Vrijdag 04/12/2020

Getuigenissen

‘Geslacht X? Ik ben liever hokjesvrij.’ Non-binaire Belgen over de plannen om derde geslacht in te voeren

Yorick Baeke: 'Het voelt alsof cismensen bepalen wat de problemen zijn waar wij mee zitten.'Beeld Thomas Sweertvaegher

De regering is op zoek naar een oplossing voor de registratie van non-binaire mensen op identiteitskaarten. Zo ligt het idee op tafel om een derde geslacht ‘X’ in te voeren voor zij die zich noch als man, noch als vrouw identificeren. Een andere mogelijkheid is om de hele gender- of geslachtsaanduiding te laten vallen. Wat vinden non-binaire mensen hier zelf van?  

‘Mijn identiteitskaart weerspiegelt mijn persoonlijkheid niet’
Yorick Baeke (21), student performance (KASK)
Wil aangesproken worden met : hij/hem/zij/haar

“Het is voor mij een erg dubbel gevoel. Ik begrijp volledig waarom er gedacht wordt aan de ‘X’ en ik apprecieer het dat beleidsmakers hier energie in steken. We ervaren iedere dag zoveel discriminatie, haat en geweld waar niets aan gedaan wordt. Maar aan de andere kant vraag ik me wel af of die letter de juiste keuze is. Want die ‘X’ steekt mensen opnieuw in een hokje. Iedereen die zich dan niet als strikt man of vrouw identificeert, wordt samen in die derde optie geduwd. Er bestaan zoveel variaties binnen de letter ‘X’ die je gewoon niet kan vatten met enkel een derde genderidentiteit.

“Ik kan natuurlijk alleen vanuit mijn eigen ervaring spreken, maar eigenlijk zat ik hier niet echt op te wachten. Al begrijp ik dat het voor andere mensen net wel een bevrijding of opluchting kan zijn. Weet je, die identiteitskaart is geen representatie van wie ik ben. Mijn naam staat erop en wat gegevens, maar ze weerspiegelt mijn persoonlijkheid niet. Bovendien: die identiteitskaart is niet het grootste probleem waar wij mee worstelen. 

“Ik heb zelf al veel nagedacht over wat ik zou doen als het zover is. Die X zie ik wel zitten, want aan het label man of vrouw heb ik geen boodschap. Hecht ik dan wel belang aan een ‘X’ ? Eigenlijk ook niet. Ik haal mijn identiteitskaart maar zelden boven, dus ik word nauwelijks geconfronteerd met wat erop staat. Dus, eerlijk: het kan mij niet zoveel schelen of er M, V of X staat. Is dat wel nodig, een gender- of geslachtsaanduiding op de identiteitskaart? 

“Het gevoel dat bij veel non-binaire personen heerst, is dat dit beslissingen zijn die voor transmensen gemaakt worden vanuit een cisperspectief (zie kader) . Er wordt niet geluisterd naar ons. Het voelt alsof cismensen bepalen wat de problemen zijn waar wij mee zitten. In plaats van allerlei zaken te veronderstellen, zouden ze beter met ons in dialoog treden en vragen welke problemen eerst aangepakt moeten worden.”

Yorick Baeke.Beeld Thomas Sweertvaegher

“Toch vind ik het fantastisch dat dit eindelijk op tafel ligt en dat mensen die zo lang gewacht hebben op een genderneutrale registratie daar eindelijk de kans voor zullen krijgen. Die registratie kan er bovendien voor zorgen dat non-binaire, intersekse of transpersonen meer genormaliseerd worden in onze samenleving. Representatie is belangrijk en met die X sturen we een signaal: ‘Je kan ons niet meer blijven negeren. Wij bestaan. Wij zijn hier.’

“Ik verwacht wel dat mensen zich ertegen zullen verzetten. Iedere stap vooruit gaat gepaard met tegenstand. Dat kan je niet vermijden. Het is belangrijk om er voldoende bij stil te staan hoe we vooruitgang kunnen boeken en tegelijkertijd die kwetsbare groep veilig houden. Want op dit moment voelen wij ons niet veilig. Wat dat betreft houdt die ‘X’ ook risico’s in. Het is ook een soort neonpijl die ons aanwijst als ‘anders’. Ik ben bang dat we nog meer geviseerd zullen worden. 

“Begrijp me niet verkeerd. Ik geloof niet dat we het makkelijk moeten maken voor mensen die niet willen meegaan met hun tijd. Er moet verandering komen en ik weiger me te voegen als het op mijn eigen identiteit aankomt. Ik ben wie ik ben.”

‘Hoe zichtbaarder je bent, hoe meer discriminatie’
Arlo Devreese (26), sociaal assistent en muzikant 
Wil aangesproken worden met: die/hen

Arlo Devreese.Beeld Thomas Sweertvaegher

“Als je als overheid rekening wil houden met iedereen – cis, trans, intersekse en non-binair – is het weglaten van een gender- of geslachtsaanduiding de beste optie. Er bestaan zoveel nuances dat je met die drie aanduidingen gaat blijven botsen met mensen. Als die gegevens om een of andere reden toch geregistreerd moeten worden, doe dat dan desnoods via de chip. 

“Sowieso kan je discussiëren over de term ‘geslacht’ die momenteel op de identiteitskaart staat. In veel officiële documenten wordt er met geslacht gender bedoeld, terwijl dat niet hetzelfde is. Geslacht gaat over de biologische verschillen, terwijl gender net gaat om de sociale rollen en normen die in de maatschappij worden toegeschreven aan vrouwen en mannen. De regering overweegt om op de kaart ‘Geslacht: X’ als optie te introduceren, niet ‘Gender: X’. Dat is heel verwarrend voor veel mensen. Want hiermee komen ze eigenlijk tegemoet aan de eisen van intersekse personen, niet van non-binaire personen.

“Persoonlijk zou ik wel graag een ‘X’ op mijn identiteitskaart laten zetten. Die letter kunnen tonen vind ik toch een vorm van empowerment. Ik stoor me al zo lang aan de huidige ‘V’. Een aantal maanden geleden liet ik mijn identiteitskaart vernieuwen omdat ik van naam ben veranderd. Het was frustrerend dat ondanks die naamsverandering de kaart nog steeds niet helemaal klopte. Die ene letter heeft voor mij een grote impact op mijn leven, dus ik wacht geduldig op de beslissing van de overheid.

“Helaas is die ‘X’ ook een extra vrijgeleide voor discriminatie. Zo vertelde ik onlangs aan mijn mama en zus dat ik liever een ‘X’ op mijn kaart heb. Zij merkten op dat dit het moeilijker kan maken om naar bepaalde landen te reizen, zoals China, Polen of Rusland. Bij controles zien ze meteen die letter. Hoe zichtbaarder je bent, hoe meer kans je loopt om gediscrimineerd te worden. Dat weet iedereen die lgbtqia+ is. 

“De groep die in dit debat het vaakst wordt vergeten zijn de intersekse personen. Ik vraag me af wat hun mening is. Je hebt intersekse personen die ook non-binair zijn, maar dat is zeker niet altijd het geval. Op dit moment is de aanduiding op de identiteitskaart een geslachtsaanduiding. Als je daar trouw aan blijft, zouden alle intersekse personen geregistreerd moeten worden als ‘X’, maar dat is gewoon fout. Het is veel complexer dan dat.

“Nu, door de kwestie in haar geheel van de identiteitskaart te halen, zorg je ervoor dat er geen onderlinge discussies komen bij lgbtqia+-groepen. Bovendien hebben cisgenderpersonen natuurlijk ook iets te zeggen over het onderwerp. Iedereen moet zich goed voelen bij de beslissing en ik hoop dat daar aan wordt gedacht door iedereen in het debat te betrekken.”

‘Ik ben liever hokjesvrij’
Inke Gieghase (23), freelancejournalist en spokenwordartiest
Wil aangesproken worden met: die/hen

Inke Gieghase.Beeld Thomas Sweertvaegher

“Persoonlijk vind ik een derde geslacht ‘X’ geen goed idee. Ik zou liever hebben dat de zichtbare geslachtsregistratie op de identiteitskaart volledig wegvalt. Niet alleen omdat gender en geslacht iets totaal anders betekenen, maar vooral omdat het een extra hokje is waar je mensen in kunt steken. Hokjes zijn altijd te nauw en ik wil er liever niet in vastzitten. Bovendien leidt die letter automatisch tot extra discriminatie. Bij controles of tijdens het reizen ben je dan plots heel wat minder veilig. Door die beslissing stigmatiseer je een groep die sowieso al kwetsbaar is.

“Maar als de knoop wordt doorgehakt en er toch een derde optie komt, zal ik die aanpassing naar ‘X’ wel maken. De ‘V’ die op dit moment op mijn identiteitskaart staat, blijft confronterend. Iedere dag word je door zulke binaire opdelingen door de maatschappij in het hokje van ‘V’ of vrouw geduwd. Dat doet pijn. Het is als een blauwe plek die telkens opnieuw verschijnt en geen tijd krijgt om te helen. Dat weegt enorm door op je mentale gezondheid en hoe comfortabel je je in je eigen vel voelt. Ikzelf leef liever hokjesvrij en iedere stap die daarnaar wordt gezet, is welkom. 

“Ik snap zeker waarom die ‘X’ voor sommige mensen zo belangrijk is. Dit is eindelijk iets tastbaars. Een bewijs dat er meer dan die twee hokjes bestaan. Dit werd al te lang verstopt of ontkend.

“Binaire transmannen of -vrouwen hebben jarenlang hard gevochten om de transgenderwet in te voeren. Zij kunnen nu hun geslachtsaanduiding laten veranderen zonder dat ze daar fysiek bewijs voor moeten leveren. Ik kan me perfect inbeelden dat het afschaffen van een registratie voor hen een tegenslag kan zijn. Er is dus geen eenduidige oplossing. Laat dit vooral duidelijk maken dat de lgbtqia+-gemeenschap divers is. We zijn met veel, met verschillende meningen en ervaringen. 

“Er is veel aandacht in de media voor dit debat. Alleen vrees ik dat dit een momentopname is. Na een paar weken gaat die aandacht weer verslappen en blijft een grote sensibilisatie uit. Het lijkt nu alsof politici veel doen voor non-binaire of gender nonconforming personen, maar dat is niet zo. Het doet uitschijnen alsof wij opeens aanvaard gaan worden door de maatschappij. Dat is jammer genoeg niet het geval. Daar is veel meer voor nodig. Ik kan de beleidsmakers alleen maar aanraden om hun research goed te doen vooraleer ze beslissingen nemen die een impact hebben op ons. Praat met ons.

“Uit het discours van de politici blijkt duidelijk dat ze vooral non-binaire personen willen bereiken met deze beslissing. Maar de letterlijke opvatting van het derde geslacht ‘X’ zou meer slaan op intersekse personen. Het is goed dat ook zij worden betrokken, want bij de geboorte worden ouders verplicht om een geslacht te kiezen, met onnodige operaties die op het kind worden uitgevoerd. Intersekse personen worden overigens veel te weinig betrokken door de politici.”

Verklarende woordenlijst

- Intersekse: in 1,7 procent van de gevallen is het niet duidelijk welk biologisch geslacht een persoon heeft. 
- Cisgender: mensen die cisgender zijn, hebben een gender dat correleert met het geslacht waarmee ze geboren zijn. 
- Transgender: iemand die een geslacht heeft dat niet overeenkomt met het gender waar die persoon zich mee identificeert. 
- Non-binair: iemand wiens gender zit op het spectrum tussen ‘man’ en ‘vrouw’. 
- Lgbtqia+: de afkorting omvat mensen die lesbisch, gay, biseksueel, panseksueel, transgender, genderqueer, queer, intersekse, agender en aseksueel zijn. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234