Woensdag 23/09/2020

Wetenschap

Gentech levert belangrijkste doorbraak van het jaar

Amerikaanse wetenschappers maakten muggen die geen malaria meer overdragen.Beeld AFP

Een nieuwe techniek die genetische manipulatie makkelijker en preciezer maakt dan ooit, is met afstand de belangrijkste wetenschappelijke doorbraak van 2015. Dat stelt het Amerikaanse vakblad Science.

Lezen en schrijven met genen wordt steeds gemakkelijker. In 2015 zette de biochemie daarmee nog een flinke stap vooruit. De grootste van het jaar, als je het deskundigen vraagt.

De genetische techniek, met de weinig publieksvriendelijke naam 'CRISPR-Cas', maakt van het 'herschrijven' van stukken dna in levende wezens kinderspel. In 2015 zorgde dat voor de ene na de andere sensatie. In Londen gebruikten oncologen de techniek om een baby te genezen van leukemie, in de VS maakte men er muggen mee die geen malaria meer overdragen en in China probeerden onderzoekers met de techniek menselijke embryo's te ontdoen van de erfelijke aandoening bèta-thalassemie, iets wat overigens mislukte. Ook het jaaroverzicht van Sir Edmund, de bijlage die elk weekend bij de Nederlandse krant de Volkskrant zit, wijst CRISPR-Cas aan als de wetenschapssensatie van 2015.

"Dit is het jaar waarin de techniek zijn ware kracht toonde", schrijft Science, dat de techniek de afgelopen twee jaaroverzichten ook al tipte als een van de grote ontwikkelingen in de wetenschap. In opinieblad The New Yorker, ook al lyrisch over CRISPR-Cas, vergelijkt bioethicus Hank Greely van de Stanford-universiteit de techniek met de Model T Ford: "Verre van de eerste auto, maar wel het model dat met zijn eenvoudige productie, betrouwbaarheid en betaalbaarheid de maatschappij volledig veranderde."

Top 10 wetenschappelijke doorbraken

In de doorbrakentoptien van Science staan ook hoog genoteerd de eerste detailfoto's van dwergplaneet Pluto, de ontdekking van de nieuwe oermens Homo naledi in Zuid-Afrika, de ontdekking van een werkzaam vaccin tegen ebola en de fabricage van een genetisch veranderde gist die suikers omzet in de grondstof reticuline voor pijnstillers. Het laatste is een ethisch beladen ontdekking, omdat die ook de productie van morfine en heroïne met een soort bierbrouwkit dichterbij brengt.

De tiende plaats is voor Nederland: het Delftse experiment met 'quantumteleportatie', waarmee fysicus Ronald Hanson en zijn collega's dit jaar definitief bewezen dat subatomaire kleine deeltjes elkaar echt op grote afstand kunnen beïnvloeden.

De zwarte bladzijde van het jaar ('breakdown of the year') is volgens Science de verwoestingen die terreurbeweging Islamitische Staat dit jaar aanrichtte in de Werelderfgoed-steden Palmyra, Nimrud en Hatra en in het museum van Mosul. "Een gerichte campagne van culturele zuivering", schrijft het blad, verwijzend naar etnische zuiveringen.

Voor het komende jaar raadt het blad aan te letten op de vorderingen met de experimenten LIGO in de VS en VIRGO in Italië - twee reusachtige laboratoria voor de detectie van zwaartekrachtrimpelingen in het heelal. De laboratoria zullen de komende jaren gaandeweg steeds gevoeliger worden afgesteld, maar Science sluit niet uit dat de zwaartekrachtgolven al eerder worden opgemerkt. Dat zou een bizarre ontdekking zijn, waarbij een stuk van het laboratorium letterlijk iets zal worden uitgerekt. Andermaal zal worden bewezen dat Einstein gelijk had met zijn opvatting dat de dimensies waarin we leven eigenlijk een soort drilpudding zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234