Woensdag 23/09/2020

Geniaal, maar genadeloos

In The Man in the Machine doorprikt Alex Gibney de cultus rond Steve Jobs. Naast visionair computergenie was de Apple-oprichter namelijk ook een belastingontduiker, onbereikbare vader en onverbiddelijke baas. Jobs' nabestaanden vinden dat de docu een verkeerd beeld schetst.

Hij schonk ons de Macbook, hij schonk ons de iPhone: hij veranderde onze levens. Wanneer Steve Jobs vier jaar geleden overleed aan pancreaskanker werd hij net niet heilig verklaard. Wel verzamelden duizenden fans aan Apple-winkels om er een kaarsje te branden ter nagedachtenis van de digitale profeet.

Rouwen die mensen echt om Jobs of treuren ze vooral om het einde van een eindeloze stroom aan nieuwe technologische gadgets? Met die vraag begon filmmaker Alex Gibney aan The Man in the Machine.

De met een Oscar bekroonde documentairemaker staat erom bekend diep te graven in wijdverbreide praktijken met een geurtje aan. Zo maakte hij eerder al Taxi to the Dark Side, over de betrokkenheid van de VS in gruwelijke martelmethodes in Irak en Guantánamo, en Going Clear, over de Scientology-sekte.

Deze keer neemt Gibney een cultus met zo mogelijk nog veel meer aanhangers onder de loep; die van elektronicagigant Apple en zijn oprichter. Waarom wordt er wereldwijd zo gedweept met Steve Jobs?

'Bold. Brilliant. Brutal', zo vat de ondertitel van The Man in the Machine de complexe persoon van Steve Jobs samen. De documentaire toont hoe Jobs' karakter doorheen de jaren veranderde: van de computernerd die internationale netwerken hackte, naar de jaren 80-kloon van Tom Cruise, naar de cultleider van de jaren 90, tot de verzwakte profeet die naarmate Apple de ultieme werelddominantie bereikte, steeds zieker werd.

Jobs mocht graag refereren aan zijn genegenheid voor het zenboeddhisme en modernisme, maar volgens Gibney uitten beide zich enkel in het design van de Apple-producten, niet in zijn manier van zijn. Zo toont de documentaire hoe Jobs bereidwillig zijn schouders ophaalt over betere werkomstandigheden voor zijn Chinese arbeiders, zijn Mercedes zonder kentekenplaat steevast op de plaats voor gehandicapten parkeerde en genadeloos kon zijn voor zijn omgeving.

Zo vertelt Daniel Kottke, een oude schoolvriend en Apples 12de medewerker: "Steve was zo ontzettend succesvol, en toch behandelde hij zoveel mensen zo slecht. Moet je echt zo'n zak zijn om het te maken?"

Ook Jobs' ex-vriendin Chrisann Brennan, met wie hij een kind verwekte, komt aan het woord.

Nadat Jobs Brennan voor het gerecht sleepte omdat hij beweerde onmogelijk de vader te kunnen zijn, wees een DNA-test het tegendeel uit. Uiteindelijk stemde Jobs in met een maandelijkse toelage van 500 dollar. Zijn vermogen werd op dat moment op 200 miljoen dollar geschat.

Aanvankelijk had ook weduwe Laurene Powell haar medewerking aan The Man in the Machine verleend, maar wanneer puntje bij paaltje kwam, trok ze haar staart in, zo vertelt Gibney in The Guardian. Volgens de filmmaker zou ze zelfs potentiële interviewees ontmoedigd hebben om mee te werken aan de documentaire.

Maar ook bij Apples medewerkers kan de film op weinig waardering rekenen. Zo omschreef senior executive Eddy Cue de documentaire als "onwaar en onnauwkeurig" en "kwaadaardig".

Hoewel er in de film geen blad voor de mond genomen wordt, erkent Gibney zelf ook het technologisch vernuft en genie van de man achter Apple.

"Hij was een narcist, daar bestaat geen twijfel over", zegt Gibney. "Maar hij wist wijselijk dat er in elk van ons een narcist schuilgaat en dat is zijn grote succes geweest. Zijn producten zijn zo aantrekkelijk omdat ze een reflectie van onszelf zijn."

Vier jaar na het overlijden van Jobs acht Gibney deze documentaire meer dan ooit noodzakelijk. Niet enkel omdat multinationals als Apple enkel machtiger worden, maar ook omdat de aanwezigheid van technologie in ons dagelijkse leven blijft groeien. "Apple weigert Steve te bekritiseren, maar wij moeten ons wel blijven afvragen: waar brengt hun technologie ons naartoe?"

The Man in the Machine is nu uit in de Amerikaanse bioscopen en on demand beschikbaar op YouTube en - opmerkelijk genoeg - iTunes

Ook Aretha Franklin boos om biopic

Biopics en nabestaanden, of nog levende subjecten; het blijkt een moeilijke combinatie. Recent was er nog controverse over Amy, de biopic van de in 2011 overleden zangeres Amy Winehouse. Haar familie noemde die "objectief" en "misleidend". Nu heeft de soullegende Aretha Franklin (73) met een gerechtelijk bevel de première van een docu over haar leven tegengehouden, zo melden de organisatoren van het Amerikaanse Telluride Film Festival.

Amazing Grace bevat meerdere muziekfragmenten, die doorgaans afkomstig zijn van de albums en de optredens van Aretha Franklin. Maar de 'Queen of Soul' stelt dat haar auteursrechten daarbij werden geschonden.

Het gerechtelijk bevel is alleen van toepassing voor het relatief kleine filmfestival in Colorado. Het is nog niet duidelijk of de documentaire ergens anders wel vertoond kan worden. Amazing Grace staat later deze maand nog op de affiche van het Toronto Film festival, maar voorlopig heeft Franklin nog geen klacht ingediend.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234