Vrijdag 02/12/2022

Geruzie over nalatenschap van Nobelprijswinnaar

Zoon en kleindochter eisen vergoeding voor 'samenzwering die 30 jaar de echte erfgenamen hun rechten heeft ontzegd'

John Steinbeck

Brussel

Eigen berichtgeving

Bernard Dewulf

De enige nog levende zoon van de beroemde Amerikaanse schrijver John Steinbeck, Thomas Steinbeck, eist van verscheidene partijen onder meer 18 miljoen dollar en de rechten op Steinbecks werk. Het bedrag is volgens de klager een vergoeding voor "de samenzwering die dertig jaar lang de echte erfgenamen hun rechten heeft ontzegd", zo berichtte The San Francisco Chronicle.

John Steinbeck (1902-1968) is een van de beroemdste twintigste-eeuwse Amerikaanse schrijvers. Hij werd geboren in Salinas, Californië, en boekte zijn eerste succes met de verhalenbundel Tortilla Flat (1935). In zijn romans behandelde Steinbeck vaak de economische en sociale problemen van de arbeidersklasse. De schrijver, die een naturalistisch-realistische stijl aanhield, is vaak hard in zijn aanklachten. Zijn roman The Grapes of Wrath (De druiven der gramschap) vertelt het verhaal van de Joads, een arme familie uit de Amerikaanse staat Oklahoma, en hun reis naar en hun problemen in de staat Californië. De roman wordt vaak gezien als een verdediging van de armen tegen de rijken.

Allicht zijn bekendste en belangrijkste werk is East of Eden (Ten oosten van Eden). Daarin stopt de schrijver met het kijken naar sociale onrechtvaardigheid als de bron van kwaad en zoekt de wortels van het kwaad in plaats daarvan in de menselijke psychologie.

John Steinbeck kreeg in 1962 de Nobelprijs voor literatuur.

Nu dus heeft Thomas Steinbeck, de enige overlevende zoon van John Steinbeck en zelf schrijver, een klacht ingediend. Hij doet dat samen met Blake Smyle, kleindochter van de Nobelprijswinnaar. De klacht draait om de nalatenschap van Steinbeck, waaronder de auteursrechten en zelfs de handtekening van zijn vader. Ze is gericht tegen een advocatenfirma in New York, McIntosh & Otis, die Steinbecks onroerend goed beheert, de Stichting Steinbeck-Nalatenschap en familie van Steinbecks tweede echtgenote Elaine Steinbeck. Elaine richtte de stichting op in 1998. Zij huwde de schrijver in 1950, het echtpaar had geen kinderen.

Toen Elaine Steinbeck overleed, in april 2003, werd alom gemeld hoe zorgvuldig zij was omgegaan met de nalatenschap van haar man in de 35 jaar na diens dood. Bewonderaars van Steinbeck als Edward Albee, Bruce Springsteen en Julie Andrews hadden al vaker hun respect betuigd. Volgens de aanklagers zijn er nu echter, na haar overlijden, bezwarende gegevens opgedoken. Bovendien wordt getwijfeld aan haar zo geprezen eerlijkheid. De aanklagers zeggen dat Elaine integendeel jaloers en wraaklustig was. "Bijvoorbeeld", stellen zij, "weigerde zij Thomas, die dienst deed in Vietnam, ervan op de hoogte te brengen dat zijn vader stervende was. Nadat Thomas via een persbericht had vernomen hoe zijn vader eraan toe was, kreeg hij toestemming om naar huis terug te keren. Maar Elaine weigerde ook daar om hem op de hoogte te houden, ook al bevond hij zich vlakbij."

Elaine liet de helft van de Steinbeck-stichting na aan haar dochter uit een vorig huwelijk en de helft aan haar twee zussen. Maar de regeling betreffende bepaalde copyrights verloopt volgens de wet op het copyright. Toen John Steinbeck stierf, in 1968, was nog altijd een wet uit 1909 van kracht. In 1976 werd de wet gewijzigd, zodat erfgenamen de kans kregen om oude copyrightovereenkomsten te herzien. In het geval van Steinbecks werk betekende zulks dat rechten die uitgevers en filmhuizen bezaten opnieuw bekeken konden worden. Daar baseerden Steinbecks twee zonen zich op toen ze in 1981 de stichting aanklaagden. De schikking die daar in 1983 uit volgde is nog altijd geheim.

Dat er nu een nieuwe klacht is, zo zei de advocaat van Thomas Steinbeck en Blake Smyle, heeft te maken met informatie die pas vrijkwam na Elaines dood. "Dit is", zo zei hij ook nog, "geen prettige zaak voor mijn klanten. Zij beschouwen de klacht als een jammerlijke maar noodzakelijke stap om hun rechtmatige deel te krijgen van de nalatenschap."

De rechtszaak zal wenig invloed hebben op de werking van tal van andere Steinbeck-stichtingen en -genootschappen. "Studenten zullen er geen hinder van ondervinden", zo zei William McPheron, hoofd van de Steinbeck Collections aan Stanford University. Wel, zo voegde hij eraan toe, zou er verwarring kunnen ontstaan over wie nu precies de rechten heeft op bepaalde werken. Dat zou vooral vervelend kunnen worden voor theatergezelschappen en filmhuizen.

Over film gesproken, zopas werd bekend dat Universal Pictures zo goed als rond is met de Steinbeck-Stichting over een verfilming van East of Eden. Regisseur wordt Ron Howard. Het boek werd al eens eerder verfilmd, in 1955, met James Dean in de hoofdrol.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234