Zaterdag 14/12/2019

Geromantiseerde montages

Antwerpenaar-met-Congolese roots Ronny Mosuse herkent het Borgerhout waar hij een groot deel van zijn jeugd doorbracht nog amper. Vandaag woont hij met zijn gezin in Mechelen, maar voor dit interview keert hij met plezier terug naar de levensader van Borgerhout, de Turnhoutsebaan.

Geboren in 1971 in Antwerpen.

Nam in 1988 deel aan Humo's Rock Rally met The B-Tunes.

Richtte met broer Robert en Bart Peeters The Radios op.

Werd in de jaren 90 bekend als producer en presentator.

Bracht eigen albums Stronger (2002), Altijd Oktober (2005) en Allemaal anders (2008) uit.

Speelt bij The Clement Peerens Explosition als Sylvain Aertbeliën.

Is ambasseur van SOS Kinderdorpen.

Heeft drie dochters en een zoon.

Bracht onlangs De verborgen geschiedenis van mijn vader uit.

laats van afspraak is Brasserie 't Center op de Turnhoutsebaan in Borgerhout, een theehuis met een uitsluitend mannelijk, Marokkaans cliënteel. We vallen dan ook lichtjes uit de toon, Ronny en ik. Niet veel later blijkt het het perfecte decor te zijn voor het gesprek dat volgt over zijn boek De verborgen geschiedenis van mijn vader, waarin hij naast de vertelling van zijn vaders verhaal ook zijn jeugd vol tehuizen, pleeggezinnen en politiecontroles aankaart.

Vond je het als kind moeilijk om telkens weer te verhuizen?

"Nee, toen ik klein was, stond ik daar niet zo bij stil. Vanaf het moment dat ik gescheiden werd van mijn broers en bij mijn moeder werd weggehaald, werd het pas moeilijk. Op mijn vijfde ben ik van Borgerhout naar een pleeggezin in Genk verhuisd, toen ik acht was heb ik een paar maanden in een nonnenklooster en een paar andere tussenstations doorgebracht, om dan in een tehuis in Sint-Amands aan de Schelde terecht te komen waar ik herenigd werd met mijn broers. Ik heb nog getwijfeld om daar af te spreken voor dit interview. Het is een feeëriek dorpje aan de Schelde, het laatste stukje van de provincie Antwerpen."

Was je je als kind bewust van het feit dat er nog andere steden bestonden?

"Helemaal niet, Borgerhout was ons universum. We speelden op de Singelring, kropen op de bermen langs de autostrade om te zwaaien naar de voorbijrijdende auto's en liepen over de tramsporen. Het was toen wel veel minder druk dan nu. (lacht) Ik woon nu met mijn gezin net buiten Mechelen, maar als ze me vragen van waar ik afkomstig ben zeg ik altijd van Antwerpen, dat blijft mijn stad. Ik kan hier niet verloren lopen. Ik ken hier mijn weg, ken de gevaren en weet waar ik moet zijn. Sint-Amands is ook mijn dorp, maar ik ben en blijf een Antwerpenaar. Als ik met mijn kinderen over straat loop in Mechelen, zie ik de hondenpoep al van tien meter afstand liggen. Je weet waar de stront ligt als je bent opgegroeid in een stad, dat gaat er niet meer uit."

Van je 12de tot je 17de had je het gevoel dat je je niet thuis mocht voelen in Antwerpen. Wat was er veranderd?

"De politie begon ons te controleren. Niet één keer, maar tien keer. 'Ja maar, ik ben van hier hé', 'Ja manneke, toch efkes checken' was dan het antwoord. Toen het Vlaams Blok met hun sloganeske taalgebruik en belachelijke oneliners de grootste partij werd in Antwerpen heb ik voor mezelf besloten dat Antwerpen misschien toch niet zo'n toffe stad was en dat ik in Sint-Amands wel verder zou doen. Net in die periode braken Bart (Peeters, red.), Robert (Mosuse, zijn broer, red.) en ik door met The Radios en mochten we zowat overal optreden. Ik heb Antwerpen zien uitgroeien tot een duale maatschappij waarin mensen met een andere origine gedwongen werden in bepaalde wijken te wonen. Toen ik als kind in Borgerhout woonde, waren wij als gezin eerder een uitzondering. Marokkaanse, Turkse en Afrikaanse gezinnen woonden links en rechts tussen blanke gezinnen, niet geconcentreerd maar verdeeld. Nu weet je: dat deel van de Turnhoutsebaan is voor de Marokkaanse gemeenschap, dat deel voor de Turkse, de Russen zitten aan het Falconplein, de Chinezen in de Van Wesenbekestraat en de Joden wonen rond het station. Ik ben geen fan van die eilandjes, noch in de opdeling van mensen vanwege hun origine. Die segregatie is jammer voor een stad als Antwerpen. De toenmalige, maar ook de huidige overheid slaagt er niet in zich een duidelijk perspectief over samenleven te vormen. Nochtans bestaat daar veel lectuur over en kunnen steden als Londen en New York tot voorbeeld dienen."

Hielp de muziek je om die woede te kanaliseren?

"Absoluut, ik ben blij dat ik in die tijd iets met mijn muzikaal talent kon doen. Maar als zelfs een intellectueel als Yves Desmet destijds in zijn krant schreef dat we nu eenmaal moeten durven toegeven dat er kutmarokkaantjes rondlopen, moest ik toch slikken. Je kan je de woede niet voorstellen van een jonge gast die voor de tiende keer gecontroleerd wordt. Tenzij je het zelf meemaakt. Die tiende keer was ook genoeg voor mij, maar ik had een gitaar, ik had afleiding. Ik kan me best voorstellen dat je als jongere niet veel nodig hebt om te ontploffen als je die afleiding niet hebt. Dan word je misschien een gefrustreerde Marokkaan, maar geen kutmarokkaan. Vreselijk, dat woord, en kwetsend. Een intellectueel onwaardig. Eender welke gast die je systematisch pest, gaat zich afkeren of reageert explosief. Probeer je maar eens in te beelden hoe dat voor zo'n jongere aanvoelt. Gemakkelijk is dat natuurlijk niet, je kan je soms al moeilijk voorstellen hoe je eigen partner zich voelt."

Helpt een docureeks als Een kwestie van geluk niet om die empathie te vergroten?

"Ik ben geen pessimist, en zeker geen cultuurpessimist. Ik ben een realist. Zo'n programma, hoe goed gemaakt ook, komt too little too late. Het is hip en trendy om naar Molenbeek te kijken en te tweeten dat je Een kwestie van geluk een prachtprogramma vindt, maar verandert het iets aan je mentaliteit? Het is niet dat we onze diverse maatschappij na het bekijken van zo'n programma ook terugzien op het scherm. In Groot-Brittannië maakt het niet meer uit of de presentator van Afrikaanse of Indiase origine is, maar daar zijn wij nog lang niet. Nochtans zijn we al lang bezig met het importeren van mensen van vreemde origine. Hoeveel heb jij er in je vriendenlijst op Facebook? En vergelijk dat aantal dan eens met de statistische cijfers van het aantal mensen van andere origine dat hier woont. Bedroevend resultaat, hé. Toen ik als jonge gast voor de zoveelste keer op straat gefouilleerd werd, kon ik nergens terecht met mijn klacht. Voor jongeren van vreemde origine die hier geboren zijn en het moeilijk hebben, bestaat geen laagdrempelige instantie. Als stad zou je naar hun klachten en frustraties moeten luisteren, in plaats van hen te berispen, wat nu te vaak gebeurt. Op die manier voelen ze dat ook hun stem telt. Dat zou meer helpen dan de goegemeente te informeren met - laat ons eerlijk zijn - geromantiseerde montages."

Heeft dat ervoor gezorgd dat je dit boek wilde schrijven?

"Mijn boek is er gekomen om drie verschillende redenen. Om mijn identiteit te vervolledigen, want ik heb mijn huidskleur een hele tijd verfoeid. Voor veel Belgen bleek ik toch geen Belg te zijn, terwijl ik in het Middelheimziekenhuis geboren ben en geen enkele Congolese taal spreek. Dat ik opgegroeid ben zonder mijn vader - die een nog donkerder huidskleur had dan ik - hielp daar ook niet bij. Maar ik heb dit boek ook voor een deel voor mijn kinderen geschreven, om duidelijk te maken wie mijn vader was en hoe ons familieverhaal in elkaar zit. De derde reden is een maatschappijkritische, want België is toch wel bij de slechtste leerlingen van de klas als het gaat over de omgang met haar koloniale verleden. Je kan die lijn trouwens doortrekken naar de Marokkanen, Turken en Italianen die in de jaren 60 naar ons land gehaald werden toen de economie hier uit haar voegen barstte en de industrie handen tekortkwam. Mijn vader was destijds als student uitgenodigd door de Belgische overheid. We behoren dus tot een minderheid die hier door toedoen van de Belgische overheid zijn beland, en dat is belangrijk om te weten. Veel jongeren met een migratie-achtergrond blijven daar heel lang mee worstelen, erkenning speelt een belangrijke rol bij hun identiteitsvorming."

Denk je dat een boek in tegenstelling tot een documentaire wel een verschil kan maken?

"Hoe meer mensen hun verhaal rechtstreeks - en dus niet via een montage - vertellen, hoe beter. Ik merk dat ik dankzij mijn bekende kop als tweedegeneratie-allochtoon een ander statuut heb dan mijn lotgenoten. Ik kan nu overal komen en van mij nemen de mensen graag iets aan. Ik wil mijn verhaal vertellen voor de jongeren die hetzelfde meemaken en die ervaren hoe moeilijk het is om in deze maatschappij mee te mogen doen."

Niet iedereen met een migratie-achtergrond heeft een bekende kop. Heb jij gewoon veel geluk gehad? Ben je door de mazen van het net geglipt?

"Van het aantal kinderen waarmee ik in instellingen heb gezeten, is achteraf bekeken nog geen twintig procent 'geslaagd' in het leven. Die schuld ligt voor een groot deel bij het beleid van jeugdinstellingen en hoe weinig middelen er naar de zorgsector gaat. Los daarvan heeft het ook te maken met wie je bent, iedereen heeft een andere pijngrens. Ik kan veel hebben, maar ik ben ook lui in die zin dat ik het verloren moeite vind me op te jagen in racistisch of ander dom gedrag."

Verpleegster aan huis

Heb je je vader ook beter leren begrijpen?

"Ik heb het hem nooit kwalijk genomen dat hij ons verliet toen ik drie was, maar ik begreep het niet. Toen ik in zijn geboortedorp in Congo van mijn familie voor het eerst zijn verhaal hoorde, besefte ik pas hoe moeilijk het voor hem geweest moet zijn om met de mensen hier om te gaan en hoe slecht hij werd aanvaard. Lang heeft het dus niet geduurd voor hij de Congolese gemeenschap in Antwerpen had gevonden. Ik heb mettertijd ook meer begrip gekregen voor het feit dat het tussen mijn ouders door de moeilijke omstandigheden niet kon werken. Dat mensen fouten kunnen maken, daar ben ik ondertussen zachter in geworden. Vroeger was ik daar veel meer rigide in."

En je leerde dat je je achternaam niet uitspreekt als Mosuuze maar als Mosoesee.

"Wel een charmante ontdekking, ja. (lacht) De tweede naam die vaders in Congo aan hun kinderen geven, hoeft trouwens niet noodzakelijk hun eigen naam te zijn, dat vond ik interessant. Een vader mag een naam kiezen van een vriend, kennis of familielid waar hij veel respect voor heeft. Zo kan het gebeuren dat je broer en zus een andere achternaam hebben dan jij."

Hoe was het om vanuit Congo naar Antwerpen te kijken?

"In Congo worden hulpbehoevenden in het dagelijks leven opgenomen, dat was geweldig. Hier worden ouderen, gehandicapten en mensen met psychische problemen weggestoken. Maar zijn ze gelukkiger en beter af? Ik heb daar mijn twijfels over. We kunnen moeilijk anders doordat we meedraaien in een liberaal, marktgericht economisch systeem. Maar als ik mijn moeder die na een beroerte in een rusthuis woont bezoek, voel ik mij schuldig. Was dit het nu, even mijn gezicht laten zien om dan de kinderen te halen? Dat wrange gevoel blijft. Maar kunnen we haar zelf verzorgen? Als je uitrekent hoeveel een bed met een lift en een verpleegster aan huis kost, zeg ik nee."

Het is van 2008 geleden dat je nog met een soloplaat naar buiten bent gekomen. Kriebelt het nog of wil je blijven schrijven?

"Ik probeer mijn denkwereld om te zetten in een taal waarvan ik hoop dat iedereen ze begrijpt. Niet op een beeldende manier, zoals mijn zoon en dochters die tekenen en fotograferen, maar door te schrijven en te verklanken. En te dansen, al ben ik daar niet zo veel mee. (lacht) Maar ik heb niet stilgezeten, er kwamen gewoon telkens andere projecten tussen. Met mijn eigen carrière ben ik te weinig bezig, ik vind het belangrijker dat ik me kan uiten. De nood om met mijn nieuwe nummers naar buiten te komen, is nu in elk geval hoog. Nog dit jaar laat ik ze op de wereld los. In het Nederlands, maar schiet me niet dood als ze toch Engelstalig blijken te zijn!"

Het boek De verborgen geschiedenis van mijn vader is verschenen bij Uitgeverij Van Halewyck en kost € 19,95.

"Een programma

als Een kwestie van geluk

komt too little too late"

"Ik zou graag het zwembad aan de Plantin en Moretuslei nog eens willen zien, daar ging ik vroeger met mijn broers dikwijls zwemmen. En De Roma, waar we naar de cinema gingen om Pippi Langkous te zien. Ik hoorde ook dat het Krugerplein helemaal veranderd is, destijds stonden er nog geen speeltuigen."

Zwembad, Plantin en Moretuslei 343, 2140 Borgerhout.

De Roma, Turnhoutsebaan 286, 2140 Borgerhout. www.deroma.be.

"Een pluim voor het vorige stadsbestuur voor de manier waarop ze de Dam-wijk hebben aangepakt. Wat een site, Park Spoor Noord! Toen ik klein was, was het een buurt waar je beter niet kon rondhangen. Of je kon dat toch beter niet aan je ouders vertellen. (lacht) Voor het Sint-Jansplein gold dat ook, terwijl het daar nu toch ook heel aangenaam is."

Park Spoor Noord, Ellermanstraat, 2060 Antwerpen.

"Als kind heb ik zo vaak aan de bruggen van de Singel geravot. Ook op het wasteland tussen Borgerhout en de Singel, waar nu site Spoor Oost zich uitstrekt. Ik moet daar al goed knipperen met mijn ogen wil ik het Borgerhout van toen nog herkennen."

Spoor Oost, ingang aan Buurtspoorweglei, 2140 Borgerhout en Schijnpoortweg, 2060 Antwerpen. www.spooroost.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234