Donderdag 19/09/2019

Geloven in de duivel is goed voor de economie

Volgens Amerikaanse topeconomen bevordert religieus geloof de economische groei. 'Je moet oppassen met zulke monocausale verbanden', reageert moraaltheoloog Johan Verstraeten.

Emmanuel Vanbrussel

Kerstmis veroorzaakt traditioneel een korte opstoot van katholicisme. Gezinnen die nooit een voet in de kerk zetten, vinden - dikwijls uit nostalgie - toch hun weg naar de nachtmis. Robert Barro en Rachel McCleary, twee Amerikaanse topwetenschappers van de universiteit van Harvard, zullen tevreden zijn. "Religieus geloof is goed voor de economie", beweren zij in een pas gepubliceerde onderzoekspaper.

Zij haalden hun statistische gereedschapskist (voor de liefhebbers: lineaire regressie en paneldata-analyse) boven om hun stelling te staven. De economen verzamelden gegevens uit 59 landen voor de periode 1980 tot 2000. De moeilijkheid was dat de pijl in twee richtingen werkt: de religie heeft een impact op de economie, maar de economische welstand beïnvloedt ook de religiositeit. Met die oorzakelijke catch 22 in het achterhoofd probeerden de onderzoekers de economische groei te verklaren met gebruikelijke grootheden als consumptie, levensduur en investeringen, aangevuld met zorgvuldig gekozen variabelen die religiositeit uitdrukken.

Hun conclusie: geloof in de hel, de hemel en het leven na de dood bevordert de economische groei. "Geloof beïnvloedt individuele kenmerken als ijver, werkethos, eerlijkheid en openheid voor vreemdelingen. Die kenmerken kunnen beïnvloed worden door het geloof in de hemel (beloning voor een goede levenswandel) of in de hel (straf voor slecht levensgedrag)", zeggen zij. De Harvard-theorie is eigenlijk maar een econometrisch afspinsel van het werk van Max Weber. Die beroemde Duitse socioloog beweerde bijna een eeuw geleden dat een bepaald soort protestantisme de economische werkethiek bevordert.

Het geloof in de duivel heeft een groter groei-effect dan het geloof in God. De hel stimuleert de economie meer dan de hemel. "De angst voor de hel motiveert de mensen blijkbaar meer dan het vooruitzicht om in de hemel te belanden", zeggen Barro en McCleary. Overigens beweert zowat 80 percent van de ondervraagden te geloven in God, terwijl maar 38 percent in de hel gelooft.

Een andere conclusie: meer kerkbezoek leidt niet noodzakelijk tot meer groei. Als frequenter kerkbezoek het geloof van de bevolking niet vergroot, heeft dat zelfs een negatief effect op de groei. "De religieuze sector slorpt dan onnodig veel middelen (tijd en mensen) op", aldus de economen.

Barro en McCleary zijn niet de enigen die de economie met religie willen verklaren. Volgens Niall Ferguson, een Britse historicus van New York University, is de recente economische stagnatie in Europa te wijten aan het verminderde geloof en het dalende kerkbezoek.

Johan Verstraeten, professor moraaltheologie aan de KU Leuven, staat sceptisch tegenover dergelijke onderzoeken. "Die studies komen bijna altijd uit Amerikaanse of Britse hoek. Hun analyses zijn vaak monocausaal en niet genuanceerd", zegt hij. Volgens Verstraeten zijn sommige van die onderzoeken niet onschuldig, maar ondersteunen zij een bepaalde ideologie. "De studies promoten een harde variant van het protestantisme, dat gelinkt is aan het harde kapitalisme. Ook het conservatieve katholicisme, met als leider Michael Novak, is invloedrijk in Amerika", zegt hij. De Verenigde Staten exporteren, onder impuls van George Bush, hun behoudsgezinde religies zelfs naar Latijns-Amerika. "Dat is een bewuste politiek. Het marktaandeel van radicale sekten is in Brazilië in korte tijd tot 20 procent gegroeid. Zij worden gesteund door conservatieve Amerikaanse bewegingen als de evangelische kerk en de new born christians. De sekten ondersteunen het harde kapitalisme in Brazilië", zegt de professor.

Volgens Verstraeten is de stelling van Ferguson onzin. Hij draait de invalshoek om. "De sociale leer van de katholieke kerk, en met name de encycliek Quadragesimo Anno uit 1931, heeft de uitbouw van het Rijnlandmodel, de basis van de Duitse sociaal gecorrigeerde economie, beïnvloed. Het dalende kerkbezoek in Europa verlaagt de participatie in die klassieke sociale tradities, de dragers van dat model", zegt Verstraeten.

'Amerika exporteert conservatieve religies naar Latijns-Amerika'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234