Zaterdag 15/05/2021

Gesprek met de succesrijke misdaadschrijver Dennis Lehane

Als je vooruitkijkt, ademt het verleden in je nek

Schrijver Dennis Lehane is beslist the man to watch: zijn volgende boek is, na tien jaar, weer een episode uit de reeks met speurdersduo Kenzie en Gennaro, er komt een nieuw televisieproject van zijn hand én er wordt massaal uitgekeken naar de oktoberrelease van de volgende Scorsese-DiCapriofilm, een verfilming van zijn voorlaatste boek Shutter Island.

In het werk van Dennis Lehane speelt de geschiedenis een grote rol. In de Kenzie-Gennaroboeken is het verleden, en het besef van de manier waarop gebeurtenissen uit het verleden - de zogenaamde 'mortal events' waarover de schrijver het heeft - het hier en nu in de greep hebben, alomaanwezig. En dat heeft niet alleen te maken met het feit dat hij noir schrijft. Als je de drie zogenaamde standaloneromans sinds de laatste Kenzie-Gennaro bekijkt - Mystic River, Shutter Island en The Given Day - lijkt Lehane zich steeds dieper in de geschiedenis in te graven. In Mystic River is er een traumatische gebeurtenis die een kwarteeuw terug in het verleden ligt en in Shutter Island gaat hij daadwerkelijk weg uit het heden en een halve eeuw terug naar een 'grote' historische periode, de Koude Oorlog. Voor The Given Day dook hij bijna een eeuw terug in de tijd naar een erg 'historisch' bewogen en fataal jaar, 1919, om er geschiedenis frontaal te confronteren.

Waarom keert u steeds terug naar het verleden? Vanuit een historisch bewustzijn?

"Wow, da's iets waar ik oprecht nog niet bij stil heb gestaan (denkt lang na). Voor de Kenzie-Gennaroboeken, en ook voor Mystic River, ging het natuurlijk spontaan om een kenmerk van het genre, van noir: het verleden en geschiedenis als een gegeven dat niet alleen zomaar achter je ligt, maar ook steeds achter je aankomt. Als je omkijkt, is er steeds het verleden. Als je vooruitkijkt, ademt het in je nek. In het geval van de volgende drie boeken - en dat geldt uitgesproken voor de twee laatste boeken - denk ik dat terugkeren naar het verleden, en uiteindelijk de beslissing om de handeling en de personages in het verleden te laten spelen, voor mij de enige manier was om een goed perspectief te krijgen op het heden. Wat de twee laatste boeken natuurlijk ook gemeen hebben - en het is wellicht het enige, en het meest fundamentele dat ze gemeen hebben - is dat het tijden waren van draconische maatregelen tegen dissidente stemmen in de VS. En dus niet eens zo ver in de tijd liggende staaltjes van de manier waarop ons kortetermijngeheugen ons parten speelt. Je hebt gelijk dat dat geen toeval kan zijn. Ik moet daar niet geheimzinnig over doen."

Bij de parallellen tussen de periode die u beschrijft in The Given Day en het Amerika van de laatste acht jaar, hoeven we ook geen tekeningetje te maken. U was zich daar als schrijver onmiddellijk van bewust toen u aan het boek begon.

"Ik zeg altijd dat mijn 14 jaar oude bulldog de parallellen had kunnen zien. Mijn taak was meteen om op dat punt de andere kant uit te kijken en er geen aandacht op te vestigen. Iedereen kan de gelijkenis zien tussen de Sedition Act van 1918 en de Patriot Act van 2003 (The Sedition Act van 1918 was een amendement op The Espionage Act van 1917, snel opgezet door President Woodrow Wilson om de vrijheid van meningsuiting te beknotten en elke verkeerde uitspraak over de regering, de vlag of het leger illegaal te maken, JS), tussen de betrokkenheid in de Eerste Wereldoorlog en vandaag in Afghanistan en Irak, tussen de enorme economische crisis die uiteindelijk tot de Grote Politiestaking in Boston zou leiden en de ontzagwekkende crisis vandaag."

Dat historische besef is natuurlijk ook sociaal van aard. Uw sociale bewustzijn als schrijver is tastbaar, en toch evenmin iets waarmee u 'uitpakt'.

"Ik ga nooit aan een boek van openlijk sociale of politieke inslag beginnen, dat is zeker. Maar mijn sociaal gevoel komt wel op een organische manier aan de orde. Dat is altijd zo geweest als ik schreef. Ik denk dat als je genoeg apen in een kamer opsluit en ze een tikmachine geeft, ze vroeg of laat wel met een verhaal voor de dag zullen komen. Iedereen kan iets bedenken waarin iets gebeurt, waarin spanning zit of iets ontploft, en dat een einde heeft. Schrijven is in die zin een fluitje van een cent. Verhaaltjes bedenken interesseert me ook geen zier. Wat niet betekent dat ik geen kick krijg van onderling verbonden thrills, van een goed opgebouwde plot. Maar ik vond altijd dat er context moest zijn, en die context moest van de personages komen. De sociale kwesties kwamen dan vanzelf, en waren ook 'natuurlijk' verbonden met het feit dat ik noir schreef. Ik zou mezelf geen misdaadschrijver noemen, maar ik heb wel erg fier zeven boeken binnen het genre geschreven. En het genre is, van nature, een genre dat zich bezighoudt met mensen die in vaak moeilijke sociale situaties zaten, met mensen aan de zelfkant van de maatschappij, met arme mensen. Ik had geen enkele moeite om me daarin in te leven."

Die context waarnaar u verwijst, veronderstelt dat u zich documenteert. Hoe hebt u de research voor The Given Day aangepakt? Hebt u ook met mensen gesproken?

"Wat ik voor The Given Day deed, begon met het googelen van info over de politiestaking, over die onvoorstelbare chaos waarin Boston zich bevond, over hoe politiemensen tot de beslissing kwamen om te staken, hoeveel er werden ontslagen - allemaal overigens - en hoeveel er nog konden terugkeren naar hun job. Van het een kwam het ander, ik begon te lezen, ontdekte steeds meer verbijsterende zaken die in het jaar 1919 plaatsgrepen. Zo stierven er bijvoorbeeld 60 miljoen mensen aan de griep na de Eerste Wereldoorlog. Maar ik heb niet met mensen gesproken, neen. Om een of andere reden ben ik daar niet toe in staat. Integendeel, ik wil zo ver mogelijk wegblijven van getuigenissen, of van ontmoetingen met mensen die je hun relaas doen van een gebeurtenis, een sociale kwestie, een tijdperk. Ik respecteer enorm schrijvers die dat wel doen, maar voor mij is het onmogelijk. Ik denk dat het mijn manier is om een min of meer objectieve afstand te houden."

U bent wel bewust met het schrijfproces bezig. Nog niet zolang geleden ontdekte u dat lesgeven over schrijven u goed ligt.

"Ja, maar ik ben ermee gestopt. Het hield me weg van het schrijven zelf, en van mijn nieuwe vrouw en gezin. Weet je, in die vijf jaar dat ik aan The Given Day werkte, was ik actief betrokken bij een theateropvoering (Coronado, Lehanes eerste en enige toneelstuk, dat hij onder meer in Sint-Petersburg, Florida mee regisseerde, JS) en deed ik drie afleveringen van The Wire (David Simons HBO-dramareeks, JS). Dat mag dan wel genoeg lijken voor sommigen, voor mij was het onvoldoende. Zo ben ik aan mijn volgende boek begonnen - overigens een Kenzie-Gennaroproject - en aan het vervolg op The Given Day. Daarnaast aanvaardde ik ook een nieuw televisieproject, waarover ik helaas nog niks kan vertellen."

Ik heb drie namen voor u, alle drie met de voornaam James: James Lee Burke, James Ellroy en James Crumley, die helaas in september vorig jaar overleed.

"Iets waar ik trouwens nog steeds van moet bekomen..."

Wat betekenen ze voor u?

"Ik heb het wellicht al over anderen ook gezegd, maar als je me nu vraagt welke schrijvers een diepgaande invloed op me hadden, dan zijn het inderdaad wel deze drie - samen met Elmore Leonard en de Parkerromans van Donald E. Westlake (die begin januari onverwacht overleed en de Parkerromans onder het pseudoniem Richard Stark publiceerde, JS). Vreemd dat ze niet alleen alledrie James heten, maar je moet ook weten dat hun werk, en de omwenteling die ermee gepaard ging, verscheen binnen een periode van niet meer dan tien jaar, van 1978 tot 1988. Man, wat heb ik geboft dat ik die tijd kon meemaken voor ik zelf aan het schrijven ging! Als ik er nu aan terugdenk, besef ik het pas goed. James Ellroy en zijn LA Quartet. Goed, White Jazz was nog niet geschreven, maar er was..."

1987: LA Confidential, een bom in de Amerikaanse misdaadliteratuur.

"Absoluut. En hij had al The Big Nowhere, The Black Dahlia en de Lloyd Hopkinsromans geschreven. James Crumleys The Last Good Kiss en Dancing Bear waren verschenen, en ook James Lee Burke had al zijn grote werk geschreven."

Tot slot wil ik u nog drie uitspraken voorleggen van Gabriel García Márquez, de auteur van uw onbetwiste lievelingsboek Honderd jaar eenzaamheid.

"Shoot."

'Het belangrijkste in het leven is niet wat er met je gebeurt, maar wat je je herinnert en hoe je dat doet.'

"Beslist. Het omschrijft eigenlijk ook prima waar een schrijver mee bezig is. Schrijvers gebruiken verhalen, en dus wat er met ons gebeurt - de 'mortal events' waarover we het hadden - om orde te brengen in de chaos. Alle verhalen zijn natuurlijk vals, maar in de handen van schrijvers geven ze betekenis aan het universum."

'Literatuur is niet meer dan timmeren. Beide werken met de werkelijkheid, een materiaal dat even hard is als hout.'

"Nou, dat lijkt wel het omgekeerde van de eerste uitspraak. Wat de werkelijkheid betreft, weet ik het nog niet zo goed, maar ik vind wel dat de taal en de zinnen die je gebruikt zo hard als hout moeten zijn."

'Neen, ik ben geen rijkerd. Ik ben een arme man met geld, wat niet hetzelfde is.'

"Absoluut. Je hebt er zelfs geen idee van wat een arme rijkerd ik wel ben."

Jo Smets

Alle verhalen zijn natuurlijk vals, maar in de handen van schrijvers geven ze betekenis aan het universum

Terugkeren naar het verleden is voor mij de enige manier om een goed perspectief te krijgen op het heden

n Dennis Lehane lijkt zich steeds dieper in de geschiedenis in te graven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234