Woensdag 29/01/2020

Gent wil zijn naam weer eer aandoen

Het 'natte erfgoed' (deel 3): de Schelde en de Leie zullen weer samenvloeien

Gent / Eigen berichtgeving

Anne Brumagne

Heel wat steden in binnen- en buitenland willen tegenwoordig weer geweten hebben dat er een waterloop door hun centrum vloeit. Gent bijvoorbeeld heeft ambitieuze plannen (zie ook DM van gisteren): door de Nederschelde ter hoogte van de Reep open te maken, wordt het historisch samenvloeiingspunt van Leie en Schelde weer hersteld, en wordt de nieuwe jachthaven achter het Van Eyck-zwembad beter bereikbaar voor de pleziervaart.

Lees er de beleidsverklaringen van nieuwe lokale besturen of de programma's van politieke partijen op na: de meeste steden zien wel brood in de herwaardering van hun waterlopen. Antwerpen denkt er al jaren over na wat het met zijn waterkant wil, maar ook een kleinere stad als Leuven wil de Dijle weer zoveel mogelijk zichtbaar maken en de natuur aan haar oevers bevorderen; in Brussel pleit Agalev voor een studie naar haalbaarheid en wenselijkheid van het openleggen van bepaalde gedeelten van de Zenne (in afwachting dat zulks ooit zou worden verwezenlijkt, blijft het bij het imaginaire openleggen van die rivier: de Louis Paul Boonkring plant namelijk een 'Zennefestival'). Toerisme Vlaanderen presenteerde enkele jaren geleden een studie waarin het herwaarderen van de waterlopen in een bepaalde stad opvallend vaak werd voorgesteld als geschikte oplossing om er het cultuurtoerisme te bevorderen, ook op minder voor de hand liggende lokaties.

In Gent heeft men intussen al mogen ondervinden dat het publiek zulke inspanningen wel waardeert. Sinds de herinrichting (en het verkeersluw maken) van de middeleeuwse haven aan de Graslei en de Korenlei zitten de kaaimuren, die nu op twee niveaus zijn gebouwd, er steevast vol luierende of lezende Gentenaars en toeristen. Op zomeravonden is het er zelfs over de koppen lopen. En zes gerenoveerde draaibruggen (de ene al fraaier dan de andere) zorgen ervoor dat de Leie in het historisch centrum opnieuw bereikbaar is voor plezierscheepvaart.

Maar de ambities reiken nog veel verder. Gent wil zijn naam (die 'samenvloeiing' of 'monding' betekent) weer alle eer aandoen: Schelde en Leie mogen weer samenvloeien. Het is immers door de samenvloeiing van die twee verkeersaders, en dus ook de overslag van graantransporten uit Artesië te beheersen, dat Gent in de Middeleeuwen uitgroeide tot de grootste stad van West-Europa, na Parijs. In 1251 verkreeg de stad ook het recht om een kanaal te graven dat via Damme en Sluis rechtstreeks toegang zou verlenen tot de zee: dat werd de Lieve.

Vroeger hadden de waterlopen in een stad heel uiteenlopende functies: het waren verkeersaders, bronnen van energie, ze zorgden voor de watervoorziening, er werd in gevist én ze werden gebruikt als open riool. De stank en de kans op ziekten die dat laatste met zich meebracht, waren twee van de redenen waarom in sommige steden op den duur werd beslist om de rivier geheel of gedeeltelijk dicht te gooien. In Brussel gebeurde dat met de Zenne op een erg drastische manier. Menig Brusselaar heeft daar nu nog altijd spijt van. De opkomende verkeersdrukte en de verdere industrialisering in het begin van de twintigste eeuw waren bijkomende redenen om waterlopen te dempen en tot straten om te vormen. Nieuwe kanalen en ringvaarten vingen de toenemende scheepvaart op, de binnenwateren verloren op vele plaatsen hun functie en lagen er jarenlang troosteloos bij. In Gent werd de Reep, de verbinding tussen Leie en Schelde, gedempt.

Eerlijk is eerlijk: flanerend door Gent weten wij eigenlijk nooit of we nu langs de Leie, de Schelde, de Lieve of een of andere vaart aan het wandelen zijn. De stadsplanners weten dat uiteraard wel. Zij dokterden uit dat, wil men de pleziervaart verder dan de Coupure de stad laten inkomen om zo het toerisme te bevorderen, het openleggen van de Reep wezenlijk is. Op die manier wordt de jachthaven, 'Portus Ganda', die men achter het Van Eyck-zwembad aan het aanleggen is, beter bereikbaar. Het stedenbouwkundig plan is zo opgevat dat tegelijk een groene as voor fietsers en wandelaars wordt gecreëerd die van buiten Gent de stad inloopt. Gent, een stad met relatief weinig groen, plant verschillende van die groene 'linten'.

De kosten voor alle werken die gepaard gaan met deze jachthaven worden geraamd op 462 miljoen frank. Daarvan is 115 miljoen frank voor rekening van de Administratie Waterwegen en Zeewezen van de Vlaamse Gemeenschap. Iets minder dan de helft van dat bedrag (50 miljoen) is bestemd voor de bouw van een sluis ter hoogte van de Oude Beestenmarkt. Bij de werken voor de sluis zal ook in een kanotrap of iets dergelijks voor de kleinste vaartuigjes voorzien moeten worden. Gent zelf legt ongeveer 347 miljoen frank op tafel, waarbij het kan rekenen op 91 miljoen frank subsidies. Zo komt er 14 miljoen frank van het Mercuriusfonds, dat door Vlaanderen in het leven werd geroepen om commerciële activiteiten in teloorgegane buurten opnieuw te bevorderen. Dat geld wordt gebruikt voor een nieuwbouw bij het Van Eyck-zwembad, waar de receptie zal worden verzorgd voor de pleziervaartuigjes die willen aanmeren aan de Veerkaai en de Nieuwbrugkaai (passerende bootjes), de Voorhoutkaai (grotere toervaarboten) en de Rode Torenkaai.

Als de hele jachthaven zal zijn afgewerkt, zal men aan die laatste kaai ook jachten kunnen huren. Er wordt ook een hotelboot voorzien. Op de verschillende aanlegplaatsen worden de kaaien verlaagd en in sommige gevallen hersteld; in aanlegsteigers wordt voorzien. Achter het zwembad worden momenteel loodsen gesloopt zodat er een parkje kan worden aangelegd. Vlaanderen en de provincie Oost-Vlaanderen dragen daarnaast nog eens 77 miljoen frank bij voor de restauratie van het historische, beschermde Van Eyck-zwembad zelf.

Steden zien brood in herwaardering van hun waterlopen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234