Maandag 18/10/2021

Gered en hersteld voor het nageslacht

'Schatten voor allen', de tentoonstelling die vandaag de deuren opent in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel, laat een zeer heterogene collectie zien. Werk van James Ensor of Khnopff is er te bekijken naast een 17de-eeuws clavecimbel, een Mechelse gildebreuk (een keten in edelsmeedkunst) en een Gallische muntschat. De kunstschatten hebben één ding gemeen: ze werden opgekocht of gerestaureerd door de Koning Boudewijnstichting, met als bedoeling om ze weer aan iedereen te kunnen tonen.

Het Fonds Roerend Erfgoed van de Koning Boudewijnstichting beschikt over een bedrag van ongeveer 18 miljoen frank per jaar om kunstschatten en collecties op te kopen die naar het buitenland dreigen te verdwijnen of waarvan de verschillende stukken mogelijk verspreid zullen geraken. Meestal is het een museum of een andere kunstinstelling die de Koning Boudewijnstichting op de hoogte brengt van aankoopmogelijkheden. De Stichting bewaart de gekochte stukken niet in een of ander depot, maar geeft ze in bruikleen aan musea of universiteiten. Af en toe krijgt de Stichting een schenking: zo droegen privé-eigenaars onlangs een uitzonderlijke verzameling van meubelen en voorwerpen uit de 18de eeuw over, die in primeur in het Jubelpark worden geëxposeerd.

Behalve deze aankopen - die gebeuren met steun van de Nationale Loterij - wordt in Schatten voor allen ook een aantal stukken tentoongesteld die met financiële steun van de Stichting werden gerestaureerd en eigendom zijn van Belgische musea of kerken. De voorbije jaren werden verschillende restauratiecampagnes opgezet: een voor grote doeken, een voor wandtapijten, polychromieën, schilderijen en, de laatste campagne, kunstwerken op papier. Per campagne werden de gerestaureerde werken al eens samengebracht in een tentoonstelling die op één plaats in Vlaanderen en één in Wallonië kon worden bezocht. De voorwaarde bij deze restauratiecampagnes was ook hier dat de eigenaars ervoor moesten toezien dat het publiek achteraf op een of andere manier kon kennismaken met de kunstwerken.

De blikvangers van de zeer verzorgde, maar door de aard van het onderwerp erg heterogene tentoonstelling in het Jubelpark, zijn de schilderijen Skelet bekijkt chinoiserie (1885) van James Ensor (een van de werken waarin hij het motief van het skelet introduceerde), Portret van Marguerite van de Belgische symbolist Fernand Khnopff en een vrij recent aangekochte tekening van Félicien Rops, La dame au pantin ('De dame met de ledenpop'). In dat werk komt Rops' geliefkoosde thema - de man als weerloze marionet in handen van de vrouw - heel expliciet naar voren. Nog een andere grote naam is vertegenwoordigd: Victor Horta, van wie een tapijt is te zien dat hij in 1902 ontwierp voor het salon van huize Carpentier. Aangezien dat tapijt een bijna identieke kopie was van het tapijt dat Horta had laten maken voor zijn eigen woning in de Amerikaansestraat in Sint-Gillis, lag het voor de hand dat het in bruikleen gegeven zou worden aan het Horta-museum, dat gehuisvest is in deze woning.

Een groot gedeelte van de tentoonstelling is gewijd aan een selectie uit twee omvangrijke collecties die door de Boudewijnstichting werden aangekocht: een verzameling van meer dan 700 Antwerpse tekeningen uit de 16de tot 19de eeuw die ontwerpen laten zien van (soms echt gerealiseerd) kerkmeubilair of profane architectuur, én een verzameling van ongeveer honderd terracottasculpturen uit diezelfde periode, eveneens van de hand van Antwerpse kunstenaars. Het gaat ook hier om voorontwerpen van al dan niet verwezenlijkte monumentale beeldhouwwerken, die daardoor ook een belangrijke documentaire waarde hebben.

Die documentaire waarde primeert ook bij de stukken uit het als bij wonder bewaarde Goffinet-archief, dat duizenden handgeschreven documenten bevat die een licht werpen op de regeerperiodes van Leopold I en Leopold II, of bij de correspondentie van de 16de-eeuwse humanist Franciscus Cranevelt. Wie wil weten hoe Brussel er uitzag in de 17de eeuw, kan het zeer gedetailleerde panorama van Jean-Baptist Bonnecroy, Gezicht op Brussel, bewonderen (een olieverfschilderij).

Ook in de afdeling 'restauraties' zijn enkele mooi pareltjes te bewonderen: de houtskooltekening La Hiercheuse van Constantin Meunier (verworven dankzij een particuliere gift), het behangselpapier De slag van Heliopolis (1818) uit Couvin, prenten uit het 16de-eeuwse Album van Arenberg van Lambert Lombard en enkele zeer mooie polychrome houten beeldhouwwerken. In deze afdeling wordt ook vermeld welke restauratietechnieken moesten worden toegepast.

Anne Brumagne

'Schatten voor allen' tot 10 mei in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Jubelpark 10 te 1000 Brussel. Dagelijks van 10 tot 17u, gesloten op maandag. Rondleidingen: 02/741.72.14, secretariaat 02/549.02.58.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234