Zondag 29/03/2020

Genieten van groenten

In de groentetuin, in mijn groentetuin tenminste, is het dit jaar al kommer en kwel, het schitterende weer van de voorbije dagen ten spijt. Door de koude en vooral veel te natte aprilmaand heb ik pas tijdens het weekend van 1 mei kunnen zaaien en planten. En ik ben, zo hoor ik her en der, zeker niet de enige. Tuiniers die hun vroege aardappelen hadden gepoot voor het slechte aprilweer toesloeg hebben ze zien rotten in de grond. En veel zaailingen leken eerder geneigd om terug de grond in te kruipen.

Toegegeven, doordat ik vorig najaar en in het vroege voorjaar heel wat ander tuinwerk had - zoals hagen planten en fruitbomen en een kleine collectie eiken - heb ik de groentetuin een beetje verwaarloosd en bijvoorbeeld geen winterbedden aangelegd. Een verzuim dat zich op mijn zware Brabantse grond wreekt doordat deze veel langer nat en koud blijft. Maar toch, het weer is toch de grote schuldige, zo houd ik mezelf voor.

Voor volgend jaar heb ik echter het vaste voornemen gemaakt om wat meer aandacht te besteden aan de moestuin. Weer of geen weer. Meer zelfs, ik ben begonnen met de aanleg van een nieuwe moestuin. Vandaag is dat nog een stuk braakliggend weiland, maar ik heb er deze winter al hagen rond geplant en ook een rij leifruitbomen. En ik heb ook al een plaatsje gereserveerd voor een serre die er (ooit) moet komen. Nu nog de rest.

In afwachting dat ik echt aan de slag kan in mijn nieuwe moestuin zoek ik volop inspiratie in een hele reeks nieuwe boeken over groenten en groentetuinen. Want, te oordelen naar het aantal boeken dat de laatste tijd over dit onderwerp verschijnt, is de groentetuin duidelijk aan een revival toe. Zo vond ik onlangs zelfs een echte lofzang op de moestuin, 'Le roman du Potager', een reis in tijd en ruimte langs groentetuinen in heden en verleden, in Oost en West, Zuid en Noord. Daarnaast besteedt dit boek, dat ook schitterend is geïllustreerd, uitgebreid aandacht aan de moestuin als cultureel en sociologisch fenomeen. Met ondermeer de theorieën van Rousseau in zijn 'Nouvelle Héloise' en van Voltaire met Candide en van de volkstuinbeweging op het einde van de vorige en het begin van deze eeuw. Of de ideëen van de Russische wereldverbeteraar en theosoof Ivanovitch Gurdjieff die in het begin van deze eeuw de moestuin propageerde als een therapie voor toxicomanen en psychiatrische patiënten, en die onder zijn discipelen ondermeer de schrijver Aldous Huxley, de surrealistische dichter René Daumal, de Nieuw-Zeelandse schrijfster Katherine Mansfield en de journalist Richard Orage telde. Deze laatste was in de jaren twintig hoofdredacteur van een literair tijdschrift met de welluidende titel 'The New Age'... Er is duidelijk niets nieuws onder de zon.

Het centrale deel van dit boek bevat twaalf portretten van groenten, één per maand, met voor elke groente een historisch, literair, tuinbouwkundig en culinair verhaal. Het boek besluit met een culinair hoofdstuk ('Un légume, pour être plaisant à déguster, doit être cuisiné') en een korte beschrijving van enkele beroemde Franse en Britse groentetuinen: Miromesnil, Villandry Pontgibaud, Saint-Jean-de-Beauregard, Barnsley en Cory Garden. Kortom, een boek om langzaam te degusteren, net zoals een verse groente uit de tuin.

Een beetje in dezelfde sfeer, maar dan meer toegespitst op de groenten zelf is 'Les légumes' van William Wheeler. Van vijfentwintig courante groenten zoals kolen, wortelen, bonen, erwten, spinazie en sla, maar ook iets minder voor de hand liggende zoals meloenen, linzen, artisjokken en aubergines, worden niet alleen de culinaire en tuinbouwkundige kwaliteiten en geschiedenis bezongen, maar ook hun literaire en culturele verdiensten. Hij citeert daarbij niet alleen de 'hogere' culturele goeroes zoals Pierre de Ronsard, Emile Zola, André Gide, Derrida, George Bataille, Colette of Marcel Proust, maar ook mindere culturele goden als Agatha Christie, Popeye the Sailor, Bugs Bunny, My Fair Lady en Marilyn Monroe.

Ook dit is een boek om van te genieten en langzaam te savoureren. Het bevat overigens een aantal schitterende groenterecepten volgens de beste Franse traditie.

Genieten, dat is uiteindelijk de essentie en de enige bestaansreden van een eigen groentetuin. Het vergt natuurlijk enige inspanning en tijd (en ook wat ruimte, al kan je natuurlijk ook op een ruim terras pogen een paar tomaten en enkele slaplanten te kweken, en ook radijsjes en zelfs erwtjes kan je desnoods in een grote pot proberen te zaaien), maar de beloning is des te groter. Op voorwaarde uiteraard dat je houdt van verse groenten en ook graag kookt (of een partner hebt die graag kookt), anders begin je er beter niet aan.

In dit verband vond ik onlangs in het (overigens schitterende) boek 'The Sensuous Garden' (dat echter niet direct over moestuinen gaat) een prachtige stelling. Volgens de auteur, Monty Don, is het beginnen verkeerd lopen in de moestuin toen mannen er zich mee gingen bezighouden. Omdat die mannen geen voet in de keuken zetten, werden fruit en groente gewaardeerd volgens kwantiteit en omvang en niet langer om de smaak. Gelukkig is die tijd grotendeels voorbij en hebben ook mannen stilaan aandacht voor wat er in de keuken gebeurt, terwijl vrouwen opnieuw toegelaten worden tot de moestuin.

Genieten dus. Om u daarbij te helpen kan ik het pas verschenen 'Bijzondere groenten. Telen en experimenteren in eigen tuin en keuken' aanraden, een uitgave van het Katholiek Vormingswerk van Landelijke Vrouwen. Zoals de titel zegt gaat het om groenten waarmee wij niet direct vertrouwd zijn, zoals hertshoornweegbree, koolrabi, ijskruid, melde, Nieuw-Zeelandse spinazie, raketsla, snijbiet, postelein, bladkool, raapstelen, broccoletto, zeekool, olijfkomkommer, tomatillo, aardpeer, crosne, daikon, enz. Het boek is een combinatie van (overigens uitstekende en originele) recepten en van uitleg over de oorsprong en de teelt van al deze groenten.

Voor dat laatste deel tekenen Peter Bauwens en Guy Dirix van resp. de Nieuwe Tuin en Belle Epoque, twee vermaarde pioniers van de revival van oude groente- en fruitsoorten in ons land. Voor bezoekers van de tuinbeurzen van Kalmthout, Beervelde en Hex zijn zij zeker geen onbekenden. Vorig weekend in Beervelde viel hun stand over veelkleurige pompoenen en bijzondere komkommers trouwens zeer in de smaak, letterlijk en figuurlijk. Hun credo is dat de moestuin niet alleen smakelijke groenten en fruit moet opleveren, maar bovendien een lust voor het oog moet zijn. Een credo dat Peter Bauwens vorig jaar nog inspireerde tot zijn boek 'Een tuin om van te smullen. Ideeën voor een sierlijke eetbare tuin'.

Dit boek is zeker een aanrader voor de kok-tuinier. Alleen spijtig dat de foto's van de recepten soms nogal pover uitvallen, maar we zijn op dit vlak de laatste jaren natuurlijk zeer verwend door de soms ronduit schitterende fotografie in sommige hedendaagse kookboeken.

In dat verband verdient het boek van de Duitse fotografe Christel Rosenfeld 'Groenten, heerlijke en eenvoudige recepten', niets dan lof. De prenten in dit boek zijn ronduit schitterend. Maar daarmee is dan ook ongeveer alles gezegd. De beschrijvingen van de groenten halen nauwelijks het niveau van het eerste het beste reclamefoldertje, teeltadviezen ontbreken helemaal en de recepten houden, een enkele uitzondering niet te na gesproken, het midden tussen het soort keuken waarmee ook bondskanselier Kohl zich zou kunnen verzoenen en met wat men in het trendy Hollandse restaurant tegenwoordig voorgeschoteld krijgt. De paar recepten die ik heb uitgeprobeerd hebben mij alvast niet kunnen overtuigen. Christel Rosenfeld had zich beter beperkt tot de fotografie en voor de rest een beroep gedaan op een meer geïnspireerd culinair en tuinbouwkundig gastauteur.

Ronduit schitterend is dan weer de 'Herbier Gourmand' van de Fransen Marc Veyrat en François Couplan. De foto's zijn om duimen en vingers af te likken en de recepten zijn van hetzelfde niveau. Wat wellicht geen toeval is als men weet dat het restaurant van co-auteur Marc Veyrat, aan de boorden van het meer van Annecy, drie Michelinsterren heeft en een negentien haalt in bij Gault-Millau... Boeken van beroemde koks zijn tegenwoordig erg in trek. Maar dit boek springt er toch uit omdat de recepten zijn opgebouwd rond een vijftigtal wilde planten die vaak als 'onkruid' worden beschouwd. Om slechts een paar voorbeelden te noemen: brandnetel, melganzenvoet, wilde peen, grote zandkool, witte honingklaver, pastinaak, witte krodde, klein hoefblad, fluitenkruid, gewone berenklauw, smalle weegbree, veldsalie, paardenbloem, gele morgenster, geel nagelkruid, enz.

Toegegeven, het gaat hier niet echt om 'groenten', maar de echte moestuinman of -vrouw die geniet van de smaak van verse groenten, zal met evenveel genoegen genieten van de smaak van deze wilde 'groenten'. En een aantal daarvan verdienen misschien zelfs een plaatsje in de meer klassieke groente- of kruidentuin.

Voor wie iets wil lezen over de praktische aspecten van de moestuin wil ik het beknopte gidsje 'De milieuvriendelijke moestuin' signaleren, een uitgave van DLV Team Groen en De Kleine Aarde, twee Nederlandse verenigingen die al jaren in de weer zijn voor een meer ecologisch verantwoorde manier van leven en tuinieren . Dat men zeker in de eigen moestuin probeert om zoveel mogelijk de gifspuit en alle mogelijk chemisch spul te weren, is de evidentie zelve. Wat ook bepaalde teeltwijzen impliceert, zoals b.v. vruchtwisseling, combinatieteelt, het gebruik van compost en groenbemesters, enz. Ondermeer daarvan zijn in dit boekje de basisprincipes geschetst. Daarnaast bevat het ook een beknopt overzicht van de voornaamste groentefamilies en wat tips over het gewone onderhoud van de moes- en fruittuin. Het is echter allemaal zo summier dat ik me afvraag voor wie dit boekje eigenlijk is bedoeld. Voor de beginnende moestuinder veronderstelt het veel te veel voorkennis, terwijl de iets meer ervaren tuinier nauwelijks iets zal bijleren en zelfs met meer vragen blijft zitten dan hij/zij antwoorden krijgt.

In vergelijking met wat mijns inziens nog altijd hét standaardwerk voor de moestuinder is, 'Handboek ecologisch tuinieren, de moestuin', van VELT, de Vereniging voor Ecologische Leef- en Teeltwijzen, vervalt dit boek in het andere uiterste. Waar het Veltboek soms veel te gedetailleerd is om nog echt praktisch te zijn, zondigt dit boekje door een overdreven vulgarisering en vereenvoudiging, waardoor het evenmin een praktische handleiding vormt. Een sterk vereenvoudigde en gebruiksvriendelijker versie van het Veltboek zou ongetwijfeld tegemoet komen aan een reële behoefte van heel wat moestuinders die niet het geluk hebben gehad om van vader of moeder op zoon of dochter de 'stiel' te hebben geleerd en noodgedwongen moeten terugvallen op boekenwijsheid.

- Colette Gouvion & Marielle Hucliez, 'Le roman du potager', Editions du Rouergue, Rodez, 1994, ISBN 2 905209 78 X

- William Wheeler, 'Les Légumes', Editions Du May, 1996, ISBN 2-84102-037-1

- Monty Don, 'The Sensuous Garden', Conran Octopus Ltd, Londen, 1997, ISBN 1 85029 862 9

- Ann Thienpont (red.), 'Bijzondere groenten. Telen en experimenteren in eigen tuin en keuken', Katholiek Vormingswerk van Landelijke Vrouwen, Leuven, 1998, ISBN

- Peter Bauwens, 'Een tuin om van te smullen, Ideëen voor een sierlijke eetbare tuin', Groenboekerij Kosmos-Z&K Uitgevers Utrecht (voor België: Veen Uitgeversgroep, Antwerpen), 1997, ISBN90 215 9325 4

- Christel Rosenfeld, 'Groenten, Heerlijke en eenvoudige recepten', Lannoo, Tielt, 1998, ISBN 90 20933 213

- Marc Veyrat & François Couplan, 'Herbier Gourmand', Hachette, Parijs, 1997, ISBN 2-01-236199-4.

- Arco Goedkoop & Joop Kiers, 'De milieuvriendelijke moestuin, Gids voor een gezonde teelt van groenten en fruit', Uitg. RoodBont, Zutphen (voor België: Van Halewijck, Leuven), 1998, ISBN 90-75280-12-2

- Herman van Boxem e.a., 'Handboek Ecologisch Tuinieren, de moestuin', VELT, Wommelgem, 1993, ISBN 90-800626-4-2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234