Donderdag 26/11/2020

Geluk en depressie

2008 zal de geschiedenis ingaan als het jaar waarin banken genationaliseerd werden en het financiële vermogen forse klappen kreeg. Het Bruto Nationaal Geluk zakte vorig jaar echter niet zo sterk als de beurs. Er bestaat ondertussen heel wat onderzoek over de impact van financiële gebeurtenissen op het geluksgevoel. Rijke landen in het Westen tellen helemaal niet meer gelukkige mensen dan Afrikaanse landen met een veel lager inkomen. Ook in de tijd lijkt het percentage gelukkige mensen verbazingwekkend stabiel gebleven te zijn. Het inkomen is bij ons bijvoorbeeld verdubbeld over de voorbije vijftig jaar zonder het aantal zelfmoorden te beperken.

Nu is het wel zo dat mensen in de put kunnen zitten door financiële tegenvallers, maar al bij al sijpelt het effect ervan op ons gevoelsleven vlug weg. Een van de meest gezaghebbende theorieën om de paradox te verklaren is de set point-theorie, die stelt dat een schok je wel tijdelijk van je "aangeboren" niveau van geluksbevinden kan duwen, maar dat je met de tijd automatisch terugkeert naar je 'set point'. Niet-materiële tegenslagen, zoals gezondheidsproblemen of een echtscheiding, tekenen mensen wel meer voor de rest van het leven.

Vooral verhogingen van het inkomen boven een redelijk lage drempel blijken geen duurzaam effect te hebben op het geluksgevoel, wat wijst op de belangrijke rol van wijzigende verwachtingspatronen. Wanneer wordt nagegaan welke criteria voor mensen belangrijk zijn voor hun welbevinden, dan blijkt dat met een hoger inkomen ook hogere behoeften samenhangen. Als bijvoorbeeld gevraagd wordt welke goederen bij een goed leven horen, komen op de meeste lijstjes zaken voor als een huis, een auto, een zwembad en een vakantiehuis. Over de levenscyclus heen zijn er echter mensen die een deel van dat verlanglijstje effectief realiseren. Hun aspiraties blijken dan verschoven te zijn naar andere goederen. Gegeven de bevinding dat niet-pecuniaire goederen minder tot gewenning leiden, kan het geluk meer bevorderd worden door meer tijd en inspanning te spenderen aan niet-materiële zaken. Dit is dan ook wat we vinden: het aantal arbeidsuren op jaarbasis is sinds lang aan het dalen. Toch blijkt er ook zoiets als arbeidsvreugde te bestaan. Aldous Huxley maakte in 1932 in Brave New World de voorspelling dat mensen in het jaar 2000 nog slechts enkele uren per week zouden werken. Dit is niet gebeurd.

Financiële voordelen leveren dus snel gewenning op en bovendien speelt de neiging om te vergelijken ons blijkbaar parten. Verdienen buren, vrienden of goede kennissen meer, dan wordt het heel moeilijk om ze niet te benijden. In dat opzicht is het belangrijk om te vermelden dat de inkomensongelijkheid door de crisis vermoedelijk kleiner geworden is. De voorbije jaren waren arm en rijk verder uit elkaar gegroeid maar door de beurscrash zijn vooral de grote vermogens sterk geslonken.

In 2009 zullen er wel een heel aantal Belgen werkloos worden, wat niet alleen hun inkomen, maar ook hun gemoedsstemming zal drukken. Het aantal scheidingen en zelfmoorden blijkt tijdens een economische crisis wel een beperkte toename te kennen, terwijl ook misdaadcijfers en discriminatie volgens onderzoek gevoelig zijn voor de economische toestand. Toch blijkt dat werkloos worden tijdens een algemene economische neergang minder op het geluksgevoel drukt dan tijdens jaren met rooskleurige groeivooruitzichten. Vermoedelijk speelt het feit dat je job net nu verliezen minder stigmatiserend is omdat de oorzaak duidelijker buiten de eigen verantwoordelijkheid valt.

Het aantal scheidingen en zelfmoorden neemt toe tijdens een economische crisis

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234