Dinsdag 07/12/2021

ReportageVerenigde Staten

Gesmolten asfalt en elektriciteitsdraden: dodelijke hittegolven overrompelen Portland

Een man staat op 27 juni midden in de Salmon Springs-fontein in Portland. Beeld Getty
Een man staat op 27 juni midden in de Salmon Springs-fontein in Portland.Beeld Getty

De Amerikaanse stad Portland was niet voorbereid op de serie hittegolven die al tot tientallen doden hebben geleid. Vanaf woensdag worden weer heel hoge temperaturen verwacht. ‘Wij zijn deze hitte niet gewend. Hoe zijn de zomers straks als onze zoon volwassen is?’

Twee meisjes rennen gillend door de Midland-bibliotheek in Portland. Ze trekken laden van het kopieerapparaat open en dicht, gooien dvd’s in een prullenbak en slepen die langs rijen boekenkasten. Een vrouw die achter een van de computers haar cv actualiseert, schudt moedeloos haar hoofd. Wie vandaag naar de bibliotheek gekomen is om te werken of te lezen, heeft pech.

Sinds Portland is getroffen door twee hittegolven is de bibliotheek aangemerkt als ‘cooling center’, een plek waar inwoners kunnen schuilen voor de hitte. Openbare gebouwen met zoemende airconditioning en flesjes water zijn een levensvoorziening geworden. Het is bittere noodzaak: deze zomer kwamen hier al bijna zeventig mensen om.

Portland is niet de enige Amerikaanse stad die deze zomer wordt geteisterd door extreem weer. Zuidelijker zijn nieuwe recordtemperaturen bereikt. In Death Valley in de staat Californië werd het zelfs 54 graden. Door het westen van de Verenigde Staten razen vele bosbranden. De Dixie Fire in Californië heeft al bijna 200.000 hectare in de as gelegd. Vijfduizend brandweermannen zijn ingezet om de brand, die nog weken kan duren, te bedwingen.

Een ‘cooling center’ in een congreshal in Portland, waar inwoners kunnen schuilen voor de hitte. Beeld Getty
Een ‘cooling center’ in een congreshal in Portland, waar inwoners kunnen schuilen voor de hitte.Beeld Getty

En hittegolven zullen vaker voorkomen. Dat is een van de conclusies die het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), het klimaatpanel van de Verenigde Naties, trok in een rapport dat maandag verscheen. De wereld staat voor twee grote uitdagingen: enerzijds moeten we inzetten op het voorkomen van verdere klimaatverandering, anderzijds moeten landen en steden als Portland zich nu al wapenen tegen de gevolgen ervan.

In de Midland-bibliotheek is de wanhoop over het veranderende klimaat voelbaar. “We zaten zeven dagen lang hier verstopt omdat we thuis geen airco hebben”, zegt de werkloze Sarra Monfils (39), die met haar man David naar buiten loopt met wat flesjes water in de hand. Het is vandaag 34 graden. Met een arm beschermt Monfils haar hoofd tegen de zon. “Als je in Portland opgroeit, ben je zulke hitte niet gewend”, zegt ze. “We maken ons zorgen over onze kinderen. Onze jongste is vier jaar. Hoe zijn de zomers hier als hij volwassen is?”

Heter dan Nevada

Portland, Oregon, aan de westkust van de Verenigde Staten, heeft een klimaat dat lijkt op dat van België: in de winter niet heel koud, in de zomer niet heel warm. Maar dit jaar werd het eind juni met 47 graden Celsius heter dan in de woestijn van Nevada. Door de hitte vielen in Oregon meer dan honderd doden. Eind juli kwam er een tweede hittegolf overheen en komende woensdag stijgt het kwik naar verwachting opnieuw naar zo’n 38 graden.

Een stad die hitte gewend is, kan een paar extra graden wel aan, maar Portland is niet gebouwd om heet te worden. Dat frustreert Vivek Shandas mateloos. Al twintig jaar ziet de klimaatonderzoeker aan Portland State University zijn stad warmer worden en probeert hij beleidsmakers ertoe aan te zetten die klimaatproblemen serieus te nemen. Als hij vroeger stelde dat het hier net zo warm als in de staat Arizona kon worden, zeiden zij: nee, onmogelijk!

Mensen zoeken verkoeling in het water van de Clackamas-rivier, in het zuiden van de stad. Beeld Getty
Mensen zoeken verkoeling in het water van de Clackamas-rivier, in het zuiden van de stad.Beeld Getty

Nu het zover is, pleit hij voor harde maatregelen: groene bouwcodes, geïsoleerde woningen, infrastructuur die hoge temperaturen wel aankan. Maar beleidsmakers plakken liever pleisters: “Als een elektriciteitsdraad smelt, hangen ze liever een nieuwe op”, zegt hij.

Drie dagen voor de eerste hittegolf werden inwoners van Portland ingelicht door een persbericht van Multnomah County, het district waar Portland onder valt, met het verzoek een plan te maken. Maar de hittegolf kwam eerder dan verwacht en dat leidde tot veel chaos. Mensen zonder vervoer wisten niet hoe ze naar de cooling centers konden gaan. De lijnen van het noodnummer (211), dat inwoners konden bellen voor gratis vervoer, waren al snel overbezet.

Wanneer Shandas de autoriteiten spreekt en vraagt waarom ze klimaatproblemen niet structureler aanpakken, hoort hij dat er meer acute zorgen zijn: armoede, corona, het gebrek aan betaalbare woningen. Problemen waarvan Shandas denkt dat ze niet aangepakt kunnen worden zonder aan klimaatverandering te denken. “Ze willen in Portland heel gehaast nieuwe betaalbare woningen gaan bouwen”, zegt hij telefonisch, “maar als ze niet nadenken over goede isolatie, genoeg schaduw en genoeg groen wordt het armoedeprobleem alleen maar groter.”

Gesmolten asfalt

Overal in Portland rijden betonmixers om het door de hitte gesmolten asfalt te herstellen. Huisdieren hadden het zwaar en moesten binnenblijven vanwege het weer. Zwembaden moesten dicht om de veiligheid van het personeel te garanderen. Op apps als TikTok zijn filmpjes te zien van mensen die met pannetjes op de stoep spek met eieren bakken, onder de sissende zon.

Veel rijke inwoners van Portland reden naar de kust voor verkoeling of boekten hotels met airconditioning. Daklozen en mensen met minder geld, zoals de Monfilsen, vonden heil in cooling centers die soms de hele nacht openbleven omdat het ook ’s avonds niet genoeg afkoelde.

Sarra (39) en David Monfils (44). Beeld Maral Noshad Sharifi
Sarra (39) en David Monfils (44).Beeld Maral Noshad Sharifi

Wie thuis alleen achterbleef zonder genoeg te koelen, liep het risico binnen een aantal uur te sterven. Een hitteaanval begint met een heftige zweetpartij, spierkramp en hoofdpijn. Hitte maakt mensen warrig, ze kunnen niet goed meer oordelen over de ernst van de situatie. Als de lichaamstemperatuur verder toeneemt, stoppen organen na een tijdje met functioneren.

Volgens Shandas en andere experts zijn hittedoden niet nodig als er een goed noodplan klaar ligt, maar dat lag er niet in Portland. En als er goed wordt gecommuniceerd over de gevaren door de autoriteiten, maar dat gebeurde niet. Tientallen alleenwonende ouderen werd de hitte daardoor fataal. In de dagen na de hittegolf werden zij dood in hun huis gevonden.

Hitte-eilanden

In Portland zijn ouderen en inwoners van arme wijken het zwaarst getroffen door de hittegolf. De meesten woonden in zogeheten hitte-eilanden, gebieden met weinig bomen en veel asfalt en steen; materialen die hitte langer vasthouden. Toen het volgens de officiële cijfers 46,6 graden was in Portland, ging Vivek Shandas op een paar hitte-eilanden de temperatuur opmeten. Op een plek bleek het 51 graden.

Hazelwood is zo’n hitte-eiland, een wijk met veel steen en weinig groen. Aan een lange straat met kleine goedkope woningen zet Bever Guerrero zijn zwarte, glinsterende motor aan de kant van de weg. Hij loopt zijn moeders voortuin in, grist de post uit de brievenbus, geeft die binnen af en gaat weer op zijn motor zitten. Omdat het heet is, wil Guerrero dat zijn 78-jarige moeder zo min mogelijk de deur uitkomt, ook niet om de post te halen.

Een vrouw in een cooling center heeft koude doeken op haar hoofd en borst. Beeld The Washington Post
Een vrouw in een cooling center heeft koude doeken op haar hoofd en borst.Beeld The Washington Post

“Het weer was echt verschrikkelijk en mijn moeder had geen airco”, zegt Guerrero. “Een paar dagen voor de hittegolf heb ik er een in haar huis geïnstalleerd. Net op tijd. Anders was zij misschien ook dood geweest.”

Guerrero’s moeder heeft geluk, met een zoon die naast een mooie motor ook nog een airconditioner kon betalen, maar vanzelfsprekend is het niet. De meeste doden hadden geen airco. De enkeling die er wel een had, wilde mogelijk geen hoge energierekening riskeren.

Klimaatoplossingen

Bij het district Multnomah County zijn ze nog aan het bijkomen van de schrik over al die doden. “We wisten dat de temperatuur hier kon toenemen, maar we dachten dat het nog tien of vijftien jaar zou duren voordat het hier zo heet zou worden”, zegt hoofdwoordvoerster Julie Sullivan-Springhetti. Ze zegt dat er klimaatexpertise in huis wordt gehaald, belooft dat er meer bomen worden geplant, groene bouwcodes komen – maatregelen waar Vivek Shandas al jaren voor pleit.

Een paar weken geleden mocht Shandas wat Congresleden in Washington toespreken over wat hij denkt dat er moet gebeuren om meer hittedoden te voorkomen. De Senaat stemde twee weken terug in met een pakket van bijna 844 miljard euro dat naar infrastructuur gaat. Een deel zal worden geïnvesteerd in groene energie.

116 graden Fahrenheit, ruim 46 graden Celsius. Beeld Getty
116 graden Fahrenheit, ruim 46 graden Celsius.Beeld Getty

Heel goed, denkt Shandas. Hoe meer geld naar het klimaat gaat, hoe beter. Maar hij hoopt ook dat klimaatgeld hyperlokaal wordt uitgegeven en pleit voor hitteambassadeurs en noodhulpteams in iedere wijk die weten wat er achter elke voordeur gebeurt: wie oud of ziek is, wie een airconditioner nodig heeft. Volgens hem worden zo meer klimaatdoden voorkomen.

“Weet je wat gek is”, zegt Shandas. “We wonen in een stad geleid door Democraten, die nooit hebben getwijfeld aan de klimaatverandering, maar toch niet veel meer doen dan brandjes blussen wanneer het al te laat is. Ik hoop dat deze hittegolf een wake-upcall is.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234