Zondag 26/01/2020

Genezen, en toch doodziek

Dat de ebola-uitbraak niet definitief bedwongen is, blijkt uit een beangstigende nieuwe complicatie. Een Schotse verpleegster die tien maanden geleden genas van de ziekte, is er slecht aan toe.

Wetenschappers weten allang dat het ebolavirus maanden lang kan blijven sluimeren in bepaalde lichaamsweefsels die relatief beschermd zijn voor het immuunsysteem. Het gaat over onder meer de ogen en de teelballen. Volgens een woensdag gepubliceerd rapport van The New Journal of Medicine bijvoorbeeld werden er sporen van ebola gevonden in spermacellen van mannen tot negen maanden nadat ze ziek waren geworden. Een ander rapport in hetzelfde nummer voerde bewijzen aan dat een ex-ebolalijder uit Liberia de ziekte via seksueel contact had overgedragen zes maanden nadat hij de eerste symptomen ontwikkeld had.

Het geval van verpleegster Pauline Cafferkey wijst er nu op hoe veel nog niet geweten is over het virus en zijn effecten op de lange termijn. Artsen begrijpen niet waarom ze maanden na de besmetting in Sierra Leone, waar ze als vrijwilligster gewerkt had, opnieuw ziek wordt, en waarom gelijksoortige gevallen in de drie West-Afrikaanse landen waar ebola zwaar huis hield, zo slecht gedocumenteerd werden. "Het is een zich ontwikkelend verhaal, een zich ontwikkelende wetenschap", zegt dr. Daniel Bausch, een ebola-expert die de Wereldgezondheidsorganisatie adviseert.

Wetenschappers focussen vooral op de initiële ziekte van Cafferkey en zelfs op de experimentele behandeling die zij en een paar andere patiënten kregen in ziekenhuizen in het Westen.

Virus overleeft

Tezelfdertijd werpt het geval vragen op over de indijking van de epidemie in West-Afrika. In de voorbije dagen doken twee nieuwe besmettingen op in Guinee. Het geeft aan dat de uitbraak, die meer dan 11.000 mensen het leven kostte, nog niet voorbij is. "Het wijst erop dat de gevolgen veel langer doorwerken dan we misschien denken", zegt dr. Bruce Aylward, die het ebolaprogramma van de WHO leidt.

De Royal Free Hospital beschreef de ziekte van Cafferkey vrijdag in een communiqué als "een ongewone late complicatie van haar eerdere besmetting". Woensdag meldde de instelling dat ze opnieuw behandeld werd voor ebola. Volgens experts is het virus er op de een of andere wijze in geslaagd te overleven, en tast het nu haar centraal zenuwstelsel aan. Dr. Aylward zegt dat in haar ruggenmergvocht sporen van ebola zijn aangetroffen.

"Het gaat hier niet om hemorragische koorts (gekenmerkt door bloeding, red.) die opnieuw de kop opsteekt. Het is duidelijk een meningitisachtig syndroom, een neurologisch syndroom, en dat als gevolg van het sluimerende ebolavirus", zegt Stuart T. Nichol van het Center for Disease Control and Prevention in Atlanta. Hij benadrukt dat de complicatie extreem zeldzaam lijkt. "We vermoeden dat de kans op zulke ontwikkelingen groter is bij gevallen waarbij de patiënt heel zwaar ziek is." Volgens hem zou het kunnen dat hele hoge concentraties van het virus in het bloed delen van het lichaam aantasten waar het immuunsysteem niet makkelijk bij kan.

Cafferkey leek tot voor kort gezond. Britse media meldden dat ze naar het ziekenhuis ging omdat ze zich slecht voelde, maar dat het ziekenhuis haar weer naar huis stuurde.

Medici die patiënten in West-Afrika opvolgen, hebben heel wat 'normale' complicaties bij overlevenden gedocumenteerd. "Pijn in lichaam en gewrichten, problemen met de ogen en oren", zegt Audrey Rangel, coördinator van de International Medical Corps in Kambia in Sierra Leone, die mee een kliniek voor ebola-overlevenden beheert.

Kolonel Foday Sahr van de gemeenschappelijke militaire eenheid in Sierra Leone zegt dat van de 290 geregistreerde ebola-overlevenden die wekelijks opgevolgd worden in een militair hospitaal in Freetown, één of twee neurologische symptomen vertonen, zoals verminderde functies in één zijde van het lichaam, maar dat tot dusver geen nieuwe gevallen van hersen- of hersenvliesontsteking gedocumenteerd werden.

Het is echter best mogelijk dat artsen niet meer gevallen hebben gevonden omdat ze er niet naar op zoek waren. "We dachten niet dat de ziekte op die wijze werkte", zegt dr. Bausch.

Dennis Khakie, 42, stierf plotseling in september. Bijna een jaar eerder was hij genezen van ebola in een kliniek in Liberia. "Hij kreeg ineens stuiptrekkingen", zegt Sam Siakor, de neef van Khakie, die als hulpverpleger in de kliniek werkte.

Zulke verhalen duiken af en toe op. Toch is het volgens Bausch moeilijk om te bepalen waaraan ze overleden en of het verband hield met ebola.

Misschien is het relevantste geval wel dat van de arts Ian Crozier, die ebola opliep in Sierra Leo ne en minder dan twee maanden na zijn genezing een ernstige besmettingsaandoening ontwikkelde diep binnen zijn linkeroog, waar het ebolavirus sluimerde. Hoewel het virus niet werd gevonden in zijn bloed of hersen- en ruggenmergvocht gaf een hersenscan aan dat hij een hersenontsteking had gehad, zegt dr. Bausch. In West-Afrika hadden patiënten die zo ziek waren als Crozier en Cafferkey het misschien niet overleefd "en hadden ze die latere manifestaties dan ook niet ervaren".

Eén mogelijkheid is dat de late complicaties misschien een onverwacht gevolg zijn van experimentele behandelingen met antilichamen, zoals ZMapp. Die verwijderen mee het virus uit het bloed, en algemeen wordt aangenomen dat ze niet kunnen overslaan van de bloedsomloop naar de hersenen. Door de hoeveelheid van het virus in het bloed te verminderen "stomp je het immuunsysteem misschien af", zegt Bausch. "Dat is allemaal speculatie, maar wetenschappelijk gezien is het speculatie die steekhoudt."

Ondertussen worden de mensen met wie Cafferkey contact had in Groot-Brittannië zorgvuldig in het oog gehouden. Kenners gaan er wel van uit dat het type ziekte dat ze ontwikkelde, weinig gevaren inhoudt voor anderen. "We willen koste wat het kost vermijden dat dit opnieuw leidt tot een stigmatisering van slachtoffers", zegt Aylward.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234