Maandag 20/09/2021

Geschoffeerd, gepaaid en onmisbaar

Voor de zeventigste keer openen de lidstaten van de Verenigde Naties vandaag in New York hun plenaire Algemene Vergadering. De VN vieren weer eens een rond getal in hun bestaan. Waar zijn de cadeaus en wie mag ze in ontvangst nemen?

Voor wie de cadeaus in elk geval niet bestemd zijn, zijn de 360.000 vluchtelingen in de buurlanden van Syrië die deze maand door het Wereldvoedselprogramma (WFP) werden afgesneden van voedselhulp. Handenwringend moeten de VN toezien hoe de grootste vluchtelingencrisis in decennia het Midden-Oosten en Europa treft. Ondanks alle noodoproepen wijst niets erop dat de ellende spoedig minder zal worden.

Idem voor de oorlog zelf. Die heeft in vierenhalf jaar een land vernietigd, zonder dat daartegen iets werd gedaan door de VN, de organisatie die in september 1945 in haar handvest stelde dat 'wij, de volken van de Verenigde Naties, vastbesloten (zijn) komende generaties te behoeden voor de gesel van oorlog'.

Hebben de Verenigde Naties gefaald? Jazeker, maar dan vooral de verenigde naties zonder hoofdletters, dus de 193 lidstaten die vandaag in New York hun zeventigste zittingsjaar openen. Terwijl regeringen verzuimen de opdrogende hulpfondsen aan te vullen, zijn VN-organisaties als UNHCR, Unicef en WFP de enige die in de Syrië-crisis daadkracht uitstralen. En dat de Veiligheidsraad van de VN de Syrische oorlog laat dooretteren, is niet de schuld van bureaucraten als secretaris-generaal Ban Ki-moon, maar van de grootmachten die het in New York voor het zeggen hebben.

Pispaal

Het was in die zeventig jaar zelden anders. Bijna altijd wanneer wezenlijke geopolitieke belangen op het spel stonden, werden conflicten buiten de VN om afgehandeld. In de Vietnam-oorlog noch in de Cuba-crisis speelde de Veiligheidsraad een rol.

Na het einde van de Koude Oorlog flakkerde de hoop op dat het veto zou plaatsmaken voor nieuwe vormen van mondiale samenwerking. Lang heeft het optimisme niet geduurd. In de Joegoslavië-oorlog waren de VN vooral pispaal: handig om het falen van de lidstaten op af te schuiven. Tijdens de invasie van Irak in 2003 werden de VN door de regering-Bush geschoffeerd, nota bene met het argument dat Saddam Hoessein weigerde VN-resoluties na te leven.

Wel werd in de jaren negentig de aanzet gegeven tot hervorming van het VN-apparaat, een onoverzichtelijke alfabetsoep van gespecialiseerde organisaties, fondsen, programma's en departementen met bij elkaar 85.000 stafleden. Een reeks van rapporten met aanbevelingen volgde, zoals dat van het 'high-level' panel van experts dat tien jaar geleden op verzoek van toenmalig VN-chef Kofi Annan de VN-bureaucratie ongenadig tegen het licht hield.

De VN-familie heeft sinds 1945 in humanitaire zin ontegenzeggelijk veel tot stand gebracht, van het distribueren van voorbehoedmiddelen tot het bestrijden van tropische ziekten en het beschermen van werelderfgoed. Op de verjaardagsfeestjes in New York zal daarvan - ook al zijn zeker niet alle Millenniumdoelen gehaald - volop de loftrompet worden gestoken.

Er is echter veel mis met de VN-organisatie, een in zichzelf gekeerde bureaucratie die volgens het panel "gefragmenteerd en zwak" is, vaak "niet efficiënt en niet effectief". Verhalen over het verspillen van geld zijn legio en VN-functionarissen lijken soms vooral geïnteresseerd in de royale onkostenvergoeding of de geneugten van een paar jaar New York als standplaats.

Te zeggen dat er niets met de aanbevelingen gebeurt, is overdreven. Dor hout werd gekapt, afdelingen zijn gestroomlijnd. Maar de "radicale" hervorming die Kofi Annan voor ogen stond, heeft niet plaatsgevonden. Het meest vergaande idee van het panel, het per land onder één directie brengen van alle VN-instellingen, ligt nog steeds in de la "te bestuderen". Kennelijk ontbreekt het de lidstaten aan politieke wil om verandering door te drukken.

Geen schijn van oplossing

Dat geldt al helemaal voor hervorming van de Veiligheidsraad, een orgaan dat qua samenstelling en werkwijze de internationale machtsverhoudingen uit 1945 weerspiegelt. In een gezelschap met de omineuze naam 'Open einde-werkgroep' wordt al sinds 1993 gepraat over uitbreiding van het aantal permanente leden (India erbij? Zuid-Afrika? Brazilië? Japan?) en aanpassing van het vetorecht. Er is geen schijn van oplossing in zicht.

"De VN hebben bewezen niet te hervormen te zijn", zegt Thomas Carothers, VN-expert van de Carnegie Endownment. Toch noemt hij de VN "onmisbaar", ondanks alle fouten. Een aloud VN-aforisme luidt: "Als de VN niet bestonden, zouden we ze moeten uitvinden." In de woorden van Carothers is dat: "We zullen het ermee moeten doen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234