Zondag 19/01/2020

Gelukkig viel er een kind van de bank

'Charms' van Walpurgis werd genomineerd voor de Signaalprijs

Een van de verrassendste kindervoorstellingen die dit seizoen in première gingen, is Charms van Walpurgis. De muziektheaterproductie is gebaseerd op teksten van Daniil Charms (1905-1942), een Russische auteur die zichzelf een 'kinderhater' noemde maar toch voor kinderen schreef omdat hij zo aan de censuur van het Stalin-regime kon ontsnappen. Walpurgis werd voor Charms prompt genomineerd voor de Signaalprijs, die morgen wordt uitgereikt.

Jan Bijlmans ging op jacht./ Zijn poedel hupte over 't hek en ging mee./ Jan sukkelde als een blok hout in het moeras./ En de poedel verdronk als een bijl in de zee.//

Jan Bijlmans ging op jacht./ Zijn poedel huppelde als een bijl met hem mee./ Jan rolde zich als een blok hout door het moeras./ En de poedel hupte over het hek al in de zee.// Jan Bijlmans ging op jacht./ En zijn poedel sukkelde in het hek van de zee./ Jan huppelde als een blok hout over 't moeras./ En de poedel stortte zich huppelend op de bijl.

Het eerste lied dat sopraan Judith Vindevogel in de voorstelling zingt, toont al meteen de vreemde mengeling in Charms' werk van onschuldig lijkende, absurde taalspelletjes met een verrassend gruwelijke inhoud. Wat te denken van Charms' verhaaltje over een ruzie over de vraag of de zeven nu komt voor de acht of omgekeerd. "Maar tot ons geluk viel er toen een kind van een bank, waarbij het zijn boven- en onderkaak brak. Dit heeft ons van onze ruzie afgeleid. En daarop zijn wij allemaal naar huis gegaan." Voor Charms was zijn specifieke stijl een manier om te reageren tegen het totalitaire systeem in zijn land.

In Charms, een productie die Vindevogel samen maakte met acteur Benjamin Verdonck, de muzikanten Wim Konink (slagwerk) en Philippe Thuriot (accordeon) en componist Peter Vermeersch, zit het vol van zulke absurditeiten, gruwelijkheden en platvloerse grappen. Ook in de enscenering. Bij een lied over een man die zich doodvreet aan karbonades, schrijft acteur Verdonck het woord 'honger' op zijn graatmagere lichaam. Wie Charms' achtergrond kent, kan bijna niet anders dan daarbij aan de terreur van Stalin denken. Ook in de muziek zit iets anarchistisch: er wordt bijvoorbeeld vrolijk gejamd op potten en pannen. Toch zit de voorstelling heel zorgvuldig in elkaar. Het moet geen lachertje geweest zijn om zang, muziek en geacteerde stukken vlot op elkaar af te stemmen en in elkaar te laten overlopen. Charms is zeker geen gemakkelijke opeenvolging geworden van een liedje door de zangeres, een tekstje van de acteur, een muziekje door de muzikanten.

Maar hebben kinderen iets aan deze Charms? In de voorstelling zitten zowel teksten die Charms schreef voor kinderen als voor volwassenen. Maar aangezien hij alleen voor kinderen schreef om aan de censuur te kunnen ontsnappen, zijn ook de kindergedichten niet uitsluitend voor hen bestemd. Zangeres Judith Vindevogel: "Weet je, het verbaasde ons hoe kinderen opgingen in de voorstelling. Wat ze er precies in zien, valt heel moeilijk in te schatten. Ik heb wel de indruk dat ze heel goed het dubbele zien, bijvoorbeeld in de scène over de karbonades en de honger. Bovendien herkennen ze het bedreigende uit vele situaties. Hoeveel kinderen hebben geen gescheiden ouders en worden van hier naar daar gebracht, zonder dat ze veel houvast hebben? Bij hoevelen leeft er geen woede en kwaadheid? Ik begrijp dat heel veel kinderen in deze maatschappij soms agressief zijn. In een kinderleven zit veel onrust en angst."

Maar waarom dan geen mooi sprookje vertellen als tegengif tegen de boze wereld? "Ik beweer zeker niet dat sprookjes dom zijn," reageert Vindevogel." Alleen wilden we ons niet op het niveau van kinderen plaatsen - om dat goed te doen, moet je hen zéér goed observeren, voortdurend met hen optrekken. We verkozen Charms omdat wij ons aangetrokken voelen tot deze teksten. Al vind ik het nog altijd zeer moeilijk om in enkele woorden uit te leggen waarover de voorstelling gaat, het gaat over zoveel tegelijkertijd. Een heel wezenlijke tekst voor mij is 'De man met de rode haren': "Er was eens een man met rood haar, die geen ogen had en geen oren. Hij had ook geen haar op zijn hoofd, zodat je hem eigenlijk niet echt roodharig kon noemen. Hij kon niet spreken, want hij had geen mond. Een neus had hij ook niet. Hij had zelfs geen armen of benen, en geen maag, en geen rug en geen ruggengraat en geen spoor van ingewanden. Hij had niks. Zodat het niet echt duidelijk is over wie het nu eigenlijk gaat. Dus laten we het liever niet langer over hem hebben." Maar eigenlijk is het niet zo belangrijk dat te vertellen. Iedereen heeft zijn eigen rode draad voor deze voorstelling."

Anne Brumagne

Charms is morgen om 11.30 uur te zien in de stadsschouwburg van Sint-Niklaas in het kader van de Signaaldag. Inlichtingen 03/760.91.50. Volgend seizoen gaat de voorstelling op tournee. Er is ook een cd van de productie. Inlichtingen 02/340.03.80.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234