Zaterdag 30/05/2020

Genoeg onderdrukt in 'the land of the free'

Amerikaanser kan niet: met de hand op het hart luisteren naar het volkslied voor een sportwedstrijd. Maar een groeiend aantal gekleurde spelers doet er niet meer aan mee.

Maandagavond was Colin Kaepernick, een gekleurde American footballspeler van de San Francisco 49ers, niet meer alleen. Toen het volkslied werd gespeeld, zoals voor elke sportwedstrijd in de Verenigde Staten, zat naast hem ook teamgenoot Eric Reid in protest op één knie. Bij de tegenstanders, de Rams, hieven twee zwarte mannen een gebalde vuist. Een dag eerder hadden vier spelers van de Miami Dolphins zijn voorbeeld al gevolgd en bij andere wedstrijden waren nog zes vuisten de lucht in gegaan.

Het is dus een beweging aan het worden. Kaepernick begon ermee op 26 augustus. Bij aanvang van een vriendschappelijke wedstrijd ging hij niet staan, met de hand op het hart, zoals alle spelers en toeschouwers plegen te doen. "Ik ga niet opstaan voor een vlag om mijn trots te tonen voor een land dat de zwarte en gekleurde bevolking onderdrukt. Er liggen lichamen in de straat, terwijl anderen betaald verlof krijgen en wegkomen met moord."

Het protest tegen politiegeweld is al twee jaar aan de gang. De Black Lives Matter-beweging heeft felle voorvechters in intellectuele (schrijver Ta-Nehisi Coates), artistieke (regisseur Spike Lee) en muzikale (zangeres Beyoncé) kringen van de VS. Maar dat zijn subculturen waarin rebellen nog steeds een plek hebben. Atleten hielden zich, afgezien van een tweet of een tekst op een T-shirt, grotendeels afzijdig.

Dat is weleens anders geweest - denk aan de geheven vuisten van Tommie Smith en John Carlos op de Olympische Spelen van 1968 in Mexico, en aan het engagement van bokser Muhammad Ali, die uit protest tegen de Vietnam-oorlog een paar jaar van zijn carrière verspeelde.

Sporters zijn te veel een merk geworden, zo viel in juni te horen tijdens de uitvaart van Ali in Louisville. "Atleten van nu hebben te veel commerciële belangen", zei Orlando Hirnton, een bokstrainer die met zijn pupillen naar Louisville was gereden. "Die durven zich niet meer op te offeren zoals Ali deed."

Daar is iets voor te zeggen. Sporters van tegenwoordig zijn behalve atleten ook enorme uithangborden. Bedrijven mogen in ruil voor miljoenen dollars hun naam en gezicht gebruiken om hun spullen aan te prijzen - Amerikanen luisteren graag naar idolen die zeggen welke cornflakes ze moeten eten. Maar die truc werkt alleen als zo'n uithangbord van bordkarton is. Elke extra dimensie, zeker een politieke, kan consumenten afstoten.

Een ander verschil is dat boksen en atletiek individuele sporten zijn. Een teamsporter heeft te maken met medespelers, die het met hem oneens kunnen zijn of gewoon geen gedoe willen. Trainers en begeleiders oefenen druk uit op spelers om zich 'professioneel' te gedragen, oftewel: alleen bezig te zijn met hun sport, ter meerdere eer en glorie van de club.

Maar nu laten ze dus toch van zich horen, de sporters, en ook nog met een actie die het heilige hart van de VS raakt: de vlag en het volkslied. De ophef was groot: de politievakbond dreigde dat zijn leden niet meer zouden werken bij wedstrijden van de 49ers en sommige fans verbrandden een shirt van Kaepernick. "Hij toont absoluut geen respect voor een complete natie van mensen die hebben gevochten, zijn verminkt en zijn gestorven om mensen zoals hij te beschermen tegen onderdrukking", schreef een oud-politieman op de website van Blue Lives Matter, de beweging die voor politiemensen opkomt.

Andere verwijten: Kaepernick is niet zwart (hij heeft een blanke moeder en een zwarte vader) en hij is maar een reserve-quarterback.

Mooi niet

Maar Kapernick kreeg ook veel bijval, onder meer van oud-soldaten en zelfs van president Barack Obama. "Ik twijfel niet aan zijn oprechtheid, en denk dat hij bezorgd is over reële, legitieme kwesties waarover we moeten praten. In dat opzicht is hij alvast geslaagd: er is meer conversatie."

Een van die gesprekken gaat over het volkslied zelf. Hoe raar is het dat een zwarte man niet voor The Star-Spangled Banner gaat staan? Zing even mee met het derde couplet: 'Niets kon de huurling en slaaf beschermen/Tegen de gruwel van de vlucht of de duisternis van het graf/En de met sterren versierde vlag wappert triomfantelijk/Boven het land van hen die vrij zijn en het thuis van de moedigen.'

De tekst, geschreven door een Amerikaanse marineman die in 1812 na een slag met de Engelsen (niet de Onafhankelijkheidsoorlog, maar een Amerikaanse expansieoorlog) de Amerikaanse vlag boven de puinhopen van een kapotgeschoten fort in Baltimore zag wapperen, gaat over de slaven die met de Engelsen meevochten in ruil voor hun vrijheid. Dat ging dus mooi niet door, luidt het in het volkslied, want ze waren lekker nergens veilig.

In het onlangs verschenen boek American Revolutions beschrijft historicus Alan Taylor eens te meer dat het veelbezongen 'land of the free' lang niet voor iedereen gold, maar alleen voor blanke Amerikanen. De zwarte Amerikanen vochten aan de andere kant voor hun vrijheid.

Kaepernicks protest lijkt aan te slaan. Zijn shirt is de laatste weken het meest verkochte van de hele American football-competitie NFL.

De gewraakte tekstflard

'No refuge could save the hireling and slave

From the terror of flight or the gloom of the grave

And the star-spangled banner in triumph doth wave

O'er the land of the free and the home of the brave'

'Niets kon de huurling en slaaf beschermen

Tegen de gruwel van de vlucht of de duisternis van het graf

En de met sterren versierde vlag wappert triomfantelijk

Boven het land van hen die vrij zijn en het thuis van de moedigen'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234