Maandag 21/09/2020

Beatles

George Martin, de man die muziek hoorde in elk gek idee

Vlnr: John Lennon, Ringo Starr, producer George Martin, George Harrison en Paul McCartneyBeeld rv

Sir George Martin, 'de vijfde Beatle', is dinsdag op 90-jarige leeftijd overleden. De Britse producer deed de rechttoe rechtaan pop van de vroege Fab Four schitteren, maar zette ook de toon op hun latere, psychedelische platen. Daarop toverde hij de sound van India en lsd-trips tevoorschijn.

Februari 1967. John Lennon heeft een liedje geschreven dat gebaseerd is op een circusposter uit de negentiende eeuw. Hij zegt tegen producer George Martin dat het liedje een 'kermissfeer' moet hebben, dat je het 'zaagsel op de vloer' moet kunnen ruiken. Of Martin dat even wilde regelen.

Martin aan de slag. Draai- en stoomorgels, een versneld opgenomen Hammond-orgel - hij kon het gewenste effect niet vinden - waarop Martin opnameleider Geoff Emerick opdracht gaf de tapes te verknippen en in willekeurige volgorde weer aan elkaar te plakken.

En ziedaar, het tollende geluid van 'Being For The Benefit Of Mr. Kite!': flarden van pierementen, schijnbaar van alle kanten tegelijk. Kermis. Martin had het hem weer geflikt. Well done, George.

Zo ging dat veel vaker. The Beatles konden geen noten lezen en van techniek hadden ze geen verstand. Hun muziek klonk zoals ze klonk dankzij de visionair in de studio: ze vertelden wat in hun hoofden hoorden - en Martin, de 'vijfde Beatle', ging ermee aan de slag.

Dinsdag overleed Sir George Martin (sinds 1996 'Knight Bachelor') op 90-jarige leeftijd, na een lang en gelukkig leven met zijn vrouw Judy en vier kinderen. Zo'n rijk mensenleven, daar past best een vrolijke emoji bij, moet voormalig Beatles-drummer Ringo Starr gedacht hebben toen hij het nieuws als eerste bekendmaakte, via Twitter.

De geboren Noord-Londenaar George Henry Martin leerde pas echt een instrument bespelen (piano en hobo) toen hij de twintig al voorbij was. Als kind vond hij zijn pianolessen maar niets en tijdens de Tweede Wereldoorlog had hij (in 1943) dienst genomen bij de Royal Navy. Hij hoefde nooit op gevechtsmissie.

Na de oorlog voltooide hij zijn muziekopleiding, maar werd hij studioproducer. Eerst bij de BBC, daarna bij EMI en het dochterlabel Parlophone, waar hij vooral klassieke muziek, lounge en komieken als Peter Sellers en Bernard Cribbins op plaat zette.

George Martin met The Beatles in 1963.Beeld getty

Andere planeten

In februari 1962 kwam Martin in contact met Brian Epstein, manager van The Beatles. Toen Martin de demo-opnames beluisterde, begreep hij meteen waarom Decca de groep kort daarvoor had afgewezen. Toch charmeerden The Beatles hem: ze hadden iets ruws en de samenzang stond hem aan. Martin vond dat drummer Pete Best moest worden vervangen (en zo geschiedde), maar wilde het wel een kans geven.

Ze leken afkomstig van verschillende planeten, de vier schoffies uit Liverpool en de nette, al 36-jarige Londenaar Martin, maar er was wederzijds respect. Martin schonk The Beatles een contract en omdat debuutsingle 'Love Me Do' een hitje werd, mochten ze een album opnemen.

Vroege Beatles-albums als Please Please Me (1962) en A Hard Day's Night (1964) springen nog altijd jubelend uit de luidsprekers, maar waren nog wel rechttoe rechtaan producties. Wie wil horen hoe Martin ze precies liet klinken, moet de monoversies beluisteren.

Martin baarde opzien door de orkestraties in liedjes als 'Yesterday' (1965) en 'Eleanor Rigby' (1966) prachtig weids te laten klinken, de beperkte studiomogelijkheden ten spijt. Maar het genie en het haast oneindige improvisatievermogen van de producer openbaarden zich pas echt in volle glorie toen de muziek van The Beatles na 1965 complexer, experimenteler en ambitieuzer werd.

Vanaf het baanbrekende album Revolver (1966) gingen alle registers open. George Harrison raakte in de ban van mystieke Indiase klanken, The Beatles experimenteerden met hallucinogene drugs als lsd en wilden met geluid doen wat Salvador Dalí met verf deed. Het is bijna ongelooflijk dat het rijk gearrangeerde en georkestreerde Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (1967) door Martin uit een viersporenrecorder werd getoverd.

Tot diepe teleurstelling van Martin besloten de uit elkaar groeiende Beatles (met name Paul McCartney) dat het op het album Let It Be maar eens heel anders moest. George Martin werkte wel mee aan de opnames, maar de Amerikaan Phil Spector mocht het geheel 'herproduceren' en van zijn signatuur voorzien.

Martin zou als Beatles-producer alsnog het laatste woord krijgen: de zwanenzang Abbey Road (die overigens eerder dan Let It Be zou verschijnen) nam de groep for old time's sake met Martin op. Vooral op de tweede plaatkant, een totaalproductie van in elkaar grijpende, orkestrale songs, laat hij horen wat hij allemaal in zijn mars had en hoe onwaarschijnlijk The Beatles én de popmuziek zich aan zijn hand ontwikkeld hadden in amper zeven studiojaren.

Talloze hits

De naam van George Martin is zodanig met die van The Beatles versmolten dat je bijna zou vergeten dat hij ook anderen produceerde, van sixtiesartiesten als Cilla Black en Gerry & The Pacemakers tot, in latere jaren, Ultravox, Cheap Trick en Céline Dion. Hij produceerde de James Bond-hit 'Goldfinger' van Shirley Bassey (1964) en de aan Princess Diana opgedragen heropname van Elthon Johns 'Candle in the Wind' (1997). Als producer had hij 30 nummer-één-hits in Groot-Brittannië, en 23 in de VS.

Meer dan de ex-bandleden bleef hij Beatle: hij produceerde hun soloplaten, en verrichtte het monnikenwerk in de archieven dat tot restcompilaties The Beatles Anthology leidde. Ook smeedde hij in 2006, als tachtigjarige, nog een mash-up van Beatles-muziek voor de theaterproductie Love in Las Vegas, geassisteerd door zijn zoon Giles, die het vak van zijn vader leerde en hem hielp naarmate zijn gehoor slechter werd.

Hoe belangrijk George Martin voor The Beatles was? In knorrige buien wilde John Lennon wel eens zeggen dat zijn rol niet overschat moest worden, maar op betere dagen was ook hij er duidelijk over: "George Martin leerde ons de taal van de muziek en maakte ons in de studio tot wat we waren. Hij kon onze ideeën vertalen naar geluid."

George Martin op bezoek bij het standbeeld van John Lennon in een park in Havana in 2002.Beeld Reuters
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234