Vrijdag 07/08/2020

Getuigenis van 'les paradis artificiels'

schilderkunst

'paris 1900': collectie van petit palais vanaf vandaag te zien in elsene

Parijs staat weer helemaal in het middelpunt van de belangstelling. Vorige zaterdag opende in de Londense Academy of the Arts met hooggespannen verwachtingen de tentoonstelling Paris: capital of the arts 1900-68. Met amper een paar dagen verschil gaat in het museum van Elsene Paris 1900 open. Elsene is erin geslaagd de knappe collectie van het Parijse Petit Palais naar hier te halen. Tegelijk worden de affiches van Toulouse-Lautrec uit de vaste collectie getoond.

Elsene / Van onze medewerker

Luk Lambrecht

Het Museum van Elsene is een schoolvoorbeeld van een museum dat een politiek wenst te volgen die complementair is met die van de andere musea. Er worden in Elsene dan ook regelmatig knappe tentoonstellingen gebouwd over de moderniteit. Het is goed af en toe eens achterom te kijken en zich te verbazen over de (r)evoluties in de kunst te midden van industriële en maatschappelijke omwentelingen. De tentoonstelling Paris 1900 is een project dat de ongelooflijke veranderingen in beeld brengt van pakweg de periode 1880-1914 op basis van de fenomenale collecties van het Petit Palais. De algemeen commissaris van de tentoonstelling is Gilles Chazal, directeur van het Petit Palais; hij staat borg voor een ruime, misschien wel bijna te uitputtende tentoonstelling omdat er zoveel thema's worden aangesneden.

Tijdens de tweede helft van de 19e eeuw krijgt de Lichtstad op alle gebied een enorme expansiestoot dankzij het 'floreren' van de banken, nieuwe industrieën en niet het minst via de uitbuiting van de koloniale gebieden. Achter de gevels van de rijkdom hing meestal een sociaal onwelriekend geurtje... Ook de inspanningen van Napoleon III waren in die context niet geheel onbelangrijk. Hij liet via prefect Haussman brede, indrukwekkende lanen aanleggen, die (ook) de beheersbaarheid van de roerige stad ten goede kwamen. Parijs was een bouwwerf, stilistisch gekruid met eclectische neostijlen voortbordurend op gotiek, renaissance, Louis XIII en Louis XIV.

De langzaam insijpelende gedachte van de moderniteit kreeg gestalte in de bouw van de hallen en de fameuze Eiffeltoren ter gelegenheid van de in 1899 gehouden Wereldtentoonstelling. Ook in die tijd wordt het Petit Palais opgetrokken als een van de laatste stuiptrekkingen van een nostalgisch verlangen naar renaissance en classicisme. Bij dat alles stond het begrip 'vrijheid' centraal en dat was te merken aan een grote intellectuele bedrijvigheid in het zog van het verlichte denken. Alles was mogelijk in Parijs en dat lokte natuurlijk ook via het spoor duizenden nieuwsgierige buitenlandse kunstenaars en creatievelingen die volop deelachtig wilden worden van die nieuwe vrijheid. Salons allerlei, opera, het Louvre, wulpse cabarets, grootse (nationale) feesten, alles stond in het teken van de joie de vivre. Les paradis artificiels was toen niet zomaar de indringende titel van een boek van Baudelaire.

Vernieuwingen via staal en beton in de architectuur; hevige politieke debatten en dat alles gedrenkt in een feestelijke sfeer, het kon niet uitblijven of de kunst zou ook grondig het geweer van schouder veranderen. Denken we maar aan het realisme van Courbet of het naturalisme van Zola en wat later bewegingen zoals het impressionisme en pointillisme. Sommige kunstenaars richtten zich op de vruchten van de wetenschap, anderen waren nerveus op pad om te reageren tegen diezelfde wetenschap. De symbolisten zoals Moreau of Redon zetten zich af in de nevels van een zich poëtisch-afstandelijk terugtrekken uit de nieuwe, luidruchtige wereld. Weer anderen beukten heftig tegen de wetten van het visueel herkenbare en deconstrueerden de zichtbare werkelijkheid door de kracht van licht en kleur centraal te stellen (fauvisten), of zoals Braque en Picasso, door de dingen zelf te ontdoen van een frontale voorstelling via het kubisme.

En dan spreken we nog niet over de fantastische art nouveau in de architectuur en over de vele andere schilderkunstige turbulenties met en van schilders zoals Cézanne en Van Gogh. De tentoonstelling in Elsene brengt van dat alles een indrukwekkende getuigenis. Met andere woorden, verplaats u even in de tijd, en laaf u aan de mooie vruchten van de toen geldende vrijheid. U komt zodoende heel dicht in de buurt van bijna alle kunstenaars die tijdens de vorige eeuw een zware stempel drukten op het ontwrichten van een coherent beeld op de werkelijkheid.

Nog een surplus. Naar aanleiding van de uitgifte van het boek Toulouse-Lautrec, toutes les affiches du Musée d'Ixelles toont het Museum van Elsene gelijktijdig met Paris 1900 alle schitterende affiches van Toulouse-Lautrec uit de eigen collectie.

Paris 1900 tot 21 april in het Museum van Elsene, Jean Van Volsemstraat 71 in Elsene. In de week van 13 tot 18.30 uur, in het weekend van 10 tot 17 uur. Info: 02/515.64.21.

'Alles stond rond 1900 in het teken van de joie de vivre'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234