Zondag 28/11/2021

GEVAARLIJK? Hangt ervan af aan wie je het vraagt

Onder druk van de industrie keurt de Europese Commissie allicht de vergunning goed voor glyfosaat, sinds jaren het meest gebruikte chemische middel in de landbouw. Nochtans oordeelt de WHO dat de stof 'waarschijnlijk kankerverwekkend is'. België wacht op een finaal oordeel.

Glyfosaat klinkt u wellicht niet bekend in de oren, maar de chemische samenstelling zit misschien in uw urine. Het goedje is het hoofdbestanddeel van herbicides die lustig gebruikt worden in de land- en tuinbouw. Ook veel particulieren hebben het in hun tuinhuisje staan, in de vorm van Roundup van Monsanto. Er is al zoveel van in de omgeving terechtgekomen dat het in bloed en moedermelk en ook in 14 populaire Duitse bieren is teruggevonden. In een van de bieren is driehonderd keer de hoeveelheid glyfosaat aangetroffen die is toegestaan.

Toxicoloog en farmacoloog Jan Tytgat (KU Leuven) noemde de resultaten van de Duitse studie op Radio 1 verontrustend. Tytgat pleit voor meer studies voordat de stof nog wordt toegestaan.

Vorig jaar heeft het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) van de WHO geoordeeld dat glyfosaat 'waarschijnlijk kankerverwekkend' is voor mensen. Dat is de op één na meest bezwarende van de vijf risicocategorieën bij het IARC. Daarnaast staat de stof bekend als hormoon- en biodiversiteitsverstoorder.

Maar de Europese Commissie wil de vergunning voor het gebruik van glyfosaat in de landbouw nu verlengen voor de komende vijftien jaar. De huidige licentie verloopt in juni en de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid EFSA gaf, in tegenstelling tot de FDA en de WHO, net een positief advies. Op 7 of 8 maart komen experts van de 28 lidstaten bijeen om het positieve voorstel van de Commissie al dan niet goed te keuren. De kans is erg groot dat dat groen licht er komt want het lijkt erop dat de Commissie de meerderheid achter zich heeft.

De Groenen, 96 wetenschappers die de nakende goedkeuring in een brandbrief aan de Commissie aanklaagden en de onderzoekers bij de WHO maken zich zorgen. Ze stellen dat de EFSA zijn besluit baseert op onderzoek dat niet transparant is en vol gaten zit. Sinds de conclusie van het IARC is dan ook een bits gevecht ontstaan, waarbij de instanties elkaar onwetenschappelijkheid verwijten, elkaar niet meer willen ontmoeten en zelfs uitschelden voor 'Facebook-wetenschappers', zoals de EFSA-directeur deed aan het adres van IARC.

Nogal een mysterie

De EFSA toonde zich wel bezorgd over het feit dat 8 van de 24 aanvragers voor de vergunning, waaronder Monsanto, eigenschappen toekennen aan glyfosaat die niet onderbouwd worden door toxicologisch onderzoek. Dat betekent dat de onderzoeksgegevens die de industrie aan de EFSA bezorgde over andere stoffen gingen dan glyfosaat. Bovendien vond de EFSA 22 lacunes in het geleverde onderzoeksmateriaal en geeft het toe dat er op lange termijn schade kan zijn voor zoogdieren.

Toch kwam er een positief EFSA-advies. Hoe kan dat? "Dat is nogal een mysterie", zegt Chris Portier (IARC). "De procedures, methodes en classificering zijn gelijkaardig en dezelfde studies zijn bekeken, dus ook daar kan het niet aan liggen."

IARC bracht een onafhankelijke groep experts samen die volgens erg strikte regels en volledig openbaar tot hun conclusies kwamen. Portier: "Wanneer wij de ene na de andere studie zien waaruit een link met kanker blijkt en wanneer vooral de sterkste studies daarop wijzen, dan kijken wij naar dat patroon. Vandaar onze conclusie dat er beperkt bewijs is dat glyfosaat waarschijnlijk kankerverwekkend is. We noemen het beperkt omdat er nog meer studies nodig zijn. Maar het onderzoek dat er is, is overtuigend."

Portier heeft de indruk dat de EFSA, dat veel minder transparant werkt, "niet naar het patroon kijkt maar iedere studie apart bekijkt en nooit de rode draad wil zien. Ook vreemd is dat ze de duidelijke risico's die we bij dieren zien negeren."

Kritiek krijgt de EFSA eveneens omdat het meer gewicht zou geven aan de onderzoeken betaald door de industrie die niet (volledig) openbaar zijn, omdat het alleen naar glyfosaat kijkt en niet naar de effecten van de volledige producten en omdat er bij sommige wetenschappers conflicterende belangen zouden gelden. Parlementslid voor Groen Bart Staes verwijt de Commissie dan ook de belangen van de industrie boven die van de burger te stellen. "Zolang de producenten niet publiekelijk kunnen aantonen dat er geen schadelijke effecten zijn, moet glyfosaat verboden worden op de Europese markt. De Europese Commissie kan dat perfect doen, maar vreest processen door bedrijven als Monsanto en zegt door het EFSA-oordeel niet anders te kunnen. Onzin."

Bij de EFSA klinkt het dat het agentschap net wél een ander proces en andere methodes volgt maar dat "die even strikt zijn en soms tot strengere conclusies leiden". Ook benadrukt woordvoerder James Ramsay dat de EFSA verplicht is onderzoek door de industrie in acht te nemen.

Niet verplicht

Wat de belangenvermenging betreft, zegt Ramsay: "Wij vragen de lidstaten experts aan te stellen en die mogen hun conflicterende belangen aangeven, maar het is niet verplicht. Wij vertrouwen de lidstaten daarin. De consument kan echter gerust zijn. Dit is hetzelfde proces dat al heel wat andere stoffen aan banden heeft gelegd en dat onder andere voor een moratorium op neonicotinoïdes, schadelijk voor bijen, heeft gezorgd."

Onder andere Frankrijk, Nederland, Canada en Californië zijn alvast niet gerust en nemen maatregelen, zoals gebruik voor particulieren bannen. België wacht de beslissing van de Commissie af.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234