkte met Victor Conte, de stichter van het Bay Area Laboratory Co-operative (Balco) in Burlingame, California. Project World Record was specifiek bedoeld om Montgomery het wereldrecord te bezorgen. Het ontstond in een vergaderzaaltje bij Balco, met niemand minder dan Charlie Francis, de ex-coach van Ben Johnson, als adviseur. Opnieuw maakte dat hem niet bezorgd. Het prikkelde alleen maar zijn ambitie. “Ik wist dat ik een voorsprong begon te krijgen”, zegt hij. “Ik wist dat we het systeem aan het verslaan waren. Charlie zei: Tim, jij hebt het talent om wereldrecordhouder te worden. Niemand weet meer van sprinten af dan Charlie Francis.” Francis had inderdaad gelijk. In 2001 was Greene maar net iets sneller dan Montgomery en in 2002 kreeg Montgomery hem eindelijk te pakken, met een overtuigende overwinning in Brussel. “Achteraf kwam Maurice naar me toe. ‘Wel, je bent er geraakt’, zei hij. Ik antwoordde: ‘Het moest er vroeg of laat van komen.’ Maar daarna begon Maurice regelmatig verstek te geven. Je merkt dat aan atleten, als jij sterker bent: ze geven het op.”Twee weken na de triomf in Brussel liep Montgomery zijn 9.78 seconden in Parijs. Sneller zou hij nooit meer worden. Hij had zijn hoogtepunt bereikt en daarna ging het langzaam in dalende lijn.

Talent misbruikt

Twee illustraties van Montgomery’s enorme talent en de manier waarop hij het misbruikte. Een: hoewel zijn wereldrecord ongeldig is verklaard, zweert hij dat hij het zonder doping heeft behaald. Hij zegt dat de middelen die Conte hem gaf hem maagkrampen bezorgden en dat hi ermee stopte. In 2002 zou hij overgeschakeld zijn naar toegelaten natuurlijke supplementen. Maar hij weet ook wel dat weinig mensen hem zullen geloven. “Ik besef dat mijn woord niets waard is.” Twee: omdat hij meer belangstelling had voor de beloning van het winnen dan voor het winnen zelf, zal hij nooit weten hoe ver zijn talent hem had kunnen brengen.“Ik had alles om te bereiken wat ik wou, op voorwaarde dat ik mij 100 procent gaf”, zegt hij. “Maar dat heb ik nooit gedaan. Want ik wilde die kerel in de nachtclub zijn, ik wilde iets betekenen.” Het kantelmoment was een inval bij Balco, in september 2003. Een jaar later was hij in een dopingproces verwikkeld en had hij geld nodig voor zijn advocaten. “Ik leefde trouwens toch al boven mijn stand. Ik had geld nodig en drugs waren de enige manier die ik kende om geld te verdienen.” En dus gebruikte hij de ene misdaad om zijn verdediging tegen de andere te financieren.

Slechte afloop voor allen

Met de meeste andere betrokkenen liep het ook slecht af. Jones zat vorig jaar zes maanden in de cel wegens meineed in de doping- en de fraudeprocessen. Conte kreeg vier maanden gevangenis en vier maanden huisarrest. Graham is net vrij, na een jaar huisarrest.Maar Maurice Greene heeft nu een tatoeage op zijn rechter biceps: GOAT, zoals in Greatest Of All Time, en slaat munt uit zijn succes. Hij is nog altijd een ambassadeur van adidas en een graag geziene gast in reality shows op tv. De IAAF, de internationale atletiekfederatie, heeft deze week bevestigd dat hij niet verdacht wordt van dopinggebruik.Intussen zit Montgomery achter de tralies. Hij krijgt steun van Jamalee, de moeder van een van zijn vier kinderen en de vrouw die hij in de steek liet om bij Jones in te trekken. Op 5 oktober van dit jaar zijn hij en Jamalee in de kapel van de gevangenis getrouwd. Na de plechtigheid mocht zij dertig minuten blijven.Een van de dingen die hij erg vindt, is zijn onvermogen om een ouder te zijn. “Hoe kun je tegen je kinderen zeggen dat ze braaf moeten zijn, als je zelf in de gevangenis zit?” zegt hij. Hij denkt eraan om Jamalee te vragen zijn medailles op eBay te verkopen - dan kan hij toch nog iets goedmaken. Hij zegt dat hij zijn les geleerd heeft en dat hij hoopt dat zijn verhaal een waarschuwing zal zijn voor anderen. Maar weinig atleten hebben hun talent zo bewust gesloopt en zichzelf zo bewust ten gronde gericht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234