Dinsdag 22/10/2019

Genezing door decibels

Vandaag is het precies dertig jaar geleden dat de Amerikaanse gitaarlegende Jimi Hendrix zijn laatste adem uitblies. Hoewel de man tijdens zijn korte carrière slechts vier elpees uitbracht, blijft hij tot op heden nieuwe muzikantengeneraties inspireren. Henry Rollins noemt hem 'het enige genie dat de rockmuziek ooit heeft voortgebracht'. Voor anderen was hij een baanbreker van hetzelfde kaliber als Louis Armstrong, Charlie Parker, Miles Davis of Ornette Coleman. Om de verjaardag van Hendrix' dood enige luister bij te zetten, verschijnt nu een vier cd's tellende box met onuitgebracht gebleven materiaal.

Brussel

Eigen berichtgeving

Dirk Steenhaut

The Jimi Hendrix Experience is een fraai uitgevoerde, in paars fluweel verpakte verzameling die qua opzet het best te vergelijken valt met The Beatles Anthology en ruim vier uur muziek bevat. Met andere woorden: 56 zeldzame of nooit eerder verschenen live- en studiotracks, samengesprokkeld door studiotechnicus Eddie Kramer. Vaak gaat het om licht afwijkende versies van bekende songs zoals 'Purple Haze', 'Freedom', 'Little Wing' of 'Spanish Castle Magic', die voor doorgewinterde Jimi Hendrix-fans zeker niet altijd even essentieel of onmisbaar zijn. Interessanter wordt het echter als de luisteraar, aan de hand van het gebodene, kan volgen hoe bepaalde nummers in de loop der jaren ingrijpend van gedaante zijn veranderd. Of als hij concertopnamen uit, pakweg, 1966 kan vergelijken met latere, doorwrochtere uitvoeringen.

Zo goed als alle hoofdstukken uit Hendrix' carrière worden aangesneden. En wat daarbij het meest verbaast is dat de samenstellers er, na al die jaren van posthume releases, toch nog in geslaagd zijn vier totaal onbekende songs van de artiest op te delven. Lijkenpikkerij? Wis en zeker. Maar zodra je de dertien minuten durende liveversie van 'Red House' uit 1969 hebt beluisterd, of de sobere demoversie van 'Room Full of Mirrors', met ene Paul Caruso op harmonica, en ook nog eens blootgesteld bent geweest aan de overweldigend intense uitvoering van 'I Don't Live Today', ben je toch ook een beetje dankbaar omdat die 'rariteiten' nu voor ieder die ze wil horen toegankelijk zijn.

James Marshall Hendrix, de zoon van een zwarte vader en een Cherokee-moeder, was een linkshandige gitarist uit Seattle die zijn carrière begon als anonieme begeleider van soul- en r&b-revues. Een prima leerschool, maar tegelijk een keurslijf: Hendrix was immers een eclecticus die zijn ontwikkeling niet graag liet tegenhouden door stilistische grenzen.

Blues was voor hem slechts een vertrekpunt. Hij was net zo goed geïnteresseerd in de folk van Bob Dylan of de jazz van John Coltrane en Albert Ayler, maar de toenmalige raciale vooroordelen in de VS werkten als een rem op zijn muzikale expansiedrang. Pas toen Hendrix kennismaakte met de psychedelische popgeluiden van The Beatles, The Rolling Stones, The Yardbirds en The Kinks, die halverwege de sixties uit Engeland kwamen overwaaien, besefte hij dat zijn geestesverwanten aan de overkant van de Atlantische Oceaan moesten worden gezocht.

In de wetenschap dat Groot-Brittannië zich altijd zeer open en tolerant had opgesteld tegenover zwarte muziek, liet Hendrix zich in 1966 door zijn manager Chas Chandler overtuigen naar 'swinging London' te verhuizen. Zijn exotische verschijning en inventieve gitaarstijl sloegen er in als een bom: The Experience, het powertrio dat hij oprichtte met bassist Noel Redding en drummer Mitch Mitchell, werd in een mum van tijd de 'talk of the town'. In die dagen attaqueerde Hendrix zowel traditionele rock-'n-rollnummers van Chuck Berry en Carl Perkins als popsongs van Chip Taylor, Them en The Beatles, maar hij leerde snel, absorbeerde als een spons alles wat hij hoorde en ontwikkelde een verbluffende speelstijl waarin akkoorden, solo's en furieuze feedbackuitbarstingen schijnbaar moeiteloos in elkaar overvloeiden. Bovendien experimenteerde hij als een bezetene met allerlei effectpedaaltjes, die zijn muziek niet alleen een ruimtelijker karakter gaven, maar ook een uit duizenden herkenbare sound.

Jimi Hendrix werd door Chandler aan de Britse media verkocht als een flamboyante dandy, een vrijbuiter, een wildeman die gevaar en seks uitstraalde. Zijn gitaar deed daarbij dienst als een surrogaatpenis, terwijl zijn optredens vaak tot spectaculaire rituelen uitgroeiden. Hendrix had gevoel voor theatraliteit: hij beroerde de snaren met zijn tanden, stak op het podium zijn gitaren in de fik en straalde een 'cool' uit waar rivalen als Eric Clapton, Pete Townshend of Jimmy Page een punt aan konden zuigen. Het zou echter niet lang duren voor Jimi Hendrix de gevangene werd van zijn eendimensionale 'Voodoo Chile'-imago. Optreden had voor hem iets bevrijdends en spiritueels; het publiek verwachtte een circusattractie. Wie hem kende omschreef hem als een vriendelijke, ietwat bedeesde kerel met een warme persoonlijkheid en een campy gevoel voor humor, die boeken las over astrologie en getallensymboliek. Zijn fans zagen hem liever als een primitieve medicijnman die genezing bracht met decibels.

Zelf beschouwde Hendrix zich veeleer als geluidswetenschapper of muzikaal explorator dan als gitarist. Hij hield van improviseren, was geïnteresseerd in de nieuwste technologische snufjes en zocht voortdurend naar manieren om zijn werk te verrijken en te verdiepen. Hij wilde voor ruimere bezettingen en minder voor de hand liggende instrumentaties schrijven en raakte aan het eind van zijn leven steeds meer geobsedeerd door de mogelijkheden van de studio. Maar tegelijk verloor hij de specifieke noden van een song nooit uit het oog. Tijdens zijn jaren in de bands van Little Richard en Ike & Tina Turner had hij geleerd kleine accenten te leggen die de betekenis van een nummer konden versterken. Ondanks zijn reputatie als lawaaisculpteur, was hij dus ook in staat subtiele, lyrische ballads te schrijven zoals 'The Wind Cries Mary', 'Little Wing' of 'Angel'.

Na 1968 keerde Jimi Hendrix terug naar Amerika, waar hij, gezien zijn sterrenstatus, meteen werd opgeëist door de zwarte gemeenschap. In kringen van de Black Power- en burgerrechtenbeweging werd geopperd dat 's mans psychedelische fase niet meer was geweest dan een opportunistische zet om het blanke publiek te behagen. De druk op Hendrix werd op den duur zo groot dat hij zich van zijn blanke ritmesectie ontdeed, zich omringde met de volledig uit zwarte muzikanten bestaande Band of Gypsies en een tijdlang terugviel op louter blues- en funkrockstructuren. Op die manier werd zijn muzikale experimenteerzin dan toch nog gefnuikt, ironisch genoeg niet door de muziekindustrie, maar juist door lieden die zich als zijn achterban uitgaven.

Jimi Hendrix was slechts 27 toen hij, na een overdosis barbituraten, stikte in zijn eigen braaksel, in de ziekenwagen die hem naar het hospitaal bracht. Toch wijst niets erop dat hij een ernstig drugsprobleem had. Wel had hij last van uitputtingsverschijnselen en bevond zijn carrière zich in een overgangsperiode. Zijn band was net gesplit en hij wilde een andere muzikale richting uit. Op het moment van zijn dood stonden er samenwerkingen op stapel met jazzgroten als Miles Davis en Gil Evans en dweepte hij met klassieke componisten als Wagner en Strauss. Over de evolutie die Hendrix bij leven verder zou hebben doorgemaakt is de jongste drie decennia veel gespeculeerd. Maar als je het werk van zijn vele epigonen vergelijkt met de schat aan opnamen die de man ons heeft nagelaten, ligt één conclusie voor de hand: het resultaat zou in ieder geval uniek zijn geweest.

ARTIEST: Jimi Hendrix.

TITEL: The Jimi Hendrix Experience.

WAT: Box met 4 cd's, met 56 onuitgegeven tracks en een 80 pagina's tellend boekje.

LABEL: MCA.

VERDELER: Universal.

ONS OORDEEL: "Niet alle opnamen zijn essentieel of onmisbaar, maar sommige uitvoeringen klinken zo overweldigend intens dat je toch dankbaar bent dat die 'rariteiten' nu voor iedereen toegankelijk zijn."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234