Woensdag 12/08/2020

Onderwijs

Gemeenschapsonderwijs (GO!) raadt examens af, maar niet hele onderwijsveld is overtuigd

Beeld Wouter Van Vooren

Het Gemeenschapsonderwijs (GO!) adviseert zijn scholen om geen examens te organiseren aan het einde van het jaar. Al is lang niet iedereen voor dat idee gewonnen.

“Nu examens organiseren voor leerstof die leerlingen grotendeels zelfstandig en in uitzonderlijke omstandigheden moeten verwerken, erg fair is dat niet.” Dat zegt Raymonda Verdyck, afgevaardigd bestuurder van het GO!. Ze adviseert haar scholen om in geen enkel leerjaar examens te organiseren in juni.

Maar geen examens betekent ook niet dat iedereen zomaar geslaagd is. Het GO! vraagt haar scholen om die beslissing te maken op basis van permanente evaluatie, aan de hand van taken en tussentijdse toetsen. Voor leerlingen met een A-attest – die dus mogen overgaan naar het volgende jaar – is het klaar en duidelijk. Maar wat als de klassenraad twijfelt, of als een leerling bijvoorbeeld slechte examens had en zich nu wilde herpakken? “We moeten ook op dit vlak fair zijn en deze leerlingen de kans geven om de zomervakantie te benutten om bij te werken”, zegt Verdyck. “Leerlingen verdienen een tweede kans.” Hoe die tweede kans er dan juist zal uitzien, is nog lang niet duidelijk en zal elke school zelf moeten bepalen.

De richtlijn kwam er na overleg met alle scholengroepen, al staat het elke school vrij te kiezen wat ze doet. “Wij examineren sowieso Nederlands en wiskunde, en dan de richtingspecifieke vakken”, zegt Karin Heremans van het Koninklijk Atheneum in Antwerpen. “We willen sowieso iedere leerling een keer laten terugkomen, om te zien of de leerplandoelen bereikt zijn. Dat is de essentie.”

Haar collega van het Technisch Instituut uit Halle, Maggy Van Keerberghen, is het idee dan weer wel genegen. “In plaats van absoluut examens te organiseren, willen we met de leerlingen van de even jaren bekijken wat hun plannen zijn voor volgend jaar. Afhankelijk daarvan kunnen we een A-attest geven, als we weten dat ze de nodige competenties hebben verworven, ofwel de beslissing uitstellen tot in de zomer.”

De twee andere grote koepels gaan alvast niet zo ver als het GO!. Zij laten scholen zelf beslissen. Voor het katholiek onderwijs blijven examens mogelijk en vertrouwt men op de autonomie van de klassenraad, zegt topman Lieven Boeve. “Als de klassenraad oordeelt dat ze te weinig informatie heeft om een leerling te evalueren, kan er in augustus een bijkomende proef georganiseerd worden. Maar dat was voordien ook al het geval.” “Onze secundaire scholen met vooral tso- en bso-richtingen werken altijd al veel met permanente evaluatie”, zegt Patriek Delbaere van het Stedelijk en Gemeentelijk Onderwijs (OVSG). “De klassenraad delibereert op basis van de evaluaties van een heel schooljaar en neemt een goed gemotiveerde beslissing.” 

Hoeksteen

De woorden van Verdyck waren nog geen uur oud, of het regende al reacties. Examens zijn en blijven immers een van dé hoekstenen van het Vlaamse onderwijs en dus een teer punt. Scholen gebruiken ze vooral als oriënteringsmiddel om leerlingen over te laten gaan naar het volgende jaar. Ben je niet geslaagd voor de examens? Verander dan van richting.

“Maar eigenlijk moet een scherp onderscheid gemaakt worden tussen evaluaties voor leerling en leraar om het leerproces bij te sturen, zonder consequenties, en evaluaties met consequenties”, zegt onderwijsexpert Dirk Van Damme, senior counselor bij de OESO. “De veelgebruikte ‘permanente evaluatie’ in Vlaamse scholen is vaak een mengeling van beide vormen. Die nu gaan gebruiken om eindoordelen over leerlingen te vellen, is oneigenlijk gebruik. De klassenraad krijgt nu een moeilijke taak om op basis van onvolledige informatie toch belangrijke beslissingen voor de toekomst van een leerling te nemen. Zo riskeert die beslissing een hoge mate van subjectiviteit te krijgen en kunnen vooroordelen over leerlingen een belangrijke rol te spelen.”

De gevoeligheid rond examens zorgde voor twee reacties. Langs de ene kant de klassieke kijk op examens, zoals in de reactie van Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) die niet gewonnen is door het advies van het GO!. “Een of andere vorm van evaluatie kan zinvol zijn om leerlingen te blijven boeien”, zegt hij. “Maar ook omdat het kan helpen om eventuele leerachterstand te detecteren, zodat je er iets aan kan doen.” Dat is ook het argument van zijn partijgenoot Koen Daniëls, die vooral vreest dat ouders en leerlingen hier de verkeerde boodschap uit zullen onthouden, “namelijk dat er geen examens zijn, niemand gedelibereerd wordt en iedereen geslaagd is.” Ook cognitief psycholoog en onderwijsexpert Wouter Duyck pleit in een opiniestuk in deze krant voor examens aan het einde van het jaar. “Je mag het jammer vinden, maar het grootste deel van de leerinspanning verloopt nu nog altijd omdat er een examen aankomt”, zegt hij.

“Maar dat klopt niet”, zegt Piet Van Avermaet, directeur van het Steunpunt Leren en Diversiteit (UGent), die dan weer wel gewonnen is voor het voorstel van het GO!. “Eindexamens zorgen in de huidige situatie niet voor motivatie, maar juist voor stress.” Al ziet hij nog een ander probleem. “We weten ondertussen dat kinderen allemaal een ander leertraject doorlopen tijdens de preteaching. Daarom zou een examen, dat sowieso al een momentopname is, nu zeker geen faire manier zijn om te evalueren.” Volgens Van Avermaet zijn leerkrachten professioneel genoeg en beschikken ze nu sowieso al over veel informatie om leerlingen te evalueren en delibereren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234