Zondag 19/09/2021

Genetisch geklooi in ons glas?@AL Inleiding:Gemotiveerde tafelaars als we zijn, maken we ons vaak terecht zorgen over de kwaliteit van onze kippenvleugeltjes, zesrib, varkenshaasje of schapenbout. Ondertussen dropt Europa een nieuwe uitdaging op onze tafe

Tegenstanders van ggw's: 'Selectie is een natuurlijk proces, terwijl genetische manipulatie tot risico's leidt'

Oké, eerst de naakte, juridische feiten. Half februari nam de EU richtlijn 68/193/EEC aan, met als actieradius The free commercialisation of materials for the vegetative multiplication of the vine. Concreet houdt die nieuwe richtlijn in dat de commercialisering van genetisch gemanipuleerde wijnstokken (ggw) nu officieel een nihil obstat krijgt binnen de Europese Unie en dat wijnbouwers dus ook naar hartelust ggw's - en ook gemanipuleerde gistcellen - mogen gebruiken voor de productie van hun wijnen. Daarmee komt een einde aan maanden touwtrekkerij, want de maatregel stond al in februari 2000 op papier.

Dat die maatregel niet meteen in goede aarde viel bij de ecologische actiegroepen is een understatement. In die milieus wordt immers gevreesd dat nu de deur wagenwijd openstaat voor een verdere industrialisering van de Europese wijncultuur, met een verlies aan biodiversiteit als gevolg. Zo kreeg men in het Italiaanse hoofdkwartier van Slow Food - de organisatie die de 'betere', niet-industriële producten en keuken wil promoten en zich tegen een overdreven globalisering kant - haast het schuim op de lippen na het Europese fiat. Al jaren voert de organisatie, die onder meer de gezaghebbende wijngids Gambero Rosso publiceert, bikkelhard campagne tegen de richtlijn en verzamelde onder meer 200.000 handtekeningen. De 200.000 gesigneerde postkaarten werden eind januari nog afgegeven aan de Europese Commissie, met de tekst: "Wij zijn niet bereid om transgenetische wijnen te slikken". Tegelijk liep ook een on-linepetitie gericht aan commissievoorzitter Romano Prodi. Een petitie die overigens ook de steun kreeg van zwaargewichten als het Office International du Vin of de Associazione delle Città del Vino, de Italiaanse vereniging van wijnsteden.

Volgens een communiqué van Slow Food is de nieuwe richtlijn een regelrechte kaakslag voor "...Europa's grote wijntraditie en het recht van de consument om te beslissen en te kiezen." Tegenstanders zeggen ook dat door de nieuwe richtlijn een aantal historische druivenvariëteiten - die de 'sleutel' vormen van de Europese wijncultuur - nu plots op gelijke voet worden behandeld met puur gemanipuleerde variëteiten, alhoewel die ggw's waarschijnlijk niet aan dezelfde strenge eisen zullen moeten voldoen als hun illustere voorgangers.

Slow Food roept dan ook alle Italiaanse wijnproducenten op om eindelijk eens een duidelijk njet-standpunt in te nemen tegen de Europese maatregel. Een van de tegenmaatregelen die worden gesuggereerd is het aanbrengen van een vrijwillige labelcode op de flessen, waarmee meteen duidelijk wordt dat de bewuste fles ggw-vrij is. Slow Food verwacht vooral veel van de Associazione delle Città del Vino: zij vraagt leden die toch ggw's zouden cultiveren, zonder meer uit de organisatie te stoten. In bepaalde regio's is de weerstand al groot. Zo verklaarde de voorzitter van het Consorzio del Vino Nobile de Montepulciano enkele maanden geleden nog: "Selectie is een natuurlijk proces, terwijl genetische manipulatie tot risico's leidt."

Italië wordt dus een broeihaard van de tegenbeweging, wat echter niet betekent dat men in La Douce France die ggw's probleemloos slikt. Eind november 2001 riep de groep Terre et Vin, die de traditionele wijnbouwprincipes wil verdedigen en steeds grotere aanhang heeft in de grote wijngebieden, al op tot een ban van zeker tien jaar van genetisch gemanipuleerde organismen (zoals wijnstokken of gistcellen) in Franse appellation controlée-wijnen. Terre et Vin verzocht tevens de Franse overheid ook om elke franc die voortaan werd gestopt in landbouwonderzoek naar ggw's meteen te compenseren door een gelijkaardig bedrag voor onderzoek naar organische technieken. De groep was er toen nog zeker van dat het Inao die ban zou steunen, maar de vraag is of de Europese Richtlijn nu roet in het eten komt gooien. Toch mag die tegenbeweging zeker niet weggelachen worden als een groepje groene meiden en knapen van de derde garnituur, want het Franse initiatief kreeg meteen steun van invloedrijke négociants en wijnbouwers. Tijdens de laatste Hospices de Beaune-wijnveiling schaarden ook Pierre-Henry Gagey (voorzitter van het syndicaat van négociants in de Côte d'Or) en de eigenaars van het Domaine de la Romanée-Conti, Domaine des Comtes Lafon en Domaine de L'Arlot zich achter dat standpunt, evenals vertegenwoordigers van de grote handelshuizen Jadot, Drouhin en Rodet.

Toch is niet iedereen in de Europese wijnindustrie overtuigd dat ggw's per se het armageddon inluiden voor een eerlijk glas wijn. Of op zijn minst: dat we hun introductie kunnen afremmen. Zo kwam in mei vorig jaar een panel van experts in Londen tot de conclusie dat ggw's "onvermijdelijk" zijn en binnen twee à drie decennia de normaalste zaak ter wereld zullen worden. Het debat was georganiseerd door de Britse Circle of Wine Writers, werd voorgezeten door wijnschrijfster Jancis Robinson en bevatte voorts Professor Reinhard Töpfer (Geilweilerhof University, Duitsland en een van de wereldexperts inzake genetische engineering), Dr. Tony Jordan (chief executive Domaine Chandon, Australië), wijnaankoper Sally Easton MW (bij Berry Bros and Rudd) en Moyra Bremner, auteur van Genetic Engineering and You. Ondanks de schijnbaar 'positieve' conclusie over de onvermijdelijkheid van ggw's werden er tijdens het debat toch ferme vraagtekens geplaatst achter het nut ervan. Zo zegde Moyra Bremner dat in haar ogen er geen voordelen verbonden zijn aan genetische manipulatie, maar dat de gevaren integendeel zeer verwoestend konden werken: "Misschien dat er binnen vijftig jaar via genetische manipulatie inderdaad iets fantastisch uit de bus komt", zo argumenteerde ze, "maar is het waard om nu dat risico te nemen?"

Andere panelleden schetsten het plaatje van een genetisch gemanipuleerde wijnwereld die door multinationals wordt gedomineerd en waar zogeheten 'perfecte' wijnen zelfs nog goedkoper worden. Tony Jordan: "We moeten de wetenschap tijd gunnen om de wereld te overtuigen dat alle problemen inzake genetische manipulatie inderdaad overwonnen zijn, maar ik maak me zorgen over de voordelen ervan, zoals betere fruit flavours of gecontroleerde tannines. Ik vrees dat ze de wijnwereld grondig zullen verstoren en op den duur transformeren in een 'banale' drankenindustrie."

Een ander pijnpunt is volgens Sally Easton het feit dat ook andere genetisch gemanipuleerde materialen steeds frequenter in het vinificatieproces van een wijn kunnen infiltreren: in suikers bijvoorbeeld, gelatine, eiwit voor het klaringsproces of zelfs in het katoen dat vaak wordt gebruikt in bepaalde filterinstallaties. Niettegenstaande al die tegenargumenten en sluimerende angst, was het panel toch eens: gezien de macht van de multinationals die achter de genetische manipulatie zitten, zal ook de wijnindustrie die trend niet tegen kunnen houden.

En wat ondertussen aan de andere kant van de Grote Plas? In het land van Bush heerst - niet verwonderlijk - veeleer een veel lossere, pragmatische houding tegenover ggw's. Precies een jaar geleden rapporteerde het vakblad Decanter dat vooraanstaande Californische wijnbouwers "...maar al te graag genetisch gemanipuleerde wijnstokken zullen gebruiken, eens ze overtuigd zijn van de positieve effecten." Tijdens een wijnproeverij in Napa Valley waren zowel Ed Sbragia (Beringer Vineyards) als Michael Martini (van Louis M. Martini) - allebei zeer gerespecteerde Napa-producenten - het roerend eens over het feit dat het gebruik van ggw's niet noodzakelijk een slechte zaak was. Sbragia verwoordde het zo: "Het is een instrument als een ander. We waren het evenmin gewend om centrifuges te gebruiken of andere technieken, maar vandaag de dag maken we er toch allemaal gebruik van (...) Genetische manipulatie is geen slechte zaak. Moeder natuur doet het, waarom zouden wij het niet mogen?"

Een ander pro-argument vormen de epidemieën en plagen, die geregeld de Californische wingerds teisteren: "Ik zou zonder meer een gemanipuleerde wijnstok accepteren, als blijkt dat die resistent is tegen de Pierce's Disease", zo resumeerde Sbragia. En volgens Michael Martini wordt de hele ggw-discussie te veel in een 'emotionele sfeer' gevoerd: "'It's a not a question of science, it's a question of morals. We moeten het niet ontkennen of verdringen: genetische manipulatie wordt toch ooit een feit."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234