Donderdag 20/06/2019

Fotoreeks Vrouwenbesnijdenis

Genitale verminking in Kenia: ‘De cutting dient enkel om de vrouw tot slaaf te maken’

Elizabeth Wambura (13): ‘Ik ben de jongste in het gezin en mijn oudere zussen en broers beschermen mij tegen de besnijdenis. Ik hou heel veel van hen.’ Beeld ©Lieve Blancquaert

Ze willen die ‘cutting’ niet meer, de meisjes van de Kuria-stam. Lieve Blancquaert bezocht een ‘vluchthuis’ waar ze zich verstoppen. Een hoopvol beeldverhaal uit Kenia.  

In een prachtig groen gebied dat Tanzania en Kenia overlapt, woont de Kuria-stam, een volk van voornamelijk veehouders en boeren. Ze leven in clans, waarin telkens een groep ouderen de leefregels bepaalt, trouw aan een eeuwenoude en keiharde traditie.

Zowel jongens als meisjes moeten hier het overgangsritueel van de rituele besnijdenis ondergaan. Het is voor hen de enige manier om als volwaardige man of als vrouw te worden beschouwd.

Het besnijden van een jongen is in beide landen officieel toegelaten. Het genitaal verminken van meisjes is bij wet verboden. Maar de traditie is hier veel sterker dan de wet en om de twee jaar, in de kerstvakantie tijdens de maand december, is zo goed als geen enkel meisje in Kuria veilig.

Margaret Chacha (18): “Dat vluchthuis huis betekent alles voor mij. Het geeft mij de moed en de kans mijn dromen na te jagen.” Beeld ©Lieve Blancquaert

De besnijdenisperiode wordt, in overleg met de geesten van de voorvaderen, bepaald door de dorpsoudsten. Tijdens dit rituele feest worden meisjes tussen 8 en 18 jaar geschminkt en mooi opgekleed. Maar het gebeuren kent een dramatische afloop. In grote groepen worden ze samengebracht en vaginaal besneden. Soms enkel de clitoris, en in het slechtste geval ook nog de schaamlippen.

Pas als het ritueel achter de rug is, wordt een meisje volgens deze cultuur een echte vrouw, en is ze klaar voor een (grotendeels gedwongen) huwelijk, dat meestal in het teken staat van de bruidsschat. De economische drijfveer is enorm, want heel wat mensen verdienen geld aan het ritueel. Niet alleen de vrouw die de besnijdenis uitvoert, maar ook de traditionele leiders pikken een graantje mee van de opbrengsten van de festiviteiten.

Een bruid in ruil voor koeien is hier nog steeds de regel, en voor veel arme families de enige mogelijkheid om het hoofd boven water te houden.

Maken de meisjes kans om te ontsnappen aan de gruwel? Ze kunnen vluchten, ver weg van huis, of onderduiken in een van de weinige vluchthuizen binnen hun gemeenschap. Daar wachten ze achter hoge muren en onder politiebewaking drie lange weken tot het seizoen voorbij is en ze weer veilig de straat op kunnen. Zo is het bepaald door de traditie.

Bij de Kuria botst de moderne wereld vandaag beetje bij beetje met de besnijdenispraktijk, die terug gaat tot de Afrikaanse middeleeuwen. Twee generaties geleden was er geen ontkomen aan en werd 100 procent van de jonge meisjes verminkt voor het leven. Precieze cijfers zijn uiteraard moeilijk te achterhalen, maar vandaag spreekt men van ongeveer 70 procent.

Evelyne Gati (10): ‘Mijn mama heeft me naar het vluchthuis gebracht zonder echt te vertellen waarom, maar ik weet het wel. Ik denk dat ze mij wil redden.’ Beeld ©Lieve Blancquaert

In de slaapzaal van een schooltje in Kegonga, een dorp vlakbij het natuurreservaat Masai Mara, portretteerde ik vrouwen van verschillende generaties met verschillende meningen over het ritueel van de ‘cutting’. Deze plek wordt elke twee jaar getransformeerd tot een vluchthuis. In december 2018 werden hier 119 meisjes ondergebracht, allen tussen de 10 en 18 jaar. Vandaag groeit de groep jonge vrouwen die er alles voor over heeft om te ontsnappen aan deze ingrijpende levenslange verminking. Er is hoop voor de meisjes van Kuria.

Fridag Irene (16): ‘Goed dat we hier veilig zijn’

“Om de twee jaar, in de maand december, is het hier drie weken lang de hel. Grootmoeders sleuren soms hun kleinkinderen naar het huis waar het gebeurt. Mannen zijn dronken en gevaarlijk. Het is zo goed dat we hier terechtkunnen. We waren met meer dan honderd en voelden ons hier helemaal veilig. Er staat zelfs gewapende politie aan de poort.”

Fridag Irene: ‘Mijn moeder wil niet dat dit mij overkomt.’ Beeld ©Lieve Blancquaert

“Mijn moeder wil niet dat het mij overkomt. Zij is zelf ook niet besneden, maar mijn grootmoeder wel. De druk is enorm groot. Zo goed als al mijn nichtjes zijn besneden en ik heb veel vriendinnen die het ook hebben meegemaakt. Ze vertelden mij dat het vreselijk veel pijn doet. Ik heb echt geen idee waarom men dat wil doen met ons. En eens de ‘cutting’ voorbij is, moet je trouwen. De ouderen zeggen dat we dan pas een vrouw kunnen worden. Als je weigert of je verstopt, dan roepen ze je soms na op straat.”

“Ik voel me sterk omdat ik niet alleen ben. De groep zorgt ervoor dat we ons doel kunnen bereiken. Bijna alle jongens die ik ken zijn ook helemaal tegen de verminking, maar ook zij staan onder druk om met een besneden vrouw te trouwen. Al die vrouwen hebben een seksuele handicap, en dat moet stoppen. Daarom wil ik advocaat worden.”

Elizabeth (95): ‘Het is een zieke traditie’

Elizabeth: ‘Mijn dag is heel erg lang geleden, het moet ergens in de Tweede Wereldoorlog zijn geweest.’ Beeld ©Lieve Blancquaert

“Ik wil je enkel iets vertellen over mijn besnijdenis als je mij kunt beloven dat het stopt. Het is een zieke traditie. Mijn dag is heel erg lang geleden, het moet ergens tijdens de Tweede Wereldoorlog geweest zijn. We hadden enkel botte, zelfgemaakte messen. Vandaag gebruiken ze scheermesjes. Er was geen ontkomen aan voor meisjes en jongens. Iedereen, zonder uitzondering, onderging het overgangsritueel.”

“Voor de vaginale besnijdenis moesten eerst onze oren op drie plaatsen aan beide kanten opengemaakt worden. Met houten stokjes werden die dan langzaam groot gemaakt. Dat vond iedereen toen mooi. Een meisje zonder gaten in de oren was altijd lelijk. Ook dat was heel pijnlijk, maar anders dan wat ze daar beneden gedaan hebben. Toen moesten ze mij naar huis dragen. Ik had te veel bloed verloren en rond mij stierven er ook enkele van mijn vriendinnen.”

“Vandaag gebeurt dat nog , ik hoorde het vorig jaar december op de radio. In het grootste geheim worden die lichamen ergens begraven of in de wildernis achtergelaten, na een hoop hekserij van de ouderen. De dieren eten dan de doden op en alles is verdwenen.”

“Een jaar later huwde ik een onbekende man in ruil voor een bruidsschat. Er is liefde gekomen en gebleven tot aan zijn dood.”

“Ook al mijn meisjes en jongens hebben de ceremonie meegemaakt en hebben een lijdensweg gekend. De meisjes toch. Voor de jongens betekent het niet zoveel. De druk van de gemeenschap liet het onmogelijk toe om eraan te ontsnappen.”

“Vandaag denk ik er helemaal anders over. Het is de kerk die mij heeft doen inzien dat het fout is. Ik ben een christen nu.”

Mercy Mogesi (13): ‘Liever zingen dan trouwen’

“Ik zou liefst van al een hele dag zingen. Dan voel ik mij zo gelukkig. Zonder steun van buitenaf zou ik waarschijnlijk al besneden zijn en wie weet al bijna gehuwd. Ik wil graag studeren.”

Mercy Mogesi: ‘Zonder steun van buitenaf zou ik waarschijnlijk al besneden zijn en wie weet al bijna gehuwd.’ Beeld ©Lieve Blancquaert

Sabina (45): ‘Mijn kleinkinderen zullen niet meer besneden worden’

“Ik ben nooit ver genoeg kunnen weglopen, ze hebben mij kunnen pakken. Het is heel moeilijk om hierover te spreken maar ik zal het toch doen. Ik was heel jong en zag hoe ze bij mij thuis een feest organiseerden. Er werd een stier geslacht en er kwamen muzikanten. Mijn vader vertelde mij de avond daarvoor dat ik mij moest klaarmaken voor de cutting.”

Sabina: ‘Ik was zo bang. Ik wist precies wat er zou gebeuren.’ Beeld ©Lieve Blancquaert

“Ik was zo bang. Ik wist precies wat er zou gebeuren omdat ik het al gezien had bij de anderen. Vroeg in de ochtend kwamen er vrouwen om mij aan te kleden voor de dag en ze namen mij mee naar de plek waar het allemaal zou gebeuren. We waren met veel meisjes. Iedereen moest op de grond gaan zitten, met de benen open. Ze trokken onze onderbroeken uit en met geweld hebben de oudere vrouwen ons besneden.”

“Sommigen vochten voor hun leven, maar ik zag dat het niet hielp. Ik ben braaf gebleven en daardoor was het snel voorbij. Ik móést het wel ondergaan, ik was maar dertien jaar. Wat kon ik doen? Na dat vreselijke moment ben ik naar huis gestapt en ik herinner me nog steeds het geluid van mijn voeten in mijn schoenen. Ze waren vol bloed gelopen. Ik voelde mij zo slecht en het duurde zeker een maand voor ik weer beter werd. Tussen mijn benen was alles opgezwollen.”

“De ochtend na de besnijdenis kwamen die vrouwen mij wassen. Dat was nog pijnlijker. Er werden jongens bijgehaald om me vast te houden. De vernedering, de angst, de woede was groot. En dan het verdriet…”

“De cutting dient enkel om de vrouw tot slaaf te maken. Onze gevoelens worden weggesneden.”

“Kort daarna zocht mijn familie voor mij een man. Terwijl ik nog niet eens borsten had. De man met de meeste koeien kreeg mij. Het waren er 25, maar het aantal koeien staat niet in verhouding tot de kwaliteit van de man. De mijne was oud en agressief. Hij heeft mij alleen maar verkracht en gekwetst daar beneden. Ik heb hem vijf kinderen gegeven en ze hebben allemaal het ritueel moeten ondergaan.”

“In mijn hart wist ik dat het fout was, maar ik had geen enkele macht. Meisjes die van andere stammen kwamen, werden bijna altijd besneden tijdens hun eerste bevalling. Ze lagen met hun benen open en konden niets doen. Er waren geen ziekenhuizen. Soms zaten we samen om onze wonden te tonen en erover te praten. Heel dikwijls groeiden er enorme littekens op, waardoor er opnieuw gesneden moest worden. Er waren geen medicijnen en meisjes stierven aan infecties. Mijn kleinkinderen zullen niet meer besneden worden. Hier stopt het. Nu.”

Anna (45): ‘Mijn vader kreeg 34 koeien voor mij’

Anna: ‘Voor mij was het prachtig. Kijk naar mij. Ik ben beresterk en dat komt door de ceremonie.’ Beeld ©Lieve Blancquaert

“Ik begrijp echt niet wat jij hier allemaal komt vragen. Laat ons toch met rust. Ik was 10 jaar op de dag van mijn besnijdenis en voor mij was het een prachtige ceremonie. Ik was heel gelukkig die dag. Natuurlijk doet het pijn. Dat is ook normaal. Dat kleine stukje wegsnijden zorgt ervoor dat een vrouw niet zal rondscharrelen en we meer genieten van onze eigen man.”

“Ik was 18 toen ik huwde, we hebben acht kinderen, en zijn nog steeds heel goed samen. Ik ben nooit naar school geweest en heb dat niet gemist. Mijn vader kreeg wel 34 koeien voor mij. Waarom zou ik dan naar school gaan? Zo’n cutting heeft allerlei voordelen. Je bent groter daar beneden, waardoor je makkelijker kinderen op de wereld kunt zetten. Een meisje dat niet besneden is, zal voor altijd een meisje blijven. Ik zie dat al van ver. Aan de manier waarop ze loopt. Ze is ook veel zwakker. Die hebben amper energie en kunnen zelf hun deur niet opendoen.”

“Kijk naar mij. Ik ben beresterk en dat komt door de ceremonie. Enkel besneden vrouwen verdienen respect. Ik weet dat jij dat niet begrijpt maar al mijn kinderen en kleinkinderen zijn besneden of zullen het nog ondergaan. Ik zal ze dwingen. Het is een schande dat er een plaats is waar ze zich kunnen verbergen. Ze hebben een negatieve invloed op de gemeenschap en kunnen veel beter weggaan. Ik ben trots op mijn cultuur, en de besnijdenis is daar een heel belangrijk deel van.”

Margret Bokobora (19): ‘Ik bloedde fel, en niemand gaf me uitleg’

“De laatste keer dat ik huilde, was op de dag van mijn besnijdenis. Waarschijnlijk was ik 12 toen ik de ceremonie onderging. Ik kan mij er amper iets van herinneren. Enkel het moment toen het gebeurde. Het was een oude vrouw. Ik bloedde hard maar niemand heeft mij uitleg gegeven. Nu doet het geen pijn meer. Ik voel niets meer en ik weet ook niets meer.”

Margret Bokobora: ‘Ik ben bijna zeker dat ik nooit zal trouwen. Ik blijf veel liever alleen.’ Beeld ©Lieve Blancquaert

“Ik kan studeren omdat er mensen zijn die mij financieel steunen. Anders zou ik al lang getrouwd zijn voor koeien. Ik ben bijna zeker dat ik nooit zal trouwen. Ik blijf veel liever alleen. Vandaag wordt nog 70 procent van alle meisjes besneden, hoewel het volgens de Keniaanse wet verboden is. Als je eraan sterft, laten ze je gewoon ergens achter. Ze zijn bang om ermee naar buiten te komen omdat ze weten dat het strafbaar is. Het moet stoppen.”

Lydia Nyangige (15): ‘Vanaf nu kom ik voor mezelf op’

“Mijn familie steunt mij in mijn beslissing om mij hier te verstoppen voor de cutting. Eigenlijk was het ook een fijne tijd. We waren met veel en het was best gezellig. We leerden veel over het leven en dat we voor onszelf mogen opkomen.”

Lydia Nyangige: ‘Eigenlijk hadden we nog een fijne tijd in het vluchthuis.’ Beeld ©Lieve Blancquaert

Thabitha Nchagwa (15): ‘Mijn vrienden bewonderen mij’

Thabitha Nchagwa: ‘Ik zal het nooit toestaan.’ Beeld ©Lieve Blancquaert

“Ik ben speciaal omdat ik niet besneden ben en het ook nooit zal toestaan. Ergens voel ik zelfs dat mijn vrienden mij bewonderen voor mijn beslissing. Ik voel me sterk.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden