Zaterdag 23/01/2021

Genade voor socialistische Messias

De stemmen vallen nog niet als manna uit de lucht, maar John Crombez blijft na een jaar voorzitterschap voor zijn partijgenoten wel de Heiland. Voor zijn (communicatie)fouten krijgt hij nog vlot vergiffenis, al dringt een voldragen verhaal zich op.

Het is een iconisch beeld. In juni vorig jaar troept de partijtop uitgelaten samen rond Crombez. Kussen vliegen door de lucht, selfies moeten genomen worden. Bruno Tobback, net verslagen met 78 procent, staat wat apart en kijkt ernaar. De broederstrijd is voorbij. De socialisten drukken zijn opvolger, Oostendenaar John Crombez, letterlijk en figuurlijk tegen de borst. Alle positieve eigenschappen die een voorzitter maar kan hebben, dichten ze Crombez toe. Werkverslaafd. Slim. Altijd binnen gehoorafstand.

Een jaar later zindert de euforie over de Oostendenaar nog na. Wonderwel is Crombez erin geslaagd de beminnelijkste voorzitter in het Vlaamse partijlandschap te blijven. Toch wil dat niet zeggen dat hij over zich heen laat lopen. Wentelden de socialisten zich graag in zelfbeklag tijdens het fin de règne van Tobback, dan is het nu werken geblazen.

"Hij eist dat de mandatarissen constant rondlopen", zegt Vlaams fractieleider Joris Vandenbroucke. "We moeten allemaal - letterlijk - in zijn voetsporen treden." Crombez jaagt zijn mensen op. Van vijf uur 's ochtends tot ver na middernacht krijgen ze mails met ideeën en suggesties. De voorzitter komt ermee weg, omdat hij steeds de juiste toon weet aan te slaan.

Mandatarissen die op Twitter worden uitgescholden, krijgen een bezorgd telefoontje. Blijkt een inval na twee telefoons toch niet zo geniaal, dan laat hij die los. Federaal parlementslid Peter Vanvelthoven: "Hij is een politieke fanatiekeling. Over alles kan en wil hij discussiëren."

Geen monologen

Hier zit de kracht en de zwakte van Crombez. Omdat iedereen zich begrepen en gewaardeerd voelt, vallen er meestal geen dissonanten te horen. Vandenbroucke: "Er is geen clubje meer van vier à vijf man dat alles beslist. De partijbesturen zijn geen monologen van de partijvoorzitter. Je krijgt er niet te horen: 'Ga heen en verspreid mijn woord.'"

De openheid maakt dat de socialisten zichzelf en elkaar weer vertrouwen. Van beenvegen of slagen onder de gordel valt in de media nog weinig te bespeuren. Vanvelthoven (sp.a): "Als we beslissen dat we niet communiceren na een partijbestuur, dan gebeurt dat niet. Vroeger kakelden we dan allemaal een andere kant op. Individuele besognes houden de partij niet meer in de greep." De peilingen mogen dan niet al te denderend zijn, sp.a heeft haar fierheid terug.

Waarom in die openheid dan toch zijn zwakte schuilt? Die ene keer dat Crombez niet God en klein Pierke opbelt, loopt het mis. In januari, midden in de vluchtelingencrisis, is het prijs. Crombez zegt dan in De zevende dag dat hij het plan van PVDA-leider Diederik Samsom wel ziet zitten en dat hij hem daarvan op de hoogte heeft gebracht. Twee dagen later, op het partijbestuur, gaat het dak eraf. Of Crombez die 'opendebatcultuur' voor eeuwig en altijd zal kunnen laten bestaan, is dus twijfelachtig. Want de echte beslissingen zitten eraan te komen, nu hij het huishouden op orde heeft gezet.

Pragmaticus

Het gebrek aan tegenkanting in de partijtop heeft immers nog een oorzaak, en die is minder vleiend voor Crombez. Hij is, veel meer dan zijn voorganger, een manager. De partij kreeg een grondige herstructurering. Op veel posten, voor en achter de schermen, zette hij mensen die zijn koers volledig volgen. Of nieuwelingen die maar wat blij zijn dat ze kansen krijgen. Van deze twee groepen zal er dus ook - impliciet of expliciet - geen kritiek komen.

De klik van regeringspartij, met het zwaartepunt op de kabinetten, naar oppositiepartij kon Crombez zo erdoor duwen. De Grasmarkt en de fracties zijn niet langer eilandjes met wankele bruggen ertussen. Controlefreak Crombez houdt ze allemaal goed in de gaten, en dat geldt zeker voor de twee nieuwe fractieleiders. Joris Vandenbroucke nam van Crombez het werk over in het Vlaams Parlement. Meryame Kitir kreeg het federaal fractieleiderschap van Karin Temmerman.

Die eerste reshuffle was logisch, de tweede zeker niet. Zou Kitir de pure verontwaardiging over de economische crisis kunnen overstijgen? Zou ze andere thema's kunnen 'pakken'? Binnen de fractie hielden de anciens hun hart vast voor hun nieuwe fractieleidster, maar vooralsnog stelt ze niet teleur.

Naast Kitir en Vandenbroucke schoof Crombez in september in Boom, de bakermat van de socialistische zuil, negen kopstukken naar voren. Van regionale spreiding trok hij zich niets aan, er zaten drie Gentenaren in het bruine café tussen de steenbakkerijen. Het leverde wat tandengeknars op bij de partijgenoten zonder uitnodiging, maar die viel buiten de sp.a-muren zelfs niet te horen.

De echte personeelsproblemen, die zitten er pas aan te komen in 2018 en 2019. Lijstvormingen maken van politieke vrienden de ergste vijanden. Zeker met de nieuwe regels die Crombez zondagochtend wil laten stemmen in Plopsaland: hij hoopt erop dat in de top drie van elke lijst telkens één neofiet komt te staan, wat nu al wrevel opwekt bij de oude rotten. Burgemeester van Vilvoorde Hans Bonte: "Ik ben absoluut voor decreten of wetten die de lijstvorming van alle partijen regelen. Maar een verandering louter voor sp.a? Is dat niet vooral politiek masochisme? We moeten opletten voor kunstmatige moderniteit."

Met die gelukzaligheid onder de kameraden vallen er uiteraard wel geen verkiezingen te winnen. Al het overleg en gereorganiseer moet stilaan een consistent verhaal opleveren. Crombez gaf daartoe de eerste aanzet in datzelfde Boom onder de noemer #jijmaaktmorgen en de vage slogan #eerlijkisbeter. De negen 'uitverkorenen' trokken door Vlaanderen en spraken op meer dan honderd vergaderingen met leden en niet-leden. Samen met het boekje van de voorzitter, Ctrl+Alt+Del, moet dat de grondstof leveren voor een nieuw partijprogramma. Alweer een nieuw programma, want sp.a herschreef haar basisteksten drie jaar geleden al op het Leuvense Martelarenplein.

Als de partij zichzelf serieus neemt, spreekt ze daarin over de thema's die ze nu verzwijgt. De thema's die ertoe doen. Rond migratie, islam of vluchtelingen neemt de partij nu negen op de tien keer een grote bocht. Wie socialisten op dat manco aanspreekt, krijgt het standaardantwoord dat de partij als een van de eerste er een standpunt over innam. In september, nog voor de crisis. Wie doorvraagt, ziet de wanhoop in de ogen van de gesprekspartner enkel toenemen. De partij geraakt er intern niet over uitgepraat, dus zwijgen ze er extern maar over.

Geheel terecht zette Knack Crombez enkele weken terug met een rits over zijn mond op de cover. Politicoloog Carl Devos (UGent): "Wat Crombez zei over de vluchtelingencrisis en het plan-Samsom werd destijds weggezet als een communicatiefout, maar het ging evenzeer over de inhoud. Heeft de partij daar geen fout gemaakt? Had ze daar toen niet ten gronde over moeten discussiëren?"

De nieuwe voorzitter zal ooit die oude demonen in de ogen moeten kijken. Hij zal een kamp moeten kiezen en duidelijk moeten maken op welke groep kiezers hij de aanval inzet. Gaat sp.a voor een centrumkoers en mikt ze op de teleurgestelde kiezers van CD&V? Of draait Crombez resoluut naar links en komen de aanhangers van Groen in het vizier?

Gratuite bashing

Sommige thema's zijn wel al uitgekristalliseerd. Over veiligheid en politie kiest Crombez, na een berisping van burgemeester Louis Tobback, een opvallend flinkse invalshoek. Met een pleidooi voor een Belgische Homeland Security en meer geld voor het veiligheidsapparaat. Tijdens de staking van de cipiers prees hij ook de rustige vastheid van justitieminister Koen Geens (CD&V). Geen gratuite bashing vanuit de oppositie, wel een keuze voor de redelijkheid. Kitir en Vandenbroucke krijgen duidelijk consignes dezelfde snaar te bespelen. Emotie mag, maar niet in een overdosis.

Bij de spoorstaking kwam dezelfde houding terug. Tussen afkeer en verafgoding van de stakers stelde de voorzitter voor een rustpauze in te lassen, een staakt-het-staken. Crombez zet zich met die rechttoe rechtaan houding buiten de stolp van de Wetstraat en probeert de stem van de gewone mensen te capteren. Heeft hij daarmee een electorale goudader gevonden? Of blijft het bij goudkorrels? Als de sociale oorlog tussen vakbonden en overheid aanhoudt, kan de middenlijn van Crombez maar flauwtjes overkomen. Of - opnieuw - als de onbeslistheid die Crombez zo vaak verkiest.

Blijft over, na al dat denkwerk, de vertolking ervan. Wordt Crombez' voorzichtig, nieuw verhaal altijd goed begrepen? De voorzitter en de communicatie, het blijkt geen evident huwelijk. Devos: "Hij krijgt het gewoon moeilijk uitgelegd. Hij opent drie tussenzinnen en vergeet er dan twee te sluiten." Niet dat Crombez zich niet goed voorbereidt. Bij elk debat stomen partijmedewerkers zoals Sarah Vandecruys (woordvoerder) en Jan Cornillie (hoofd van de studiedienst) hem klaar. In januari doet hij er zelfs de ongeslagen Bart De Wever, opnieuw in de studio's van De zevende dag, versteld mee staan. Als het moet, zoekt hij ook externe hulp. Sinds 2014 werkt de partij samen met het communicatiebureau debat.nl, en Crombez doet nu regelmatig een beroep op hem.

Fraude en fiscaliteit

Zij komen dan sessies geven op de Grasmarkt voor hem en andere mandatarissen. Permanente spindoctors zijn het niet, wel coaches in debatten en speeches. "Hij is wie hij is", vergoelijkt Kathleen Van Brempt. "Van mij moet hij niet veel communicatielessen krijgen. Laat hem maar authentiek blijven. Wijlen Steve Stevaert staat nu te boek als een communicatiewonder, maar hij drukte zich niet altijd helder uit. John doet het heel goed en blijft groeien."

Naast zijn stijl stoort het een handvol partijgenoten dat hij vaak terugvalt op zijn stokpaardjes, fraude en fiscaliteit. Crombez werd groot in de politiek op de kabinetten van begrotingsministers Johan Vande Lanotte en Freya Vanden Bossche (beiden sp.a), en die opleiding kan hij maar moeilijk van zich afschudden. In elk socio-economisch debat komt hij gegarandeerd aandraven met de Panama Papers of de familie De Spoelberch, wat de verstaanbaarheid ook al niet ten goede komt.

"Stilaan lijkt Crombez zijn niche wel te vinden," besluit Devos. "De vraag is enkel of de mensen hem daar al zien zitten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234