Zaterdag 24/10/2020

Gender is zo 2014

CALL ME CAITLYN. Met een shoot in Vanity Fair is de transformatie van Bruce Jenner, ex-olympisch atleet en stiefvader van Kim Kardashian, tot vrouw een feit. De reacties zijn unaniem lovend. Ook in de mode- en muziekwereld is het vervagen van gendergrenzen eerder hip dan een issue. Is de algemene aanvaarding nabij of blijven post-genders in het dagelijkse leven eerder een rariteit?

"Bruce moest altijd liegen. Elke dag bewaarde hij een geheim, van 's ochtends tot 's avonds laat. Caitlyn heeft geen geheimen. Zodra Vanity Fair uitkomt, ben ik vrij."

Eind april vertelde Bruce Jenner (65) live op de Amerikaanse nationale televisie over zijn wens om een vrouw te zijn. De oud-atleet Jenner won goud op de tienkamp tijdens de Olympische Spelen van 1976 in Montreal, en stiefvader van reality-tv-ster Kim Kardashian heeft zijn transformatie nu achter de rug en gaat voortaan door het leven als Caitlyn Jenner. Met een glamoureuze fotoshoot in Vanity Fair stelde Caitlyn haar nieuwe zelf voor aan het publiek, dat op sociale media meteen massaal de overtreffende trap boven haalde om het lef en de schoonheid van "supervrouw" Jenner te bezingen. Zo haalde het kersverse Twitteraccount van Caitlyn Jenner in vier uur tijd meer dan één miljoen volgers en laat daarmee Barack Obama ver achter zich: alweer een wereldrecord voor Jenner.

"Ik hoop, zoals ik weet dat ook Caitlyn dat doet, dat alle liefde die ze vandaag ontvangt zich vertaalt in open harten en hoofden voor alle transpersonen, en een politiek beleid dat ons allemaal aanvaard zoals we zijn. De strijd is nog niet gestreden...", reageert de transgender-actrice Laverne Cox, bekend om haar vertolking van Sophia Burset in Orange Is the New Black, op haar blog.

Naast Caitlyn Jenner en Laverne Cox die, geboren als man, nu heel duidelijk en onomkeerbaar als vrouw door het leven gaan, wordt er in de popcultuur vandaag ook minder eenduidig met gender omgegaan.

In de muziekwereld laten artiesten als Perfume Genius, Planningtorock, Mykki Blanco en nieuwkomer Shamir Bailey zich niet in één hokje stoppen. Transseksueel zijn ze niet, noch 100 procent man of vrouw.

Ook in de modewereld is androgynie - het voorkomen van mannelijke en vrouwelijke eigenschappen in één persoon - big business. Zo showen transgender-topmodellen als Andreja Peijic en Lea T mannen én vrouwencollecties. Maar ook niet-transseksuelen, zoals landgenoot Maarten Convens en de Franse Casey Legler, zijn gewilde modellen wegens hun androgyne looks. Legler, een voormalig Olympisch zwemster, werkt zelfs uitsluitend als mannelijk model. Ook merken als 69 positions en Radhourani hebben de hype begrepen en ontwerpen genderneutrale kledij.

Mainstream

Nieuw is het genderspel niet. In de jaren zestig had je Andy Warhol die zowel in zijn kunst als in zijn levensstijl gretig met verschillende genderidentiteiten experimenteerde, en in de jaren daarop verfraaiden David Bowie en Prince zich met lippenstift en glitters terwijl Grace Jones haar haar kortwiekte. Toch liggen de kaarten vandaag anders.

Niet enkel de culturele avant-garde speelt vandaag met gender. De overwinning van Conchita Wurst - de Oostenrijkse vrouw met baard, oftewel de man die zich als vrouw kleedt maar wel zijn baard laat staan - op het Eurovisiesongfestival 2014, nu niet meteen het meest elitaire culturele evenement, markeerde een breekpunt. Genderfluïditeit, zoals het niet innemen van een duidelijk mannelijke of vrouwelijke genderidentiteit genoemd wordt, is zowaar mainstream geworden.

Helaas gaapt er nog een grote kloof tussen het podium of de catwalk en de straat, stelt Petra De Sutter (51), voortplantingsexperte, senator voor Groen en transvrouw. "Artiesten die gendergrenzen opzoeken en vervagen, hebben ervoor gezorgd dat het fenomeen transgender bekender is geworden en daardoor minder bedreigend. Maar mensen die zich in een kunstmilieu begeven, durven sowieso al meer te experimenteren dan de doorsnee mens. De cultuurwereld is geen realistische representatie van het dagelijkse leven." Met andere woorden: Conchita Wurst op een podium is cool, maar Conchita Wurst in de supermarkt is voor velen vooral bevreemdend.

Ook Juriji Der Klee, een 24-jarige androgyne artiest uit Brussel, ervoer meer dan eens het verschil tussen het podium en het leven van alledag. De optredens van Der Klee kun je best omschrijven als The Knife meets Lady Gaga meets opera. De klassiek geschoolde contratenor mixt vandaag zijn vocale ambiguïteit met stevige beats en bezwerende visuals, steevast gekleed in extravagante kledingkunstwerkjes. "Ik ga niet akkoord met het binaire gendersysteem dat in onze samenleving als norm geldt. Maar mijn optredens zijn geen pleidooi voor androgynie; het is gewoon mijn manier om muziek te maken."

In het dagelijkse leven laat Der Klee zijn torenhoge hakken en extravagante oogschaduw achterwege: "Op het podium is alles leuk en cool, maar als ik op straat hakken draag word ik scheef bekeken of uitgescholden. Ook in het Brusselse homomilieu word je als androgyne jongen gediscrimineerd: de viriele homoscene tolereert geen al te vrouwelijke jongens. Bij vrouwen is androgynie sexy, bij mannen is het raar. Maar ik ben noch hem noch haar. Het is moeilijk om je tussen de twee te bevinden."

Dat rappers zoals Mykki Blanco probleemloos kunnen paraderen met lippenstift en nagellak op, betekent niet dat ieders genderexpressie zo vrij wordt ontvangen, maar zulke popiconen spelen wel degelijk een belangrijke emancipatorische rol.

"Popsterren die met gender spelen neutraliseren het maatschappelijk erg normatieve genderdenken een beetje. De complete aanvaarding van zogezegd 'andere' genderidentiteiten is een geleidelijk proces, maar ik ben ervan overtuigd dat figuren zoals Caitlyn Jenner hieraan bijdragen", stelt Wel Jong Niet Hetero-woordvoerder Jens Van Lierde.

Sterilisatie verplicht

Ook De Sutter is blij met de positieve aandacht die de transgemeenschap nu dankzij Jenner krijgt, maar heeft toch een bemerking: "Jenner is van het ene uiterste naar het andere gegaan, van de oermannelijke topatleet naar de sexy vamp. Dat is typisch Amerikaans: alles is daar sowieso nog veel meer gegenderd. Mannen moeten er vooral sterk zijn en een vrouw die zonder make-up de deur uitgaat zul je er minder snel tegenkomen dan bij ons. In Europa zijn we minder gepolariseerd in onze genderexpressie."

Trans- of a-genders zijn sowieso beter af in Europa waar ze dankzij de zogeheten transgenderresolutie zelf kunnen beslissen of ze zich als 'man', 'vrouw', of 'X' definiëren. De resolutie is niet juridisch afdwingbaar maar biedt vooral moreel gezag: niemand mag omwille van zijn genderexpressie gediscrimineerd worden.

We mogen best trots zijn op die verworvenheden, vindt De Sutter. "Dezelfde discussie hebben we meegemaakt met de holebi's. Vandaag kijkt niemand nog op wanneer een openbaar figuur zich als homo out, dertig jaar geleden lag dat wel even anders. Hopelijk kunnen transgenders zich op dezelfde manier als holebi's emanciperen, want er is nog een lange weg te gaan; zo is sterilisatie vandaag nog steeds verplicht voor je een geslachtsverandering kunt ondergaan."

Maar niet enkel transgenders verdienen een emancipatorische revolutie. Ook iedereen die geen duidelijk omlijnde genderidentiteit heeft, dient geaccepteerd worden zoals hij is, benadrukt Van Lierde. "X is een volwaardig geslacht. Ook zonder geslachtsoperatie hoef je je niet te conformeren aan je biologische geslacht als je je daar niet goed bij voelt."

Een visie die perfect de gevoelens van Juriji Der Klee verwoordt: "Mijn androgynie is geen bewuste keuze, niemand kiest zijn genderidentiteit. Ik weet niet wat ik ben, laat staan of ik als man of vrouw door het leven wil. Maar het label van 'man' past me niet, dat voel ik al sinds ik heel klein was."

Gelukkig voor de jonge Der Klee zijn zijn ouders erg begripvol, én woont hij in België. Want ondanks de transgenderresolutie en de vele genderbending popartiesten staan ook in het vooruitstrevende Europa nog veel mensen huiverachtig tegenover alles wat afwijkt van de gendernorm. Zo is het homohuwelijk bij ons al meer dan tien jaar een verworven vrijheid waar niemand zich nog vragen bijstelt; we hebben tegenwoordig wel al opmerkelijkere dingen gezien. Maar in veel Oost- en Zuid-Europese landen is het nog steeds verboden, en ook dichter bij huis in Frankrijk wordt nog steeds hevig gedemonstreerd tegen de legalisering van het homohuwelijk.

De verovering van de popcultuur door de post-genders mag dan wel een eerste stap richting algemene aanvaarding betekenen, tegelijk groeit ook de door religieus extremisme geïnspireerde onverdraagzaamheid, stelt De Sutter: "Europa is vandaag meer dan ooit gepolariseerd: enerzijds heerst er een enorme seksuele vrijheid, anderzijds klinkt de roep van de oerconservatieve stemmen steeds luider. Daarom moeten we waakzaam blijven. Verworven vrijheden zijn niet per se voor altijd verworven."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234